<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1076/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 29 Sep 2026 08:05:46 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11821</guid>

            <pubDate>Tue, 02 Jun 2020 16:38:50 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականները նշել են մոլորակի ամենամաքուր օդն ունեցող տարածաշրջանը</title>

            <description><![CDATA[<p>Չնայած նրան, որ Երկրի վրա դժվար է գտնել մի վայր, որտեղ օդը «նախաստեղծ» լինի և մարդկային ավերիչ գործունեության հետևանքով աղտոտված չլինի, ԱՄՆ-ի և Ավստրալիայի մասնագետներին, ամեն դեպքում, դա հաջողվել է:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/06/101956339_2970391149704761_5367437410248425472_o.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականները նշել են մոլորակի ամենամաքուր օդն ունեցող տարածաշրջանը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ԱՄՆ Կոլորադո նահանգի համալսարանի մթնոլորտային գիտությունների ֆակուլտետի հետազոտական խումբը և նրանց Ավստրալացի գործընկերները մատնանշել են Երկրի վրա ամենամաքուր օդով տարածաշրջանը, որտեղ բացակայում է օդակաթիլային աղտոտվածությունը՝ մարդու գործունեության արդյունքները:



Այսպես, հետազոտության համաձայն, չնայած մարդածին գործոնների համաշխարհային ազդեցությանը, «նախաստեղծ» օդ ամեն դեպքում հայտնաբերվել է մթնոլորտի սահմանամերձ շերտում, Հարավային օվկիանոսի վրա գտնվող ստորին ամպերում: Այդպես են անվանում Անտարկտիդան եզերող Խաղաղ, Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսների հարավային հատվածների ամբողջությունը:



Հիմնականում մարդկային գործունեության հետևանքով տեղի ունեցող կլիմայական արագ փոփոխություններով պայմանավորված՝ Երկրի վրա դժվար է գտնել որևէ մի շրջան, որին մարդու ձեռքը չի դիպչել: Գիտնականները ենթադրել են, որ Անտարկտիդան շրջապատող Հարավային օվկիանոսի վրայի մթնոլորտի օդն ավելի քիչ ենթարկված կլինի մարդածին գործոններին և մայրցամաքների փոշուն:



Հետազոտության համահեղինակ Թոմաս Հիլը նշել է, որ որոշել են որպես ախտորոշիչ գործիք օգտագործել Հարավային օվկիանոսի վրայի ամառային օդի բակտերիաները՝ ներքին մթնոլորտի հիմնական տարրերը որոշելու համար: Նրա խոսքով՝ Հարավային օվկիանոսի վրայի ամպերի բաղադրությունը կարգավորող օդակաթիլները կապված են նրանում կենսաբանական գործընթացների հետ, իսկ Անտարկտիդան, ըստ ամենայնի, մեկուսացած է հարավային մայրցամաքներից միկրոօրգանիզմների տարածվելու առումով: Գիտնականը նշել է, որ ընդհանուր առմամբ սա խոսում է այն մասին, որ Հարավային օվկիանոսը Երկրի այն քիչ վայրերից է, որի վրա մարդածին գործունեությունը նվազագույն ազդեցություն է ունեցել:



SOCRATES ծրագրի շրջանակներում հետազոտական նավի վրա աշխատող գիտնականները օդի նմուշներ են վերցրել օվկիանոսի վրայի մթնոլորտի ստորին հատվածից, ծովային սահմանային շերտից՝ ամբողջ երթուղու ընթացքում (Թասմանիայի հարավից մինչև Անտարկտիդայի սառույցներ): Այնուհետև ԴՆԹ-ի սեքվենավորման, աղբյուրի ուսումնասիրության և հետադարձ հետագծերի օգնությամբ հետազոտողները հստակեցրել են օդում միկրոօրգանիզմների առաջացումը: Պարզվել է, որ այդ բակտերիաները «ծովային են», այսինքն՝ մթնոլորտում հայտնվել են անմիջապես օվկիանոսից:



Գիտնականները նշում են, որ Հարավային օվկիանոսում ծովային ցայտը տիրապետող է հեղուկ ամպի կաթիլների ձևավորման համար հասանելի նյութում: Ընդգծվում է, որ Հարավային օվկիանոսի վրայի օդն այնքան մաքուր է, որ հետազոտության համար բավարար քանակով ԴՆԹ չի հայտնաբերվել: Միևնույն ժամանակ գիտնականները վստահ են իրենց փորձարկման մաքրության վրա. ցանկացած փուլում նրանք օդի նմուշները որպես «թանկարժեք պարագաներ» են ուսումնասիրել՝ ցուցաբերելով բացառիկ զգուշավորություն և ամեն ինչ անելով, որպեսզի լաբորատորիայում և քիմիական հակազդակներում բակտերիաների ԴՆԹ-ները չաղտոտվեն:



Ավելի վաղ NASA-յի մասնագետները ցույց էին տվել, թե ինչպես է ավստրալական հրդեհների ծուխն ազդում Երկրի մթնոլորտի վրա, իսկ Microsoft ընկերությունը որոշել է 1 մլրդ դոլար հատկացնել մթնոլորտն ածխածնից մաքրելու համար:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/amenamaqur-odn</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11052</guid>

            <pubDate>Wed, 06 May 2020 15:11:37 +0000</pubDate>

            <title>Ներկայացվել է վառելիքի կարիք չունեցող ռեակտիվ շարժիչի նախատիպը</title>

            <description><![CDATA[<p>Յուհանի ֆիզիկոսները ներկայացրել են շարժիչի նախատիպ, որը ռեակտիվ ցայտ է առաջացնում անմիջապես օդից՝ միայն էլեկտրականության շնորհիվ, և վառելիքի այրման կարիք չունի:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/05/1200px-F100_F-15_engine.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ներկայացվել է վառելիքի կարիք չունեցող ռեակտիվ շարժիչի նախատիպը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ժամանակակից ինքնաթիռների ու հրթիռների ռեակտիվ շարժիչները և վառելիք են այրում և մեծ ցայտով արտանետում, որի իմպուլսը սարքավորումն առաջ է հրում: Սակայն Ցզայ Տանը և նրա գործընկերները (Չինաստանի Յուհանի համալսարան) ներկայացրել են, որ այդ հարցը հնարավոր է շրջանցել նաև առանց վառելիքի՝ օգտագործելով սեղմված պլազմայի ցայտը, որը ստացվում է անմիջապես օդից:



Այդպիսի շարժիչի առկա նախատիպը նոր աշխատություն է հրապարակվել: Համակարգը կուտակում և սեղմում է օդը՝ հզոր կոմպրեսորի օգնությամբ, ինչից հետո միկրոալիքների օգնությամբ իոնիզացվում է: Պլազմայի լիցքավորված մասնիկներն արագացվում են էլեկտրական դաշտով և օգտագործվում են ռեակտիվ ցայտի ստեղծման համար. մոտավոր այնպես, ինչպես արդեն իրականացվում է տիեզերական որոշ զոնդերի իոնային շարժիչներում:



Նշվում է, որ գործող իոնային շարժիչները տարբերվում են վառելիքի չնչին ծախսով և աշխատաժամանակի երկարատևությամբ, սակայն մեծ ձգողականություն չեն կարող ստեղծել, ուստի երկրային մթնոլորտում թռիչքների համար չեն օգտագործվում: Ի տարբերություն դրանց՝ նոր նախատիպի ռեակտիվ ցայտը հաջողությամբ օդ է բարձրացրել պողպատե գունդը (1 կգ)՝ օգտագործելով միայն էլեկտրական էներգիա:



Նախատիպի սխեման, ինչպես նաև ռեակտիվ ցայտը՝ տարբեր ճնշումների դեպքում / © Ye et al., 2020



Հեղինակները նշել են, որ սեփական զանգվածի հաշվարկում ստեղծվող նախատիպի կողմից ստեղծվող ձգող ուժը հավասար է սովորական ռեակտիվ շարժիչների ցուցիչներին: Դա հույս է առաջացնում, որ որոշ ժամանակ անց հնարավոր կլինի օգտվել քիչ աղմուկով ու «էկոլոգիապես մաքուր» էլեկտրական ինքնաթիռներից՝ ոչ միայն պտուտակային, այլև՝ ռեակտիվ ձգողականությամբ:



Օդային տրանսպորտը նշանակալից տեղ է զբաղեցնում օդի աղտոտման գործում՝ արտանետելով մեծ ծավալի ածխաթթու գազ: Առկա տվյալների համաձայն՝ ավիափոխադրումներին (բացի՝ ռազմականից) բաժին է ընկնում СО2-ի արտանետումների 2,5 տոկոսը: Պրոֆեսոր Տանն ընդգծել է, որ իրենց մշակած սխեմայում օգտակար հանածո չի օգտագործվում, հետևաբար՝ ածխաթթու գազ չի առաջանում, որը կարող է ջերմոցային իրավիճակ ստեղծել՝ նպաստելով համաշխարհային տաքացման գործում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/vareliqi-kariq-chunecox</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=9838</guid>

            <pubDate>Thu, 02 Apr 2020 15:54:12 +0000</pubDate>

            <title>Greenpeace-ը ցույց է տվել, թե կարանտինի շնորհիվ Մոսկվայում օդի որակն ինչքան է լավացել</title>

            <description><![CDATA[<p>Դինամիկ քարտեզը ցույց է տալիս, որ Ռուսաստանի մայրաքաղաքում վնասակար նյութերի քանակն էականորեն նվազել է, ընդ որում՝ քաղաքի բոլոր շրջաններում:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/04/mos.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Greenpeace-ը ցույց է տվել, թե կարանտինի շնորհիվ Մոսկվայում օդի որակն ինչքան է լավացել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
 Կարանտինային միջոցառումների աստիճանական խստացումը հանգեցրել է նրան, որ Ռուսաստանի մայրաքաղաքը դատարկվում է: Հայտարարված հանգստյան օրերի շնորհիվ մարդկանց մի մասը տանն է, իսկ մյուսներն արդեն հեռավար են աշխատում:



Նման իրավիճակը հանգեցրել է մեգապոլիսի օդի որակի էական բարելավմանը: Greenpeace էկոլոգիական կազմակերպությունն իր կայքում ինտերակտիվ քարտեզի օգնությամբ ցույց է տվել, թե ինչպես է ժամանակի ընթացքում փոխվել քաղաքում վնասակար արտանետումների քանակը:



Ծառայությունը հնարավորություն է տալիս դիտել արտանետումների ծավալը՝ ըստ քաղաքի տարբեր շրջանների և աղտոտվածության տարբեր տեսակների: Ընդհանուր առմամբ ցուցանիշներում հասանելի են 15 տեսակի արտանետումներ, օրինակ՝ ազոտի դիօքսիդ և մոնոօքսիդ, մեթան, ծծմբաջրածին, ամոնիակ, ֆորմալդեհիդ, կախույթային մասնիկներ:







Ինտերակտիվ քարտեզը նաև հնարավորություն է տալիս ընտրել ժամանակահատված՝ արտանետումների ծավալի համեմատության համար: Հասանելի է նաև Մոսկվայի տարբեր վայրերում տոքսիկ նյութերի կոնցենտրացիաների աղյուսակը և ուղեցույց՝ առավել հասանելի կոնցենտրացիաների վերաբերյալ:



Ծառայության տվյալները ցույց են տալիս, որ դեռևս մեկ շաբաթ առաջ մոսկովյան օդում ծծմբի դիօքսիդի, ազոտի դիօքսիդի և մինչև 10 մկմ չափով կախույթային մասնիկների կոնցենտրացիան բավականին բարձր էր: Այց ցուցանիշները նվազել են ընդհուպ մինչև անվտանգ մակարդակի:



Մոսկվայի տարբեր շրջաններում օդի աղտոտվածության մակարդակը, մարտի 28 / © Greenpeace



Մոսկովյան մթնոլորտի վիճակը՝ ապրիլի 1-ի առավոտյան / © Greenpeace



Ցավոք, առանց խիստ անհրաժեշտության տանից դուրս գալը չի խրախուսվում: Ուստի խորհուրդ է տրվում հաճախակի օդափոխել ինքնամեկուսացման վայրը:



Ավելի վաղ նման իրավիճակ դիտարկվել էր նաև Չինաստանում: Կարանտինային խիստ միջոցառումներից ու արտադրության մասնակի դադարեցումից հետո այնտեղ ամբողջ երկրում օդի որակը բարձրացել էր, ինչը հնարավոր է տեսնել արբանյակային լուսանկարներում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/it/moskvayum-odi-voraky</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=9115</guid>

            <pubDate>Mon, 16 Mar 2020 10:42:23 +0000</pubDate>

            <title>Կորոնավիրուսի կարանտինի պատճառով օդի աղտոտվածության նվազումն ավելի շատ կյանքեր կփրկի, քան կխլի Covid-19-ը</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները վստահեցնում են, որ Covid-19-ի պանդեմիայի պատճառով մթնոլորտային արտանետումների մակարդակի նվազեցման արդյունքում փրկված կյանքերը զգալիորեն գերազանցում են կորոնավիրուսից մահացածների թվին:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/03/w1240-p16x9-2020-02-03t121522z_1303794737_rc20te97migz_rtrmadp_3_china-health_0.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կորոնավիրուսի կարանտինի պատճառով օդի աղտոտվածության նվազումն ավելի շատ կյանքեր կփրկի, քան կխլի Covid-19-ը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կորոնավիրուսի պանդեմիան և նրանով պայմանավորված կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունքում դադարեցվել է արդյունաբերական արտադրությունը, նվազեցվել է տրանսպորտային հաղորդակցության ինտենսիվությունը: Այս ամենն իր հետ բերել է մթնոլորտ արտանետվող վնասակար նյութերի նկատելի կրճատմանը: Հյուգոյի աստղադիտարանի տնօրեն Ֆրանսուա Ժեմենի խոսքով՝ նման արդյունքը կարող է մարդկության համար անսպասելիորեն նպաստավոր լինել:



Ժեմենը համոզված է, որ կորոնավիրուսից մահացությունների թիվը կարող է ավելի փոքր լինել, քան մթնոլորտի աղտոտման հետևանքով մահացություններինը: Գիտնականը մեջբերում է տվյալներ, ըստ որոնց՝ Չինաստանում տարեկան ավելի քան 1 մլն մարդ մահանում է միայն օդի աղտոտվածության հետևանքով: ԱՀԿ-ի տվյալներով՝ ամբողջ աշխարհում այց ցուցանիշը մոտ է տարեկան 7 մլն-ին:



Թեև Covid-19-ից մահացությունների ընդհանուր թիվը կանխատեսել հնարավոր չէ, բայց ամենավատատեսական կանխատեսումներով խոսվում է ամբողջ աշխարհում մի քանի միլիոն մարդու մահվան մասին, ընդ որում՝ ոչ թե տարեկան, այլ՝ ընդհանուր: Մասնագետների մեծ մասը գտնում է, որ կորոնավիրուսն իրականում այդքան մահաբեր չի լինի: Որոշ փորձագետներ այս պանդեմիան համեմատում են 1957թ.-ի գրիպի վիրուսի հետ. այն ժամանակ ամբողջ աշխարհում մահացել է մոտ 1 մլն մարդ: Տեղայնացված բռնկման դեպքում այդ թիվն ավելի փոքր կլինի:



Ժեմենի ենթադրությունները կիսում են նաև այլ գիտնականներ: Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Մարշալ Բերկի հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ երկու ամսվա ընթացքում մթնոլորտային աղտոտվածության մակարդակի նվազումը Չինաստանում փրկել է մինչև 5 տարեկան 4000 երեխաների և շուրջ 73 հազար տարեց մարդկանց կյանք:



Նման եզրակացության Բերկը հանգել է ՉԺՀ-ի 4 քաղաքներում PM2.5 (10 նանոմետրից մինչև 2,5 միկրոմետր չափերով միկրոմասնկիներ) կոնցենտրացիայի մոնիթորինգի և վերոնշյալ տարիքային խմբերի մահացության ցուցանիշների հիման վրա: Գիտնականի խոսքով՝ նույնիսկ կոնսերվատիվ ենթադրությունների դեպքում, շնորհիվ աղտոտվածության նվազման, փրկվել է ավելի քան 20 անգամ ավելի շատ կյանք, քան կորսվել է կորոնավիրուսի պատճառով:



Ֆրանսուա Ժեմենն իր հերթին շեշտել է, որ իրեն առավել զարմացրել է, որ մարդկությունը պատրաստ է ավելի լուրջ միջոցների դիմել կորոնավիրուսի դեմ պայքարի համար, քան կլիմայական փոփոխության կամ մթնոլորտի աղտոտման: Նրա կարծիքով՝ պետք է հարց ծագի, թե ինչո՞ւ ենք ավելի շատ սարսափում կորոնավիրուսից, քան կլիմայի փոփոխությունից, մթնոլորտի աղտոտումից և այլ վտանգներից: Ի՞նչ յուրահատուկ բան կա կորոնավիրուսի մեջ, որի պատճառով պատրաստ ենք արգելափակել ամբողջ աշխարհը:



Ավելի վաղ հաղորդվել էր, որ Չինաստանում տարածված համաճարակը հանգեցրել է երկրում ազոտի երկօքսիդի արտանետումների նվազեցմանը: Դրա կոնցենտրացիան ՉԺՀ-ի տարբեր շրջաններում ներկայումս 10-30%-ով ավելի ցածր է, քան նախորդ տարիների հունվար-փետրվար ամիսներին: NASA-ն ցույց էր տվել, թե ինչպես է կորոնավիրուսը Չինաստանում հանգեցրել օդի աղտոտվածության նվազեցմանը:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/odi-axtotvacutyan-nvazum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=8564</guid>

            <pubDate>Mon, 02 Mar 2020 14:38:29 +0000</pubDate>

            <title>NASA-ն ցույց է տվել՝ ինչպես է կորոնավիրուսը Չինաստանում հանգեցրել օդի աղտոտվածության նվազեցմանը</title>

            <description><![CDATA[<p>Չինաստանում տարածված համաճարակը հանգեցրել է երկրում ազոտի երկօքսիդի արտանետումների նվազեցմանը: Դրա կոնցենտրացիան ՉԺՀ-ի տարբեր շրջաններում ներկայումս 10-30%-ով ավելի ցածր է, քան նախորդ տարիների հունվար-փետրվար ամիսներին:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/03/2048-1.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[NASA-ն ցույց է տվել՝ ինչպես է կորոնավիրուսը Չինաստանում հանգեցրել օդի աղտոտվածության նվազեցմանը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
2020թ. հունվար-փետրվար ամիսներին արված արբանյակային լուսանկարները ցույց են տալիս, որ Չինաստանի տարածքում NO2 ազոտի երկօքսիդի արտանետումների մակարդակը զգալիորեն նվազել է: Այդ նյութի արտանետումների ծավալի նվազումը նախ արձանագրվել է Յուհան քաղաքում և նրա մերձակայքում, ապա տարածվել է ամբողջ երկրով:



NASA-յի աշխատակիցների կարծիքով՝ նման իրավիճակը «որոշակիորեն կապ ունի» կորոնավիրուսի համաճարակի պատճառով սկզիբ առած տնտեսական ճգնաժամային իրավիճակի հետ: Օդատիեզերական գործակալության օդի որակի ուղղությամբ մասնագետ Ֆեյ Լյուն նշել է, որ առաջին անգամ է ականատես լինում հսկայական տարածքի վրա հստակ իրադրությամբ պայմանավորված կտրուկ անկմանը: Գիտնականի խոսքով՝ արտանետումների նման կտրուկ անկում գրանցվել է նաև 2008թ. տնտեսական ճգնաժամի և Պեկինի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ, բայց երկու դեպքում էլ բավականին դանդաղ է եղել և ոչ այսքան խորությամբ:



Ազոտի երկօքսիդի կոնցենտրացիայի փոփոխությունը մթնոլորտում համընկել է նաև լուսնային օրացույցի Նոր տարվա տոնակատարության հետ, երբ Չինաստանում և Ասիայի մեծ մասում բազմաթիվ արտադրամասեր դադարեցնում են աշխատանքները: Սակայն 2020թ. հունվար-փետրվար ամսիներին NO2-ի մակարդակը Չինաստանի տարբեր շրջաններում 10-30 տոկոսով ցածր էր, քան նախորդ տարիների նույն ժամանակահատվածում:



Վերին շարքում՝ 2019թ. հունվար-փետրվար ամիսներին Յուհանի շրջակայքում NO2-ի խտությունը, Ստորին շարքում՝ 2020թ. հունվար-փետրվար ամիներին՝ նույն տարածքը / © NASA



 NO2-ը մեծ քանակությամբ ձևավորվում է ներքին այրման շարժիչների աշխատանքի հետևանքով, ինչպես նաև արդյունաբերական ձեռնարկությունների գործունեության արդյունքում (հատկապես քիմիական): Այդ նյութը, բաց թողնվելով մթնոլորտ, հանգեցնում է թթվային անձրևների: Ազոտի երկօքսիդը ջրի փոխազդեցությամբ վերածվում է ազոտաթթվի (կոռոզիոն հզոր գործակալ): Բացի այդ, NO2-ն առաջացնում է շնչուղիների լորձաթաղանթի գրգռում և նվազեցնում է արյան մեջ հեմոգլոբինի քանակությունը:



Ավելի վաղ հաղորդվել է, որ Չինաստանում ռոբոտ է ստեղծվել՝ կորոնավիրուսով հիվանդներին հայտնաբերելու համար, իսկ Tesla ընկերությունը համաճարակի պատճառով դադարեցրել է վերջերս Շանհայում բացված գործարանի աշխատանքները:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/odi-axtotvacutyan-nvazecmany</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=6373</guid>

            <pubDate>Mon, 16 Dec 2019 18:25:14 +0000</pubDate>

            <title>Հայտնի բլոգեր Լապշինը քննադատել է Հայաստանի իշխանություններին՝ վատ էկոլոգիայի համար. որքանո՞վ է իրավացի</title>

            <description><![CDATA[<p>Մեքենաների արտանետումներ, աղբ, քիչ կանաչ տարածքներ և հանքեր. դիտարկել ենք Ալեքսանդր Լապշինի մատնանշած խնդիրները. նա պնդում է, որ Հայաստանում ավելի շատ է հիվանդացել, քանի Եվրոպայում:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/12/558270bd90288537debdad42bb73583b_L.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հայտնի բլոգեր Լապշինը քննադատել է Հայաստանի իշխանություններին՝ վատ էկոլոգիայի համար. որքանո՞վ է իրավացի]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ազգությամբ հրեա, Բաքվի բանտից վերջերս ազատ արձակված, այնուհետև Հայաստանում բնակված և այստեղից գոհունակությամբ հեռացած բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինն իր ֆեյսբուքյան էջում քննադատել է ՀՀ իշխանություններին՝ վատ էկոլոգիա ունենալու և դրա դեմ անհրաժեշտ միջոցներ չձեռնարկելու պատճառով:



Բլոգերը նշել է, որ Երևանում շուրջ 4 ամիս բնակվելուց հետո զգացել է, որ առողջական խնդիրներ համեմատաբար շատ է ունենում, շուտ է հոգնում, անքնություն է նկատվում: Նա այս ամենի պատճառ է համարել Երևանում (և ընդհանրապես՝ Հայաստանում) էկոլոգիան ծանր իրավիճակի: Լապշինն առանձնացրել է այն պատճառները, որոնք մեծ թվով մահացությունների են հանգեցնում: Նրա խոսքով՝ մթնոլորտի աղտոտվածությունն այս 28 տարիների ընթացքում ավելի շատ մարդ է սպանել Հայաստանում, քան Արցախյան պատերազմը:




https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=163835731521931&amp;id=100036865157039




Հերթով անդրադառնանք բլոգերի մատնանշած խնդիրներին. արդյո՞ք նա ճիշտ է.



 1. Մեքենաներից արտանետումներ



Ռուսաստանի և Իսրայելի քաղաքացի Լապշինը գտնում է, որ Երևանում օդի աղտոտվածությունը հիմնականում պայմանավորված է ներմուծված հին մեքենաների արտանետումներով: Նրա խոսքով՝ ոչ մի կերպ չեն վերահսկվում դրանց տեխնիկական վիճակը, արտանետումները: Վերջիններս, ըստ բլոգերի, դառնում են քաղցկեղի ու սրտի կաթվածի պատճառ:



Անշուշտ, Երևանը հատկապես վերջին 1-1,5 տարում «լցվել» է մեքենաներով: Այս տարի արդեն ներմուծվել է շուրջ 135 հազար մեքենա: Մինչև տարեվերջ այդ թիվը կարող է հասնել 200 հազարի: Մինչդեռ նախորդ տարի ընդամենը մոտ 50 հազար մեքենա է ներկրվել: Սա պայմանավորված է 2020թ. հունվարի 1-ից մաքսատուրքի բարձրացմամբ (ԵԱՏՄ շրջանակներում):




https://www.facebook.com/armgovernment/videos/2756521467712401/




Սակայն այդ խնդիրն առկա էր դեռևս տարիներ առաջ, երբ Հայաստան էր ներկրվում տարեկան մոտ 40 հազար մեքենա: Օրինակ՝ 2010-2013թթ. ուսումնասիրությունների համաձայն՝ Երևանում օդի աղտոտվածությունը թույլատրելիից բարձր էր: Մասնագետները դեռ այն ժամանակ խնդիրը պայմանավորում էին մեքենաների արտանետումներով, մայրաքաղաքի և հարակից տարածքներում հանքերի առկայությամբ, նաև 2000-ականներին իրականացված բաց շինարարությամբ: Այս ամենն, ըստ մասնագետների, խախտել են Երևանի օդափոխության համակարգը՝ առաջացնելով փոշու մեծ զանգված:



Փոշի (Կարմիր գիծը՝ ՍԹԿ - Սահմանված թույլատրելի կոնցենտրացիա) / ©armmonitoring.am



Ի՞նչ են անում իշխանությունները. նախ՝ մեքենաների ներմուծման վերաբերյալ: Հունվարի 1-ից էականորեն նվազելու է մեքենաների ներմուծումը: Այդ մասին արդեն հաղորդել ենք: Բացի այդ՝ զարկ է տրվելու առավելապես նոր, քիչ արտանետող մեքենաների ներմուծմանը: Ընդգծենք, որ մինչև 2022թ. ԱԱՀ-ից ազատված են ներկրվող էլեկտրոմոբիլները, ինչը նույնպես էկոլոգիայի կարգավորմանն է միտված:





Հարկային օրենսգրքում կատարված փոփոխությունները նույնպես նպատակ ունեն խթանել քիչ արտանետող մեքենաների ներմուծումը: Օրինակ՝ բարձր (301+) ձիաուժ ունեցող մեքենաների բնապահպանական հարկը կրկնապատկվել է` 50-ից դառնալով 100 դրամ՝ 1 ՁՈՒ-ի համար տարեկան: Մյուս կողմից, ԵԱՏՄ պայմանագրի համաձայն, հունվարի 1-ից ներկրվող մեքենաների համար սահմանված են հատուկ տեխնիկական պահանջներ, որոնք նույնպես զսպող մեխանիզմ են հանդիսանալու:





Ընդհանրապես, կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Երևանում հաշվառված մեքենաների մոտ 70%-ը գազով են աշխատում, ինչը, մեքենաների թվի աճին զուգահեռ, զսպում է աղտոտվածության աճը: Այսպես, իրավիճակն աղետալի չէ՝ շնորհիվ գազաբալոնների: Իսկ ընդհանուր առմամբ՝ մեքենաների արտանետումների խնդիրը նախատեսվում է կարգավորել օրենսդրորեն, ԵԱՏՄ պայմանագրի և էլեկտրոմոբիլների խթանման միջոցով:



2. Աղբավերամշակման գործարանի բացակայություն



Բլոգերը Երևանում օդի աղտոտվածության և դրանով պայմանավորված բազմաթիվ հիվանդությունների պատճառ է համարել աղբավերամշակման գործարանների բացակայությունը Երևանում և ամբողջ Հայաստանում: Նա մատնանշել է մայրաքաղաքի հարավում գտնվող խոշոր աղբավայրերը՝ Նուբարաշեն, Շենգավիթ, Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական միավորների տարածքում: Լապշինի խոսքով՝ այդտեղից թունավոր նյութերը տարածվում են նաև մյուս շրջաններ:



Նուբարաշենի աղբավայր / ©ampop.am



Ալեքսանդր Լապշինը նշել է, որ իրեն լավ է զգում Իսլայելում և Եվրոպայում: Ուշագրավ է, որ ամենաաղտոտված երկրների ցանկում Հայաստանից բացի առաջին տասնյակում են նաև եվրոպական երկրներից Բուլղարիան, Էստոնիան, Ֆինլանդիան, Շվեդիան, Լյուքսեմբուրգը, Ուկրաինան և Սերբիան:



Թեև բլոգերը բարձրաձայնում է իրականությունը՝ օդի աղտոտվածության մասին, սակայն փաստենք, որ Հայաստանում կան բազմաթիվ վերամշակող գործարաններ: Առկա է նույնիսկ քարտեզ: Այստեղ, ինչպես շատ բնապահպաններ են նշում, խնդիրը մեծապես կապված է քաղաքացիների իրավագիտակցության հետ:



Աղբի ընդունման կենտրոնները Հայաստանում / ©recycling.am



Հայաստանում շատ են հատկապես թղթի և պլաստիկի վերամշակման գործարանները: Պարզապես դրանք մեծ հզորություն չունեն, որպեսզի բավարարեն ամբողջ աղբի վերամշակման պահանջը: Ներկայումս շարունակվում է վերամշակող նոր գործարանների կառուցումը: Կառավարման առումով, ինչպես մասնագետներն են նշում, առկա է օրենսդրական որոշակի թերություն, որին վերջին շրջանում սկսել են ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել:



Ներկայումս աղբի շուրջ ստեղծված հարցի լուծման ուղղությամբ Հայաստանում գործում են հիմնականում միջազգային կազմակերպությունները, որոնց աջակցությամբ էլ Երևանի քաղաքապետարանը նախատեսում է նոր աղբավայրերի կառուցում, հների փակում: Նախատեսվում է նաև քաղաքում տեղադրել 500-700 աղբամաններ՝ թղթի և պլաստիկի տեսակավորված հավաքագրման համար: Սպասվում է քաղաքային ընկերության ստեղծում, որը պատասխանատու կլինի կոշտ կենցաղային թափոնների հավաքման համար: Բայց դրանք տարիների ընթացքում կիրականացվեն:



3. Հանքարդյունաբերություն



Ալեքսանդր Լապշինը Հայաստանում առողջական խնդիրների պատճառներից է համարում նաև Ալավերդիի, Ախթալայի, Քաջարանի և Ագարակի մետաղական հանքերը և պղնձաձուլական կոմբինատները: Նրա խոսքով՝ հանքարդյունահանումն իրականացվում է հնացած սարքավորումներով, չափորոշիչների կոպտագույն խախտմամբ:



Անշարժ աղբյուրներից արտանետումներ, տոննա / ©mnp.am



Բլոգերն ասում է այն, ինչ Հայաստանի քաղաքական օրակարգում է: Խնդրի մասին խոսվում է ամեն օր՝ նաև բարձր ամբիոններից: Ներկայումս Ազգային ժողովում ձևավորվել է հանձնաժողով՝ մետաղական հանքերն ուսումնասիրելու կապակցությամբ: Կատարվում են նաև օրենսդրական փոփոխություններ՝ մթնոլորտի և շրջակայքի վրա ազդեցության նվազեցմանը նպաստելու ուղղությամբ:



Հանքերի հետ կապված ամենամեծ խնդիրը Հայաստանում պոչամբարներն են: Բայց ներկայումս մոտեցումը փոխվել է: Եթե նախկինում դրանք պարտավորություն չէին առաջացնում հանքարդյունահանողի համար, միան պետությանն էր փոխանցվում հետագա մշակումը, ներկայումս պահանջներն ավելի խիստ են, և «աղտոտողը վճարում է»:







Թեև վերոնշյալ խնդիրն արդիական է, սակայն կան նաև հակափաստարկներ, որ հանքարդյունաբերությունը հիվանդությունների առաջացման հարցում առաջին տեղում չէ: Առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ քաղցկեղով ավելի շատ հիվանդանում են Կոտայքի մարզում, որտեղ խոշոր հանքեր չկան: Ամենաքիչը հենց Սյունիքի մարզում են հիվանդանում, որտեղ ամենամեծ հանքերն են:



Քաղցկեղով հիվանդությունները՝ ըստ մարզերի, 2018թ., ըստ Առողջապահության նախարարության տվյալների / ©b4b.am



Ըստ պաշտոնական վարկածի՝ քաղաքացիներն ավելի շատ հիվանդանում են ծխելու, անառողջ սննդի, ցածր ֆիզակտիվության, ալկոհոլի պատճառով, ինչը նույնպես տարածված է Հայաստանում: Ազդեցիկ պատճառ են նաև քաղցկեղածին վիրուսները, առողջապահական ծառայությունների անմատչելիությունը:



4. Կանաչապատ տարածքների պակաս



Բլոգերի խոսքով՝ դժվարին տարիներին Երևանում հատվել են բազմաթիվ ծառեր, կրճատվել են կանաչ տարածքները: Նա իրավացիորեն հիշատակում է մութ ու ցուրտ տարիները՝ նշելով, որ այժմ արդեն 2019թ.-ն է: Պարոն Լապշինը, ամիսներ շարունակ բնակվելով Երևանում, հավանաբար չի նկատել այս թեմայով ընթացող քննարկումները, իրականացվող աշխատանքներն ինչպես մայրաքաղաքում, այնպես էլ մարզերում:




https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=10217466945451286&amp;id=1405208089




Ազատության հրապարակի հարակից տարածքի կանաչապատման նախագիծ (ընթացքում է) / ©yerevan.am



Նշենք, որ ներկայումս շարունակվում է Երևանի կանաչ տարածքների «վերադարձման» ծրագիրը: Մոտ ապագայում նախատեսվում է խոշոր ծառատունկ իրականացնել քաղաքի մի շարք հատվածներում:



Սարալանջի հատվածի անտառվերականգնման նախագիծ (ընթացքում է) / ©yerevan.am



Իսկ 2020թ. ամբողջ հանրապետությունում նախատեսվում է տնկել 10 մլն ծառ: Այս միջոցառումներում անմիջականորեն ներգրավված են պետական բոլոր կառույցներն ու կամավորները:



Սարալանջի հատված / ©yerevan.am



Իսկ ինչ վերաբերում է կանաչ տարածքների պատճառով առողջական խնդիրներին, նշենք, որ այդ մասին երևանցիները նույնպես բարձրաձայնում են: Սակայն հարկ է նշել այն ավանդույթները, որ առկա է երևանցիների մոտ՝ «քաղաքից դուրս», «մաքուր օդի» գնալու, որն ամռանը պարտադիր բնույթ է կրում:



Նոր զբոսայգի Երևանում / ©gov.am



Թեև հստակ հաշվարկներ չկան, թե կանաչ տարածքների սակավությունն ինչքանով է ազդում երևանցիների առողջության վրա, այնուամենայնիվ, 2020թ. նախատեսվում է կանաչ տարածքների ավելացմամբ չեզոքացնել հանքերից, շինհրապարակներից ու մեքենաներից արտանետվող աղտոտման ծավալները:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/lapshiny-qnnadatel-e</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>