<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1166/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 04 Oct 2026 19:46:19 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14596</guid>

            <pubDate>Fri, 04 Sep 2020 18:52:17 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականներն առաջին անգամ որոշել են հնագույն մեգալոդոնի իրական չափերը</title>

            <description><![CDATA[<p>Նոր հետազոտությունն օգնել է կազմել հսկայական մեգալոդոնի ոչ միայն երկարությունը, այլև մարմնի մյուս մասերի չափերը: Բացի այդ՝ եթե նախկինում կռճիկավոր ձկների այս մահացած տեսակը համեմատել են համեմատաբար խոշոր սպիտակ շնաձկան հետ, ապա այժմ ուսումնասիրությունում ներառել են լամնոյակերպերի շարքի ժամանակակից 5 շնաձկների:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/maxresdefault.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականներն առաջին անգամ որոշել են հնագույն մեգալոդոնի իրական չափերը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Շնաձկան հսկայական տեսակը՝ մեգալոդոնը (Otodus megalodon), որը, ամենահավանական վարկածի համաձայն, ապրել է միոցենի և մլիոցենի դարաշրջաններում, մասնագետներին հայտնի էր գրեթե բացառապես ատամների քարացած նմուշներով: Նրա չափերի նախկին գնահատումները կատարվել են սպիտակ մեծ շնաձկան (Carcharodon carcharias) «մասնակցությամբ՝ համեմատելով այդ երկու տեսակների ատամները:



Մեծ Բրիտանիայի Բրիստոլի և Սուոնսիի համալսարանների գիտնականները, սակայն, ընդգծում են, որ այդպիսի գնահատականները կարող են սխալ լինել, քանի որ Carcharodon carcharias-ը և Otodus megalodon-ը, ըստ ամենայնի, պատկանում են տարբեր ընտանիքների: Ամեն դեպքում՝ եթե նախկինում մասնագետներին հաջողվել է մոտավոր հաստատել միայն մեգալոդոնի իրանի երկարությունը, ապա նոր հետազոտության հեղինակները կարողացել են պարզել մարմնի մյուս հատվածի չափերը, այդ թվում՝ բոլոր ժամանակների ամենամեծ ձկան լողաթևերը:



Կենսաբանները նշել են, որ ատամների կազմաբանության (մորֆոլոգիայի) մանրամասն հետազոտությունը կասկածի տակ է դրել սպիտակ շնաձկան և մեգալոդոնի միջև կապը՝ ցույց տալով, որ Carcharodon carcharias-ը սկիզբ է առնում շնաձուկ-մակոներին և մոտ հարազատ այլ տակսոնների (Cosmopolitodus) ներառող գծից, և ոչ թե՝ մեգալոդոնից: Այդ հիպոթեզը հետագա հաստատու է ստացել քարացած սպիտակ շնաձկան նկարագրությամբ: Համապատասխանաբար՝ մեգալոդոնը վերագրել են լամնոյակերպների շարքի Otodontidae-ին:Հաշվի առնելով տարբեր հիպոթեզեր՝ մեգալոդոնը վերագրել են տարբեր տեսակների: Գիտնականները հետևում են հիպոթեզին, որը հաստատում է մեգալոդոնի կողմից առանձին ընտանիքի (Otodontidae) ձևավորումը, որն առաջացել է Cretalamna մահացած տեսակից:



Մոդելները ցույց են տալիս մեգալոդոնի՝ տարբերակված ընդհանուր երկարության պարագայում էլեկտրադաշտային մեթոդի հիման վրա կազմված մարմնի չափերը. a) ~ 16 մետր, b) ~ 3 մետր, c) ~ 8 մետր, d) ~ 16 մ երկարությամբ մեգալոդոնը՝ 1,65 մ հասակով մարդու համեմատությամբ / © Օլիվեր Է.Դեմուտ



Հետազոտողներին հաջողվել է վերակառուցել մեգալոդոնի մարմնի գծային չափերը նրա կյանքի տարբեր փուլերում՝ շնորհիվ անատոմիական չափումների շարքի, գեոմետրիական մորֆոլոգիայի և ժամանակակից շնաձկների հետ համեմատության: «Նույնատիպի» կարգավիճակում ընդունել են լամնոյակերպերի շարքի առկա 5 տեսակների:



Արդյունքները ցույց են տվել, որ մեգալոդոնի՝ 16 մետրանոց հասուն առանձնյակը, ըստ ամենայնի, ունեցել է 4,65 մետրանոց գլուխ, 3,85՝ պոչ, մեջքի լողաթև՝ 1,62 մետր բարձրություն և 1,99՝ լայնություն, իսկ ծայրից մինչև փորը կազմել է 4,53 ± 0,56 մետր:



Հետազոտության հեղինակների խոսքով՝ դիտարկված տեսակների միջև մորֆոլոգիական տարբերակվածությունը բացատրվում է դնչի չափերի փոփոխությամբ և գանգի ամրությամբ, կրծքային և մեջքային լողաթևերի թափով ու երկարությամբ, ինչպես նաև մեջքային և փորային թիակների հարաբերական երկարությամբ: Ռեգրեսիոն վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ առավել խոշոր նույնատիպերը տարբերվել են ավելի խոշոր գլխով և մեջքային ցցուն լողաթևերով, իսկ փոքր առանձնյակներն ունեցել են համապատասխան գլուխ և մեջքի լողաթևի առավել գոգավոր եզրեր: Միևնույն ժամանակ՝ գիտնականները չեն գտել որևէ ալլոմետրիկ փոփոխություններ կրծքային և պոչային լողաթևերի մոտ: Պոչայինը բոլորի մոտ ունեցել է միևնույն կառուցվածքը:



Բացի այդ՝ կազմաչափական վերլուծությունը գիտնականներին այն եզրակացության է հանգեցրել, որ մեգալոդոնի մեջքի և պոչի լողաթևերը հարմարված են եղել հատուկ նրա գիշատչական էությանը. մեջքի ցցուն լողաթևերը թույլ են տալիս հեռուն լողալ և արագորեն արագություն վերցնել:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/megalodoni-irakan-chapery</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=7060</guid>

            <pubDate>Fri, 10 Jan 2020 19:23:00 +0000</pubDate>

            <title>Կենսաբանները նեմատոդների կյանքը երկարացրել են 500 տոկոսով</title>

            <description><![CDATA[<p>C. elegans նեմատոդների (կլոր որդեր) կյանքի տևողությունը սովորաբար չի գերազանցում 2-3 շաբաթը, սակայն գիտնականներին հաջողվել է այն երկարացնել մի քանի անգամ:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/01/c-elegans-thumb-l.png"
                                            type="image/png"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կենսաբանները նեմատոդների կյանքը երկարացրել են 500 տոկոսով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վերջերս հաջողվել է կրկնապատկել Caenorhabditis elegans-ի կյանքի տևողությունը՝ արհեստականորեն ճնշելով DAF-2 գենի էքսպրեսիան: Ընդունիչները, որոնք կոդավորում են այս գենը, առանցքային դեր են խաղում ինսուլինի (IIS) ազդանշանային ուղու աշխատանքում: Որդերի կյանքի տևողության երկարացման, թեև ոչ այդքան նշանակալից, հանգեցնում է նաև այլ ազդանշանային սպիտակուցի՝ RSKS-1 գենի ակտիվության ճնշումը: Այն մասնակցություն ունի ռապամիցինի (TOR) ազդանշանանային ուղում:



Նոր հետազոտության հեղինակները ինհիբացրել են (inhibere - կանգնեցնում եմ, զսպում եմ) երկու գեները միաժամանակ: MDI-ի կենսաբան Ջարոդ Ռոլինսը նշել է, որ սիներգետիկ արդյունքն անհավատալի է եղել:



Գիտնականի խոսքով՝ սա հերթական անգամ ցույց է տալիս, որ ծերացումը հետևանք է ոչ միայն հստակ գենի կամ սպիտակուցի, և ոչ մեկ հստակ ազդանշանային ուղու, բայց ծագում է դրանց բարդ փոխազդեցությունից:



Հեղինակները ցույց են տվել, որ DAF-2-ի և RSKS-1-ի ճնշումը հանգեցնում է GLD-1 ազդանշանային սպիտակուցի ակտիվացմանը: Այն իր հերթին նվազեցնում է c ցիտրոքրոմի ակտիվությունը և տանում միտոքոնդրիումների սթրեսային պաշտպանության մեխանիզմների մեկնարկին, ինչն արդյունավետ կերպով «մաքրում» է հին սպիտակուցներից: Բացի այդ, ակտիվանում են պրոտեինկինազները: Վերջիններս նպաստում են բջիջների անցմանն առավել խնայող կարգավիճակի:



IIS և TOR ազդանշանային ուղիները բարձր կոնսերվատիվություն ունեն և քիչ են տարբերվում նույնիսկ տարբեր օրգանիզմների մոտ, օրինակ՝ մարդկանց և C.elegans-ի: Այդ պատճառով էլ կարճակյացները համեմատաբար սովորական որդեր են և ծերացման հետազոտության համար նպաստավոր մոդել են: Չնայած դրան, դեռևս չի կարելի հստակ ասել՝ IIS-ի և TOR-ի նկատմամբ միջամտությունը թույլ կտա՞ արդյոք երկարացնել մարդկանց կյանքն այդպես էականորեն՝ մինչև 400-500 տարի:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/nematodneri-kyanqy</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=6905</guid>

            <pubDate>Mon, 06 Jan 2020 17:15:39 +0000</pubDate>

            <title>Ծովային փաֆիններին «բռնացրել են» գործիք կիրառելիս</title>

            <description><![CDATA[<p>Կենսաբանները պարզել են, որ ծովային թռչունները ևս գործիքներ են օգտագործում: Մինչ այդ նրանք «անխելք» թռչուններ են համարվել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/01/Puffins-at-Borgarfjo-r-ur-eystri-1129x752.jpg.optimal.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ծովային փաֆիններին «բռնացրել են» գործիք կիրառելիս]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Փաֆին թռչնի անվանումը, համարվում է, որ պայմանավորված է ոչ թե բանականության բացակայությամբ, այլ կտուցի բթությամբ (ռուս.՝ морской тупик): Չնայած՝ ծովային թռչունները համարվում են «հետամնաց». ջրի տակ ընդհանրապես բարդ է գտնել համապատասխան գործիք՝ օգտագործման համար, և չունեն մանիպուլյացիա անելու հնարավորություն՝ ի տարբերություն, օրինակ՝ ագռավների: Սակայն նոր ուսումնասիրությունները եզրակացնում են, որ ծովային թռչունների մոտ «թաքնված ունակությունները» թերագնահատվել են:



Օքսֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Դորա Բիրոյի խմբի կենդանաբաններն օգտագործել են ավտոնոմ տեսաձայնագրող սարքեր՝ շարժման ցուցիչով: Դրանց օգնությամբ գիտնականները դիտարկել են ատլանտյան փաֆինի կյանքը երկու վայրերում՝ Ուելսի հարևանությամբ գտնվող կղզում և Իսլանդիայում: Ուսումնասիրելով հավաքված նյութը` նրանք ուշադրություն են հրավիրել այդ թռչունների համար անսովոր վարքին:



Մի դեպքում փաֆինը փայտիկ է օգտագործել՝ մեջքի փետուրներին հասնելու համար: Մյուս թռչունը փայտիկը կտուցով բռնած քորել է կրծքավանդակը: Մասնագետները վստահեցրել են, որ այստեղ պատահականություն չկա. բույն շինելու համար թռչուններն ընտրում են նուրբ և փափուկ ցողունները, իսկ այս պարագայում նրանք կտուցով բռնել են ավելի ամուր փայտիկներ՝ քորելուն հարմար: Մեջքը քորող փաֆինը գտնվել է ջրում՝ իր բնից բավականին հեռու:




https://youtu.be/1i7wFLF0UJE
Փաֆինը կրծքավանդակն է քորում / ©Science News



Գործիք կիրառելու ընդունակություն ունեցող կենդանիները սովորաբար դրանից օգտվում են որսի կամ «անձնական խնամքի» համար: Ծովում փաֆինի նման թռչունները որսի խնդիր առանձնապես չունեն, ուստի «գործիքի» կարիք ունենում են միայն փետուրները խնամելու համար:



Բայց, հնարավոր է, քիչ տեղեկություններ կան նրանց կյանքի և վարքի մասին, քանզի բևեռամերձ ծովերի կենդանիներին հետևելը բարդ է: Դորա Բիրոն և նրա գործընկերները նշել են, որ երկու տարբեր տարածքներում թռչունների միևնույն վարքը վկայում է այն մասին, որ «գործիքի» կիրառումն այդ թռչունների մոտ սովորական երևույթ է:



Հայտնի է նաև, որ փաֆինների բարեկամ արծաթագույն ճայերը ձուկ որսալիս երբեմն խայծ են կիրառում: Հնարավոր է, որ փաֆինները նույնպես բավականաչափ խելացի են:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/covayin-puffin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>