<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/126/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 16:05:43 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20552</guid>

            <pubDate>Mon, 19 Oct 2026 12:08:55 +0000</pubDate>

            <title>Նոր մոդելը սառցադաշտերի ավելի մեծ կորուստ է կանխատեսում մինչև 2100 թվականը</title>

            <description><![CDATA[<p>Եղանակի օրական փոփոխությունները հաշվի առնելիս սառցադաշտերի ապագա կորուստն ավելի մեծ է ստացվում, քան ամսական տվյալներով հաշվարկելիս։ Նոր ուսումնասիրության մոդելում այդ տարբերությունը մինչև 2100 թվականը ծովի միջին մակարդակի բարձրացմանը հավելյալ 20–33 միլիմետր է ավելացնում՝ միայն սառցադաշտերի հաշվին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/glacier-weather-cover-20261019.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Նոր մոդելը սառցադաշտերի ավելի մեծ կորուստ է կանխատեսում մինչև 2100 թվականը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ցյուրիխի ETH-ի և Բրյուսելի ազատ համալսարանի՝ VUB-ի հետազոտողների աշխատանքը հոկտեմբերի 19-ին հրապարակվել է Nature Communications ամսագրում։ Նույն օրը VUB-ն արդյունքների մասին հայտնել է պաշտոնական հաղորդագրությամբ։ Թիմը համեմատել է GloGEM սառցադաշտային մոդելի օրական և ամսական տարբերակները՝ պարզելու, թե ինչ է փոխվում, երբ հաշվարկներում պահպանվում են կարճատև եղանակային տատանումները։
Գլոբալ կանխատեսումներում ներառվել է 12 571 սառցադաշտ՝ յուրաքանչյուրը 5 քառակուսի կիլոմետրից մեծ։ Դրանք կազմում են աշխարհի սառցադաշտերի թվի մոտ 6%-ը, բայց պարունակում են դրանց սառույցի ծավալի մոտ 94%-ը։ Ուսումնասիրությունը վերաբերում է սառցադաշտերին, ոչ թե Գրենլանդիայի և Անտարկտիդայի ամբողջ սառցավահաններին։
Մի քանի շատ շոգ օրը կարող է արագ հալեցնել սառցադաշտը ծածկող ձյունը։ Բացվող ավելի մուգ սառույցն ավելի շատ արևային էներգիա է կլանում և արագացնում հալոցքը։ Կարևոր է նաև՝ տեղումները ձյան, թե անձրևի տեսքով են ընկնում։ Ամսական միջինները հարթեցնում են այս փոփոխությունները, մինչդեռ օրական հաշվարկը կարող է հետևել ձնածածկույթի արագ կորստին կամ նոր ձյան կուտակմանը։
Օրական տարբերակի կանխատեսմամբ՝ 2025–2100 թվականներին սառցադաշտերի սառույցի ծավալը ցածր արտանետումների սցենարում կնվազի միջինում 26%-ով, իսկ բարձր արտանետումների դեպքում՝ 47%-ով։ Կլիմայական մոդելների միջև տարածվածությունը մեծ է՝ համապատասխանաբար ±10 և ±17 տոկոսային կետ՝ մեկ ստանդարտ շեղման սահմաններում։ Այս թվերը պայմանական սցենարների արդյունքներ են, ոչ թե արդեն չափված կորուստներ։
Մինչև դարի վերջ սառցադաշտերի ներդրումը ծովի համաշխարհային միջին մակարդակի բարձրացման մեջ նոր հաշվարկով կազմում է 86–157 միլիմետր՝ կախված սցենարից։ Դա նույն մոդելի ամսական տարբերակից 20–33 միլիմետրով ավելի է։ Խոսքը ծովի մակարդակի ամբողջ բարձրացման մասին չէ․ այդ հաշվարկի մեջ չեն մտնում, օրինակ, օվկիանոսի ջերմային ընդարձակման և խոշոր սառցավահանների կորուստների ներդրումները։
Հեղինակները մոդելը ստուգել են նաև անկախ դաշտային դիտարկումներով։ Տարեկան զանգվածային հաշվեկշռի ընդհանուր գնահատման բարելավումը համեստ է եղել, բայց ծայրահեղ հալոցքի տարիների վերարտադրությունն ավելի զգալիորեն է լավացել։ Օրական մոտեցումը նաև ավելի մանրամասն է նկարագրում հալոցքային ջրերի հոսքի սեզոնայնությունը, ինչը կարևոր է սառցադաշտերից սնվող գետերի ջրային պաշարները գնահատելու համար։
Աշխատանքը չի վերացնում կանխատեսումների անորոշությունը․ արդյունքները կախված են կլիմայական սցենարներից, մուտքային տվյալներից և մոդելի կարգաբերումից։ Այն ցույց է տալիս, որ ժամանակային մանրամասնությունը կարող է փոխել երկարաժամկետ գնահատականը։ Հեղինակների եզրակացությամբ՝ կարճատև եղանակային ծայրահեղությունները պետք է կամ ուղղակիորեն հաշվարկել, կամ դրանց ազդեցությունն ավելի լավ ներկայացնել ամսական մոդելներում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/glacier-daily-weather</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20494</guid>

            <pubDate>Thu, 15 Oct 2026 05:10:43 +0000</pubDate>

            <title>Կլիմայի 16 հիմնական ցուցանիշներից յոթը հասել են ռեկորդային արժեքների</title>

            <description><![CDATA[<p>Կլիմայի վիճակի 2026 թվականի զեկույցում գիտնականներն արձանագրել են ջերմոցային գազերի խտության, օվկիանոսի ջերմության ու ծովի մակարդակի ռեկորդներ։ Միաժամանակ սառցադաշտերի հաստությունն ու Գրենլանդիայի սառցային զանգվածը հասել են դիտարկումների ընթացքում գրանցված նվազագույն արժեքների։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-climate-2026-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կլիմայի 16 հիմնական ցուցանիշներից յոթը հասել են ռեկորդային արժեքների]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Օրեգոնի պետական համալսարանի գիտնականների ղեկավարած միջազգային խումբը հոկտեմբերի 14-ին BioScience ամսագրում հրապարակել է կլիմայի վիճակի իր յոթերորդ տարեկան զեկույցը։ Այն համադրում է տարբեր աղբյուրների չափումներն ու հետազոտությունները՝ հետևելով մթնոլորտի, օվկիանոսների, սառույցի և մարդու գործունեության փոփոխություններին։
Հեղինակների գնահատմամբ՝ ջերմոցային երեք կարևոր գազերի՝ ածխաթթու գազի, մեթանի և ազոտի ենթօքսիդի խտությունները 2026 թվականի հասանելի տվյալների միջինով կրկին ռեկորդային են։ Մայիսին մթնոլորտում ածխաթթու գազի խտությունը գերազանցել է 428 ppm-ը՝ միլիոն բաժնում 428 բաժինը։ Դա մոտ 50 տոկոսով բարձր է նախաարդյունաբերական մակարդակից։
Օվկիանոսի ջերմային պարունակությունն ու ծովի մակարդակը, նախնական տվյալներով, հասել են նոր առավելագույնների։ Օվկիանոսը կլանում է ջերմոցային գազերի հետևանքով կուտակվող հավելյալ ջերմության մեծ մասը։ Տաքանալիս ջուրը ընդարձակվում է՝ սառույցի հալոցքի հետ միասին նպաստելով ծովի մակարդակի բարձրացմանը։
Սառցադաշտերի հաստության և Գրենլանդիայի սառցային զանգվածի նվազագույնները ցույց են տալիս փոփոխությունների մյուս կողմը։ Զեկույցը միաժամանակ արձանագրում է, որ մի շարք ցուցանիշներ ոչ միայն վատթարանում են, այլև արագացման կամ կտրուկ տեղաշարժերի նշաններ են դրսևորում։
Էներգետիկայում առաջընթացն առայժմ չի կասեցրել հանածո վառելիքի օգտագործման աճը։ 2025-ին դրա սպառումն ավելացել է 0,9 տոկոսով, իսկ էներգետիկայի հետ կապված ածխաթթու գազի տարեկան արտանետումները գերազանցել են 41 միլիարդ տոննան։ Նույն տարում արևային և հողմային էներգիայի սպառումը աճել է մոտ 18 տոկոսով։
Համալսարանը նաև նշում է դրական միտումները՝ վերականգնվող էներգիայի ու մարտկոցային կուտակիչների արագ զարգացումը և Բրազիլական Ամազոնիայում անտառահատումների տեմպի չորսամյա անկումը։ 2025-ին ցածրածխածնային աղբյուրներն ապահովել են համաշխարհային էլեկտրաէներգիայի արտադրության մոտ 43 տոկոսը․ այս ցուցանիշը վերաբերում է էլեկտրաէներգիային, ոչ ամբողջ էներգասպառմանը։
Զեկույցի հեղինակները շեշտում են, որ արտանետումների կրճատումը պետք է ուղեկցվի կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու միջոցներով և էկոհամակարգերի պաշտպանությամբ։ Նրանք առաջարկում են, մասնավորապես, քաղաքների հովացման միջոցառումներ, ջրի խնայողություն, խոնավ տարածքների վերականգնում և անտառային հրդեհներին պատրաստվածության բարձրացում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/climate-report-2026-records</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14826</guid>

            <pubDate>Mon, 14 Sep 2020 10:03:30 +0000</pubDate>

            <title>Երկրագնդին ջերմաստիճանային նոր ռեկորդ է սպասվում</title>

            <description><![CDATA[<p>Ուսումնասիրելով մոլորակի վրա միլիոնավոր տարիների ընթացքում տեղի ունեցած կլիմայական փոփոխությունները՝ գիտնականները հանգել են այն եզրակացության, որ Երկրի վրա ջերմաստիճանը շարունակելու է աճել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/cdn.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Երկրագնդին ջերմաստիճանային նոր ռեկորդ է սպասվում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Օվկիանոսում հորատման միջազգային ծրագիրը (IODP), որը շարունակում է Երկրի հետազոտությունների բազմամյա համալիրը, Cenozoic Global Reference (CENOGRID) նախագծի շրջանակներում կարողացել է կազմել վերջին 66 մլն տարվա՝ կայնոզոյան ժամանակաշրջանի (աշխարհագրական պատմության ներկայիս դարաշրջանը) Երկրի համաշխարհային միջին ջերմաստիճանի կլիմայական ժամանակացույց:



Անհրաժեշտ տեղեկատվությունը հաջողվել է ստանալ ֆորամինիֆերների խեցիներից, դրանցում թթվածնի և ածխածնի կարբոնատի պարունակության հիման վրա գիտնականները կարողացել են վերականգնել Երկրի մթնոլորտում միլիոնավոր տարիների ընթացքում ջերմաստիճանի և ածխաթթու գազի քանակության մասին տվյալները: Դրանք համեմատել են Միլանկովիչի շրջափուլերի հետ (Երկարատև ժամանակամիջոցում Երկիր հասնող արեգակնային ճառագայթների քանակի և ռադիացիայի մակարդակի տատանումները), ինչը թույլ է տվել գործնականում կրկնակի մեծացնել մոլորակի վրա միջին ջերմաստիճանի, սառույցի ծավալների և ածխածնային շրջափուլի վերաբերյալ գիտնականներին հայտնի տվյալների ժամանաշրջանը:



2001թ.-ից սկսած գիտնականների ձեռքի տակ եղել են վերջին 34 մլն տարվա տվյալները, իսկ նոր վերլուծությունը հնարավորություն է տվել ոչ միայն ընդլայնել ժամանակահատվածը, այլև առկա տեղեկությունները դարձնել առավել մանրակրկիտ: Մասնագետներն ընգծում են, որ կայնոզոյայի սկզբում մոլորակի վրա տաք է եղել, անցումը պալեոցենից ու էոցենից եռուն շրջանում է տեղի ունեցել, որը վերածվել է տաքի: Օլիցոգենում և միոցենում սառն է եղել, իսկ պլիոցենը և պլեյստոցենը դարձել են սառցե դարաշրջան: Ներկայիս ժամանակաշրջանը՝ հոլոցենը, Երկրի համար տաք շրջան է:



Համաշխարհային ջերմաստիճանի վրա ազդող առանցքային հանգամանքները սառույցի քանակն է մոլորակի վրա և Երկրի մթնոլորտում ածխաթթու գազի ծավալը: Ամենատաք շրջանը պալեոցեն-էոցենային ջերմային առավելագույնն է եղել, երբ բարձր է եղել Հյուսիսատլանտյան մագմայական շրջանի հրաբխային ակտիվությունը՝ մեծացնելով դեպի մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթվի քանակը:



Գիտնականների հետազոտությունը պարզել է, որ մեր օրերում Երկրի ջերմաստիճանի աճի վրա ազդում է մարդը: Այսպես՝ 2300թ. մոլորակի վրա միջին ջերմաստիճանը կարող է 1961-1990թթ.-ի ցուցանիշի համեմատ բարձրանալ 8,5 աստիճանով, իսկ եթե գլոբալ տաքացման դեմ պայքարի ուղղությամբ գործունեությունն արդյունավետ լինի, ջերմաստիճանի բարձրացումը կարող է կազմել 2,6: Ընդ որում՝ նույնիսկ նման ընթացքի պարագայում արդեն 2150թ. կսկսեն սառույցները հալչել և Համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակն էականորեն կբարձրանա:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/rekord-e-spasvum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14715</guid>

            <pubDate>Wed, 09 Sep 2020 13:13:22 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականները կասկածում են, թե անտառները կարող են մոլորակը փրկել գլոբալ տաքացումից</title>

            <description><![CDATA[<p>Նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ինչքան շատ ածխաթթու գազ է կուտակվում օդում, այնքան արագ են աճում ծառերը, բայց դրանք քիչ են ապրում ու արագորեն էլ չորանում են՝ չնպաստելով գլոբալ տաքացման դեմ պայքարին:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/forest.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականները կասկածում են, թե անտառները կարող են մոլորակը փրկել գլոբալ տաքացումից]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Օդից ածխաթթու գազը կլանելով՝ անտառները հանդիսանում են մարդկության գլխավոր դաշնակիցներից մեկն ընդդեմ գլոբալ տաքացման: Ներկայումս նրանք կլանում են մարդու կողմից ստեղծվող СО2 արտանետումների 1/4-ից ավելին: Ծառերի ներդրումը պարտադիր կերպով հաշվի է առնվում կլիմայական բոլոր մոդելներում, որոնք կանխատեսում են ածխաթթու գազի և ջերմաստիճանի ապագա մակարդակները: Համարվում է, որ մթնոլորտում СО2-ի պարունակության աճը բուսականությանը հնարավորություն է տալիս արագորեն մեծանալ՝ կլանելով ավելի մեծ ծավալների գազ:



Սակայն նրանց ներդրումը կարող է պարզվել ոչ այնքան մեծ, ինչքան մենք կարծել ենք: Նոր հետազոտությունում նշվում է, որ ծառերի արագ աճը կրճատում է նրանց կյանքը, իսկ նրանց բները, գտնվելով հողի մեջ, ածխաթթու գազը կրկին վերադարձնում են մթնոլորտ: Աշխատության հեղինակներից Ստիվ Վոլքերի խոսքով՝ դանդաղ աճող և երկար ապրող ծառերը փոխարինվում են արագ աճող, բայց ավելի խոցելի ծառերով:



Գիտնականները հետազոտել են աշխարհի տարբեր անկյուններից հավաքված ավելի քան 200 հազար ծառերի բների տարեկան օղակները՝ ցույց տալով, որ աճի արագության և կյանքի տևողության փոխադարձ կապը համընդհանուր է. նույնը դիտարկվել է նաև արևադարձային շրջաններում, որտեղ գտնվում են ածխաթթու գազի հիմնական կլանողները: Հնարավոր է, որ արագ աճի դիմաց ծառերը քիչ ռեսուրսներ են օգտագործում շրջակա միջավայրի վնասակար հանգամանքներից, օրինակ՝ միջատներից կամ չորացումից պաշտպանվելու մեխանիզմների զարգացման համար:



Ածխաթթու գազը կլանելու ընդունակության արդյունքում անտառներն առաջին փուլում մեծանում են, ապա, երբ «դանդաղ» աճողները փոխարինվում են «արագ» աճողներով, պետք է նվազեն: Գիտնականները նաև հավելում են, որ պատկերացումը, թե իբր արտանետումների ծավալը կարելի է մեղմացնել հնարավորինս շատ ծառեր տնկելով, գիտականորեն ստուգված չէ:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/prkel-global</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=12924</guid>

            <pubDate>Mon, 06 Jul 2020 15:49:38 +0000</pubDate>

            <title>Արտասովոր ամպրոպները Հնդկաստանում 10 օրում ավելի շատ մարդ են սպանել, քան 1 տարվա ընթացքում</title>

            <description><![CDATA[<p>Վերջին 10 օրերին Հնդկաստանում կայծակների հարվածներից այնքան մարդ է մահացել, որքան սովորաբար մեկ տարվա ընթացքում են մահանում: Փորձագետները համարում են, որ երկրում ամպրոպային ակտիվության մեծացումը պայմանավորված է գլոբալ տաքացմամբ:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/07/5ed91e1a543c1.image_.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Արտասովոր ամպրոպները Հնդկաստանում 10 օրում ավելի շատ մարդ են սպանել, քան 1 տարվա ընթացքում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հնդկաստանի հյուսիսային Բիհար նահանգում վերջին 10 օրերին կայծակի հարվածներից 147 մարդ է մահացել: Նրանցից 25-ը մահացել են շաբաթ օրը, իսկ մեծ մասը ֆերմերներ են, անասնապահներ ու գյուղատնտեսական աշխատողներ:



Անձրևների սեզոնը Հնդկաստանում սկսվում է հունիսին՝ ուղեկցվելով ամպրոպային ակտիվությամբ, և տևում մինչև սեպտեմբեր ամիսը: Այս տարի ամպրոպներն այնքան հաճախակի են, որ կայծակի հարվածից մահացածների թիվն արդեն գերազանցել է վերջին մի քանի տարիների տարեկան միջին ցուցանիշը, թեև սեզոնը նոր է սկսվել: Նշված նահանգում մարտ ամսից սկսած մթնոլորտային էլեկտրական լիցքից մահացել է 215 մարդ, մինչդեռ նախորդ տարվա ողջ ընթացքում կայծակի զոհերի թիվը կազմել է 170:



Նահանգի տարերային աղետների կառավարման նախարար Լաքշմեշվար Ռոյը նշել է, որ առավել վտանգավոր դարձած եղանակային պայմանների պատճառը կլիմայական փոփոխություններն են: Բիհարի ագրոօդերևութաբան Աբդուս Սաթարը հավելել է, որ բարձր ջերմաստիճանն ու չափազանց շատ խոնավությունը հանգեցրել են մթնոլորտում անկայունությանը, ինչն իր հերթին առաջացնում է ամպրոպներ:



Հնդկաստանի Օդերևութաբանական վարչությունը նոր ամպրոպներ է կանխատեսում: Իշխանությունները բնության անոմալ երևույթին ի պատասխան ֆինանսավորել են սմարթֆոնային նոր հավելվածի թողարկումը, որն օպերատիվ կերպով կանխատեսում է կայծակների բռնկումները: Խնդիրը միայն այն է, որ կայծակների զոհերի մեծ մասը գյուղական համայնքների աղքատ բնակչությունն է, ովքեր սմարթֆոններ պարզապես չունեն:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/artasovor-ampropnery</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11227</guid>

            <pubDate>Tue, 12 May 2020 13:12:16 +0000</pubDate>

            <title>Մարդկությունը՝ եզրագծին. «խոնավ տապի» բռնկումները սկսում են հատել օրգանիզմի դիմացկունության սահմանը</title>

            <description><![CDATA[<p>Տապի և խոնավության` պոտենցիալ ճակատագրական համադրությունը կարող է մարդկանց կյանքը մոլորակի որոշ շրջաններում դարձնել պարզապես անտանելի:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/05/71-700x525-1.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարդկությունը՝ եզրագծին. «խոնավ տապի» բռնկումները սկսում են հատել օրգանիզմի դիմացկունության սահմանը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գաղտնիք չէ, որ խոնավ եղանակին տապն առավել անտանելի է, քան չոր պայմաններում: Գիտնականները վաղուց են կանխատեսել, որ գլոբալ տաքացման հետևանքով արևադարձային և մերձարևադարձային տարածաշրջաններում հարյուրամյակի վերջում կառաջանա ջերմաստիճանի և խոնավության այնպիսի համադրություն, որը տանելը մարդու ուժերից վեր կլինի: Սակայն նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ կանխատեսումներն այնքան էլ ճիշտ չեն. նման պայմաններ Երկրի վրա արդեն ի հայտ են եկել:



ԱՄՆ-ի գիտնականները ցույց են տվել, որ կլիմայական կարճաժամկետ իրադրություն, երբ ընդհանուր ջերմաստիճանն ու խոնավությունը գերազանցել են մարդու ֆիզիոլոգիական ունակությունների սահմանը, արձանագրվել է Ասիայում, Աֆրիկայում, Ավստրալիայում, Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկաներում: Նման բռնկումներ առայժմ դիտարկվում են միայն առանձին վայրերում, սակայն դրանց ինտենսիվությունը և հաճախականությունն աստիճանաբար մեծանում են:



Վերլուծելով օդերևութաբանական ծառայությունների՝ 1979-2017թթ. տվյալները` հետազոտության հեղինակները ցույց են տվել, որ այդպիսի ծայրահեղական կլիմայական իրավիճակները նշված ժամանակահատվածում կրկնակի աճել են: Առավել հաճախ գրանցվել են Հինդուստան թերակղզում, Ավստրալիայի հյուսիս-արևմուտքում, Չինաստանի հարավում, Կարմիր ծովի և Մեքսիկական ծոցի ափամերձ տարածքներում: Առավել ճակատագրական նշանակության ջերմաստիճանային ու խոնավության ցուցանիշներ արձանագրվել են Դահրան և Դաման (Սաուդյան Արաբիա), Դոհա (Քաթար) և Ռաս ալ-Հայմա (ԱՄԷ) քաղաքների մոտակայքում, որտեղ ընդհանուր բնակչության թիվը շուրջ 3 միլիոն է:



Այդ ուղղությամբ նախորդ հետազոտությունները չէին կարող նշմարել նման միտումներ, քանի որ դրանցում դիտարկվել են ջերմաստիճանի ու խոնավության միջին ցուցանիշները՝ ստացված առավել մեծ տարածքներից ու մի քանի ժամվա ընթացքում: Նոր աշխատության հեղինակներն ուսումնասիրել են օդերևութաբանական 7877 առանձին կայանների ամենժամյա տվյալները, ինչը հնարավորություն է տվել արձանագրել ճակատագրական տապի կարճաժամկետ բռնկումները:



Խոնավ ջերմաչափի առավելագույն ցուցանիշները Երկիր մոլորակի վրա / © Raymond, Matthews, Horthon, Science Advances, 2020



Խիստ տապի պայմաններում մարդու օրգանիզմը սառչում է՝ ջերմությունը մաշկի միջոցով դուրս բերելով քրտինքի տեսքով: Այն լավագույնս գործում է չոր շրջաններում, բայց առավել դժվար է ընթանում խոնավ վայրերում, որտեղ օդն արդեն հագեցած է ջրային գոլորշիով և այլևս կլանել չի կարող: Որոշ ծայրահեղական պայմաններում քրտնարտադրությունն ընդհանրապես կարող է դադարել: Այդ դեպքում մարմինը սկսում է չափից շատ ջերմանալ, և նույնիսկ ֆիզիկապես ուժեղ, առողջ մարդը, ով հանգստանում է հովին ու ջուր ըմպում, կարող է մահանալ:



Նախորդ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բարձր ջերմաստիճանին համակերպված մարդիկ չեն կարող ակտիվ գործողություններ կատարել, երբ խոնավ ջերմաչափի (սարք, որը ցույց է տալիս թաց մարմնի ջերմաստիճանը) ցուցիչը հասնում է 32°C-ի: 35°C-ը գագաթնակետն է, որ արձանագրվել է Պարսից ծոցի ափամերձ հատվածում: Այն համարվում է մարդկային դիմացկունության սահմանաչափը:



Գիտնականներն իրենց հետազոտության արդյունքները վերածել են ինտերակտիվ քարտեզի, որը ցույց է տալիս խոնավ ջերմաչափի օրական առավելագույն ցուցանիշները: Հեղինակները համարում են, որ կլիմայական փոփոխությունները մարդուն մոտեցրել են դիմացկունության եզրին:



Նմանատիպ կլիմայական փոփոխությունները կրում են առավել բարձր վտանգ հատկապես աղքատ և զարգացող երկրների համար, որտեղ մարդիկ չունեն ժամանակին սառը ցնցուղ ընդունելու կամ օդորակիչը միացնելու հնարավորություն: Բայց նույնիսկ այն երկրներում, որտեղ նման հնարավորություններ առկա են, տապից պաշտպանվելու և հովանալու համար աշխատանքն ընդհատելը կարող է լուրջ վնասներ հասցնել տնտեսությանը:



Ավելի վաղ Տեխասի համալսարանի (Օստին) գիտնականները պարզել էին, որ գլոբալ տաքացումն ունակ է ուժգնացնելու ջերմաստիճանային ֆենոմենը, որը կոչվում է Հնդկական օվկիանոսի դիպոլ, իսկ Amazon-ի սեփականատեր Ջեֆ Բեզոսը կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարի համար 10 միլիարդ դոլար է հատկացրել:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/yezragcin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=8219</guid>

            <pubDate>Tue, 18 Feb 2020 12:16:10 +0000</pubDate>

            <title>Ջեֆ Բեզոսը 10 մլրդ դոլար է հատկացրել գլոբալ տաքացման դեմ պայքարի համար</title>

            <description><![CDATA[<p>Աշխարհի ամենահարուստ մարդը հայտարարել է իր անվամբ հիմնադրամի ստեղծման մասին և արժանացել սեփական ընկերության աշխատակիցների քննադատություններին:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/02/5129303018_53dd74260d_b.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ջեֆ Բեզոսը 10 մլրդ դոլար է հատկացրել գլոբալ տաքացման դեմ պայքարի համար]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Amazon-ի ղեկավար Ջեֆ Բեզոսը, ում կարողությունը գնահատվում է 116 մլրդ դոլար, հայտարարել է Bezos Earth Fund հիմնադրամի ստեղծման մասին: Այն նախատեսված է կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարի համար:



Հիմնադրամը հովանավորելու է գիտնականներին, ակտիվիստներին և ոչ կառավարական կազմակերպություններին՝ աջակցելով աշխարհի բնությունը փրկելու և պահպանելու իրական հնարավորություն ստեղծող ջանքերին: Բեզոսն անձամբ սեփական միջոցներից 10 մլրդ դոլար է փոխանցելու հիմնադրամին:




https://www.instagram.com/p/B8rWKFnnQ5c/
Ջեֆ Բեզոսի հայտարարությունը հիմնադրամի ստեղծման վերաբերյալ



Մոլորակի ամենահարուստ մարդկանցից մեկը հովանավորելու է նաև Breakthrough Energy հիմնադրամը, որն աջակցում է կանաչ էներգետիկայի և էկոլոգիապես մաքուր արտադրանքի ոլորտների նախագծերին: Breakthrough Energy-ն հիմնադրվել է 2015թ., Բիլ Գեյթսի կողմից: Բեզոսից բացի, այդ հիմնադրամին գումար են փոխանցում նաև Alibaba.com-ի հիմնադիր Ջեկ Ման, Facebook-ի հիմնադիր Մարկ Ցուկերբերգը և ֆինանսիստ Ջորջ Սորոսը:



Կլիմայական աղետների դեմ պայքարողներին ֆինանսական աջակցություն տրամադրելուց բացի, Բեզոսն անձամբ է ներդնում էկոլոգիական տենխոլոգիաներ: Նախորդ տարվա աշնանը գործարարը հայտարարել էր, որ իր կողմից ղեկավարվող Amazon-ը 2024թ. դառնալու է ածխածնային-չեզոք (հասնելու է ջերմոցային գազերի զրոյական արտանետման), իսկ 2030-ականներին ընկերության կորպորատիվ ամբողջ ենթակառուցվածքներն ամբողջությամբ անցնելու են վերականգնվող էներգիային:



Չնայած այդ ամենին, Բեզոսի վերաբերմունքն Amazon-ի՝ նույն նպատակադրումով շարքային աշխատակիցների նկատմամբ այնքան էլ բարեհամբույր չէ: Այսպես, ավելի վաղ «Amazon-ի աշխատակիցները՝ հանուն կլիմայական արդարության» հանրության անդամները հաղորդել էին ընկերության ղեկավարության կողմից հեռացման սպառնալիքների մասին: Միլիարդատիրոջ կողմից Bezos Earth Fund հիմնադրամի ստեղծմանն ի պատասխան՝ «Amazon-ի աշխատակիցները՝ հանուն կլիմայական արդարության»-ը սեփական հայտարարությունը տարածեց, որտեղ Բեզոսը մեղադրվում էր նավթագազային ընկերությունների հետ համագործակցության, ինչպես նաև ապրանքների մատակարարման համար դիզելային շարժիչով բեռնատարներ կիրառելու մեջ:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/bezosy-global-taqacman</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=8142</guid>

            <pubDate>Sun, 16 Feb 2020 08:10:06 +0000</pubDate>

            <title>Անտարկտիկայում ջերմաստիճանը պատմության մեջ առաջին անգամ գերազանցել է 20℃-ը</title>

            <description><![CDATA[<p>Նման երևույթ դիտարկվել է Անտարկտիկայի տարբեր հատվածներում ևս: Մասնագետները պատմական ռեկորդն անվանել են «անհավատալի և աննորմալ»:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/02/seymour.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Անտարկտիկայում ջերմաստիճանը պատմության մեջ առաջին անգամ գերազանցել է 20℃-ը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Բրազիլացի գիտնականները փետրվարի 9-ին Անտարկտիկայի թերակղզուց դեպի հյուսիս գտնվող Սիմոր (կամ Սեյմուր) կղզում գրանցել են ջերմաստիճանային հերթական ռեկորդը. պատմության մեջ առաջին անգամ այստեղ արձանագրվել է 20,75 աստիճան C: Մինչ այդ ամենաբարձր՝ ռեկորդային ցուցանիշը գրանցվել է 1982թ. հունվարին՝ 19,8 աստիճան:



Հետազոտողները բացատրել են, որ նշված բարձր ջերմաստիճանը միայն մեկ օրվա դիտարկմամբ է արձանագրվել, այլ ոչ թե երկարաժամկետ ուսումնասիրությամբ: Բրազիլիայի կառավարության կողմից Terrantar նախագծին մասնակցող Կարլոս Շեֆերը նշել է, որ հնարավոր չէ այդ տվյալի հիման վրա ապագայի եղանակային փոփոխությունները կանխատեսել, սակայն նա այդ ցուցանիշը համարել է ազդանշան, որ այս տարածաշրջանում ինչ-որ բան է կատարվում: Շեֆերի խոսքով՝ տաքացման գործընթաց դիտարկվել է հետազոտվող բազմաթիվ տարածքներում, բայց այսպիսի երևույթն աննախադեպ է:



Գիտնականների կարծիքով՝ ջերմաստիճանային այդօրինակ ռեկորդների վրա ազդում են օվկիանոսային հոսանքների ընթացքը և Էլ-Նինյոյում տիրող տաք իրավիճակը: Բրազիլացի հետազոտողների տվյալները պետք է հաստատվեն Օդերևութաբանական համաշխարհային կազմակերպության կողմից:



Նախորդ շաբաթվա վերջերին գիտնականներն Էսպերանսայի արգենտինական գիտահետազոտական կայանում (Անտարկտիկայի թերակղզու հյուսիսային ծայրամասում) արձանագրել էին 18,3 աստիճան C:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/antarktikayum-jermastijany</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=7797</guid>

            <pubDate>Tue, 04 Feb 2020 15:00:39 +0000</pubDate>

            <title>Տեսանյութում ցուցադրվել է, թե ինչպիսի տեսք կունենա Երկիրը, եթե նրա բոլոր ջրավազանները ցամաքեն</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնական-մոլորակաբանը հրապարակել է Երկրի անիմացված մոդելը, որը ցույց է տալիս մեր մոլորակի բոլոր օվկիանոսների ու ծովերի սահուն անհետացումը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/02/5e17bc0924fe1210a835abe6.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Տեսանյութում ցուցադրվել է, թե ինչպիսի տեսք կունենա Երկիրը, եթե նրա բոլոր ջրավազանները ցամաքեն]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գիտնական Ջեյմս Օ'Դոնոհյուն հրապարակել է Երկրի անիմացված մոդելը, որը ցույց է տալիս, թե ինչպիսի տեսք կունենա մեր մոլորակը ծովերի, օվկիանոսների ու գետերի ցամաքելու դեպքում:



Օ'Դոնոհյուն NASA-յի նախկին աշխատակից է, ներկայումս աշխատում է Ճապոնիայի Օդատիեզերական հետազոտությունների գործակալությունում (JAXA): Իր աշխատանքում նա օգտագործել է NASA-յի 2008թ. տեսանյութը, որի հեղինակը ֆիզիկոս և անիմատոր Հորաս Միթչելն է, հավելել է այն, թարմացրել և ներդրել Համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակի իջեցումը ցուցադրող հաշվիչ. տեսանյութում ջուրը հեռանում է՝ տեսանելի դարձնելով ծովի հատակն ու ընդերքը, այդ թվում՝ մայրցամաքային ծանծաղուտները, իջվածքներն ու բարձունքները:



Օ'Դոնոհյոն նշել է, որ տեսանյութը դանդաղեցրել է, որպեսզի ցույց տա, թե ինչպես է առաջին մի քանի տասնյակ մետր ջրածածկույթի հեռացումից հետո ակնթարթորեն բացվում նոր ու բազմազան լանդշաֆտ: Նրա խոսքով՝ վերջին սառցե դարաշրջանի պատճառով օվկիանոսային ջրերի մի մասը բևեռներում արգելափակվել է՝ սառույցի տեսքով: Մինչ այդ գոյություն են ունեցել ցամաքային կամուրջներ, որոնցով մարդիկ տեղաշարժվել են, իսկ երբ սառցե դարաշրջանն ավարտվել է, ջուրը նրանց կարծես կնիքել է:




https://youtu.be/-uOwv_Krqk8
Երկրի անիմացված մոդելը, որտեղ ցուցադրվում է ջրավազանների ցամաքումը / © Dr James O'Donoghue



Մոդելը, մասնավորապես, ներկայացնում է, թե ինչ տեսք ունի Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթան, որը գտնվում է բոլոր օվկիանոսների կենտրոնական հատվածներում և ձգվում է 70 հազար կիլոմետր: Այն երևում է, երբ ջուրը ցամաքում է մինչ ծովի մակերևույթից 3000 մետր ներքև:



Այնուհետև, երբ հաշվիչը ցույց է տալիս ծովի մակերևույթից 6 հազար ներքև ընկած հատվածը, բոլոր օվկիանոսների մեծ մասն անհետանում է: Եվս մի քանի հազար մետր, և Երկրի վրա մնում է միայն Մարիանյան անդունդը՝ Խաղաղ օվկիանոսի արևմուտքում. այն իր հերթին կանհետանա 11 հազար մետրին հասնելիս:



Ինչպես նշում է Օ'Դոնոհյուն, Երկրի «ցամաքած» մոդելը պատկերացում է տալիս, թե ինչպիսի տեսք է այն ունեցել նախնիների օրոք: Միևնույն ժամանակ, ներկայիս գլոբալ տաքացումը, ընդհակառակ, միայն ազդարարում է Ծովի մակարդակի բարձրացման մասին՝ սառույցների հալոցքի և ջրի գոլորշիացման պատճառով: Որպես հետևանք՝ սպասվում է ոչ միայն էքստրեմալ երևույթ մերձափնյա հատվածներում, միլիոնավոր կլիմայական փախստականներ, այլև մեծ թվով կղզիների անհետացում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/yerkiry-camaqi</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=3020</guid>

            <pubDate>Thu, 22 Aug 2019 05:52:19 +0000</pubDate>

            <title>Իսլանդիայում հանդիսավոր արարողությամբ հրաժեշտ են տվել սառցադաշտին</title>

            <description><![CDATA[<p>Գլոբալ տաքացման հետևանքով Օքյեկուդլ սառցադաշտը լիովին անհետացել է: Հրաժեշտի մասնակիցները հաջորդ սերունդների համար հուշատախտակ են տեղադրել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/08/ECXMFmQXYAEFJ40.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Իսլանդիայում հանդիսավոր արարողությամբ հրաժեշտ են տվել սառցադաշտին]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Իսլանդիայում հանդիսավոր արարողությամբ հրաժեշտ են տվել Օքյեկուդլ (Օք) սառցադաշտին: Գլոբալ տաքացման հետևանքով այն լիովին անհետացել է:



Խորհրդանշական միջոցառմանը մասնակցել են երկրի վարչապետը, շրջակա միջավայրի նախարարը և նախկին նախագահը: Վերջիններս հաջորդ սերունդների համար հուշատախտակ են տեղադրել: 





Օքյեկուդլն իսլանդական առաջին սառցադաշտն էր, որ այդ կոչումից զրկվեց:  Հաղորդվում է, որ առաջիկա 200 տարիների ընթացքում այդպիսի ճակատագիր է սպասվում մյուս բոլոր սառցադաշտերին:




https://www.instagram.com/p/B1XFp4qIR9E/?igshid=ru57uwkjkr4p




Իսլանդացի սառցագետ Օդդուր Սիգուրդսսոնը, ով երկրի սառցադաշտերը պարբերաբար լուսանկարել է վերջին 50 տարիներին, դեռևս 2003թ. է նկատել, որ Օքյեկուդլի ձյունն ավելի շուտ է հալչում, քան հասցնում է նստել: Իսկ արդեն 2014թ. Սիգուրդսսոնը հայտարարել է 700-ամյա սառցադաշտի անհետացման մասին:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/hrajesht-en-tvel-sarcadashtin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>