<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1317/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 22 Sep 2026 08:47:41 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14826</guid>

            <pubDate>Mon, 14 Sep 2020 10:03:30 +0000</pubDate>

            <title>Երկրագնդին ջերմաստիճանային նոր ռեկորդ է սպասվում</title>

            <description><![CDATA[<p>Ուսումնասիրելով մոլորակի վրա միլիոնավոր տարիների ընթացքում տեղի ունեցած կլիմայական փոփոխությունները՝ գիտնականները հանգել են այն եզրակացության, որ Երկրի վրա ջերմաստիճանը շարունակելու է աճել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/cdn.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Երկրագնդին ջերմաստիճանային նոր ռեկորդ է սպասվում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Օվկիանոսում հորատման միջազգային ծրագիրը (IODP), որը շարունակում է Երկրի հետազոտությունների բազմամյա համալիրը, Cenozoic Global Reference (CENOGRID) նախագծի շրջանակներում կարողացել է կազմել վերջին 66 մլն տարվա՝ կայնոզոյան ժամանակաշրջանի (աշխարհագրական պատմության ներկայիս դարաշրջանը) Երկրի համաշխարհային միջին ջերմաստիճանի կլիմայական ժամանակացույց:



Անհրաժեշտ տեղեկատվությունը հաջողվել է ստանալ ֆորամինիֆերների խեցիներից, դրանցում թթվածնի և ածխածնի կարբոնատի պարունակության հիման վրա գիտնականները կարողացել են վերականգնել Երկրի մթնոլորտում միլիոնավոր տարիների ընթացքում ջերմաստիճանի և ածխաթթու գազի քանակության մասին տվյալները: Դրանք համեմատել են Միլանկովիչի շրջափուլերի հետ (Երկարատև ժամանակամիջոցում Երկիր հասնող արեգակնային ճառագայթների քանակի և ռադիացիայի մակարդակի տատանումները), ինչը թույլ է տվել գործնականում կրկնակի մեծացնել մոլորակի վրա միջին ջերմաստիճանի, սառույցի ծավալների և ածխածնային շրջափուլի վերաբերյալ գիտնականներին հայտնի տվյալների ժամանաշրջանը:



2001թ.-ից սկսած գիտնականների ձեռքի տակ եղել են վերջին 34 մլն տարվա տվյալները, իսկ նոր վերլուծությունը հնարավորություն է տվել ոչ միայն ընդլայնել ժամանակահատվածը, այլև առկա տեղեկությունները դարձնել առավել մանրակրկիտ: Մասնագետներն ընգծում են, որ կայնոզոյայի սկզբում մոլորակի վրա տաք է եղել, անցումը պալեոցենից ու էոցենից եռուն շրջանում է տեղի ունեցել, որը վերածվել է տաքի: Օլիցոգենում և միոցենում սառն է եղել, իսկ պլիոցենը և պլեյստոցենը դարձել են սառցե դարաշրջան: Ներկայիս ժամանակաշրջանը՝ հոլոցենը, Երկրի համար տաք շրջան է:



Համաշխարհային ջերմաստիճանի վրա ազդող առանցքային հանգամանքները սառույցի քանակն է մոլորակի վրա և Երկրի մթնոլորտում ածխաթթու գազի ծավալը: Ամենատաք շրջանը պալեոցեն-էոցենային ջերմային առավելագույնն է եղել, երբ բարձր է եղել Հյուսիսատլանտյան մագմայական շրջանի հրաբխային ակտիվությունը՝ մեծացնելով դեպի մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթվի քանակը:



Գիտնականների հետազոտությունը պարզել է, որ մեր օրերում Երկրի ջերմաստիճանի աճի վրա ազդում է մարդը: Այսպես՝ 2300թ. մոլորակի վրա միջին ջերմաստիճանը կարող է 1961-1990թթ.-ի ցուցանիշի համեմատ բարձրանալ 8,5 աստիճանով, իսկ եթե գլոբալ տաքացման դեմ պայքարի ուղղությամբ գործունեությունն արդյունավետ լինի, ջերմաստիճանի բարձրացումը կարող է կազմել 2,6: Ընդ որում՝ նույնիսկ նման ընթացքի պարագայում արդեն 2150թ. կսկսեն սառույցները հալչել և Համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակն էականորեն կբարձրանա:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/rekord-e-spasvum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14094</guid>

            <pubDate>Mon, 17 Aug 2020 14:46:06 +0000</pubDate>

            <title>Մահվան Հովտում գրանցվել է վերջին 107 տարվա ամենաբարձր ջերմաստիճանը Երկրի վրա</title>

            <description><![CDATA[<p>Եթե տվյալները հաստատվեն, ապա այդ ցուցանիշն առավելագույնը կհանդիսանա 1913թ.-ից հետո և, հնարավոր է, գերազանցի մինչ այժմ գրանցված բոլոր ռեկորդները:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/08/118046797_3175274425883098_3641928913256319587_o.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մահվան Հովտում գրանցվել է վերջին 107 տարվա ամենաբարձր ջերմաստիճանը Երկրի վրա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Կալիֆորնիա նահանգի Մոհավա անապատի տարածքում, միջքաղաքային իջվածքում գտնվող Մահվան Հովիտ պարկում օդի ջերմաստիճանն օգոստոսի 16-ին տեղի ժամանակով 15:41-ին բարձրացել է մինչև 54,4 °C:



Եթե այդ տեղեկատվությունը հաստատվի, ապա արձանագրված ցուցանիշը կհամարվի առավելագույնը՝ գրանցված 1913թ. հուլիսի 10-ից հետո, երբ նույն՝ Մահվան Հովտում՝ Գրենլանդիա ագարակում, գրանցվել էր 56,7 °C:



Ավելի վաղ ռեկորդը ցանկացել են շնորհել Լիբիայում 1922թ. գրանցված տապին՝ 58 °C, սակայն Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպությունը հանգել է այն եզրակացության, որ այդ ցուցանիշը սխալ է և մարդկային գործոնի արդյունք: Մասնագետները կասկածի տակ են դրել նաև այն փաստը, որ 1913թ. Մահվան Հովտում կարող էր գրանցվել 56,7 °C՝ դա համարելով անհնար:




https://twitter.com/NWSVegas/status/1295184960546934786?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1295184960546934786%7Ctwgr%5E&amp;ref_url=https%3A%2F%2Fnaked-science.ru%2Farticle%2Fsci%2Fzafiksirovali-samuyu-vysokuyu-temperaturu-na-zemle-za-poslednie-107-let




Դրանով պայմանավորված՝ օգոստոսի 16-ի ցուցանիշը մտադիր են հետազոտել և առաջիկա շաբաթների ընթացքում հաստատել: Ոշոր դիտարկողներ ենթադրում են, որ ժամանակի ընթացքում 54,4 °C-ը Մահվան Հովտում կդառնա Երկրի վրա արձանագրված ամենաբարձր ջերմաստիճանը:



Օդերևութաբան Բոբ Հենսոնը հնարավոր է համարել, որ Մահվան Հովիտը համաշխարհային նոր ռեկորդ է սահմանել: Շրջակա եղանակային պայմանների ծայրահեղ բնույթը դա իրատեսական է դարձնում և լրջագույն հետազոտության անհրաժեշտություն առաջացնում: Նրա խոսքով՝ նախկինում գրանցված ցուցանիշները վերստուգելու կարիք է առաջանում:



Բացի այդ, ինչպես մասնագետները նշում են, Մահվան Հովտում վերջին շոգերի համատեքստում ուշագրավ է այն փաստը, որ տվյալ ջերմաստիճանը գրանցվել է օգոստոսի կեսերին: Այս շրջանում արևի թեքվածության անկյունը ցածր է, իսկ օրերը կարճ են, ինչը նվազեցնում է ռեկորդային բարձր ջերմաստիճանի գրանցման հավանականությունը: Օդերևութաբան Դեն Սաթերֆիլդը նախորդ շաբաթ ենթադրել էր, որ հնարավոր է՝ գրանցվի 53,3 °C, սակայն ավելի բարձր ջերմաստիճան է գրանցվել:



Հունիս ամսին ռեկորդային ջերմաստիճան է գրանցվել ռուսական Վերխոյանսկ բնակավայրում՝ Հյուսիսային կիսագնդի սառնամանիքի բևեռում: Ավելի ուշ մասնագետները հայտարարել էին, որ Սիբիրում տևական ժամանակով ջերմաստիճանի բարձրացման պատճառը մարդն է:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/tarva-amenabardzr</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=12203</guid>

            <pubDate>Sat, 13 Jun 2020 10:17:38 +0000</pubDate>

            <title>Կորոնավիրուսի տարածման և եղանակի կապը ցույց են տվել քարտեզի վրա</title>

            <description><![CDATA[<p>Նոր հետազոտությունում գիտնականները որոշել են այն «միջանցքը», որում գտնվում են 2020թ. մարտ ամսին կորոնավիրուսից առավել տուժած քաղաքները: Հենց այդ մեգապոլիսներում էլ համավարակի սկզբում փաստացի ցածր ջերմաստիճան է գրանցվել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/06/2020-06-12_21-12-16.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կորոնավիրուսի տարածման և եղանակի կապը ցույց են տվել քարտեզի վրա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գիտնականները վաղուց են խոսում այն մասին, որ որևէ երկրում կորոնավիրուսի տարածման վրա կարող են ազդել շոգն ու տաքացումը՝ մեղմացնելով համաճարակի ընթացքը: Չնայած դրան՝ ներկայիս SARS-CoV-2-ի «մոտ հարազատներ» SARS-CoV-ը և MERS-CoV-ը սեզոնային վարակներ չեն համարվում:



Սակայն մասնագետների կարծիքները չեն համընկնում. օրինակ՝ հետազոտություններից մեկում նշվել է, որ Covid-19-ով վարակվածության աճն այս կամ այն տարածաշրջանում պետք է դադարեր 27,7-32,4 °C-ի պայմաններում (միջինը՝ 30,6 °C): Գիտնականների մեկ այլ խումբ հայտարարել է, որ կորոնավիրուսի տարածման արագությունը մեծ է 11,1 °C-ից ցածր օրական միջին ջերմաստիճանի պայմաններում: Երրորդ խումբը շտապել է հիասթափեցնել հանրությանը՝ նշելով, որ ջերմաստիճանն ու աշխարհագրական լայնությունը կապ չունեն Covid-19-ի հետ:



Այս թեմայում իրենց ներդրում են որոշել ունենալ նաև ԱՄՆ-ի Մերիլենդի համալսարանի գիտնականները՝ դիտարկելով կորոնավիրուսային վարակի կապը եղանակի հետ՝ աշխարհի տարբեր երկրներում:



Հետազոտությունը դիտարկել է աշխարհի 50 քաղաքների կլիմայական տվյալները: Նրանց թվում կան վիրուսից և՛ շատ տուժած, և՛ համեմատաբար թեթև տուժած քաղաքներ. Յուհան (Չինաստան), Տոկիո (Ճապոնիա), Տեգու (Հվ.Կորեա), Ղոմ (Իրան), Միլան (Իտալիա), Փարիզ (Ֆրանսիա), Սիեթլ (ԱՄՆ) և Մադրիդ (Իսպանիա) քաղաքները համեմատել են 42 այլ քաղաքների հետ, որոնք ընդհանրապես չեն հայտնվել համավարակի ճիրաններում և որտեղ մեծ թվով մահացություններ մարտի 10-ի դրությամբ չեն գրանցվել: Կլիմայական տվյալները՝ ջերմաստիճանը Երկրի մակերեսին, խոնավությունը և այլն, ստացել են Եղանակի միջնաժամկետ կանխատեսման եվրոպական կենտրոնից՝ ERA-5-ից: Վերցվել են 2020թ. հունվար-մարտ ամիսների տվյալները:



Եզրակացությունների համաձայն՝ SARS-CoV-2-ը լուրջ բնութագիր ունի և տարածվում է որոշակի կլիմայական պայմաններում (ձմռանը և վաղ գարնանը), քանի որ բոլոր շրջանները, հատկապես՝ համաճարակի սկզբում տուժածները, գտնվում են մեկ «միջանցքում»՝ հյուսիսային լայնության 30 °-ից 50 °-ի սահմաններում: Հենց այդ վերոնշյալ 8 քաղաքներին բնորոշ են ցածր ջերմաստիճանը և հարաբերական ցածր խոնավությունը հունվար-մարտ ամիսներին:



Ջերմաստիճանը՝ 2018թ. նոյեմբեր-2019թ. մարտ ամիսներին: Կորոնավիրուսից ամենաշատը տուժած 8 քաղաքները գտնվում են հյուսիսային լայնության 30 °-ից 50 °-ի սահմաններում (կանած գիծ և սև օղակներ) / © Jama Network



Արդյունքները ցույց են տվել, որ 2020թ. հունվար-փետրվար ամիսներին չինական Յուհանում և մյուս 7 քաղաքներում միջին ջերմաստիճանը տատանվել է 4 °C-ի և 9 °C-ի սահմաններում (օդանավակայանների հարևանությամբ գտնվող օդերևութաբանական կայանների տվյալներով): Այդ քաղաքներից յուրաքանչյուրում Covid-19-ից առաջին մահացությունից 20-30 օր առաջ գրեթե նույն ջերմաստիճանն է եղել՝ 3-9 °C (մեգապոլիսի կենտրոնի համար՝ 5-11 °C): Եվրոպայում կորոնավիրուսի տարածման ցուցանիշը 11,2 °C միջին ջերմաստիճանում կազմել է 2,67, իսկ Աֆրիկայում, Սահարայից հարավ, նվազել է մինչև 0,03՝ 34,8 °C միջին ջերմաստիճանի պարագայում: Բացի այդ՝ այդ բնակավայրերում դիտարկվել է օդի տեսակարար խոնավության ցածր մակարդակ:



Գունային գրադիենտը ցույց է տալիս ջերմաստիճանը 2020թ. հունվար-փետրվար ամիսներին՝ ըստ ERA-5-ի տվյալների: Սպիտակ օղակները ցույց են տալիս այն երկրները, որտեղ կորոնավիրուսն ավելի մեծ տարածում է ստացել (մարտի 10-ի դրությամբ՝ 10 մահ), կարմիրները՝ 5-11 °C ջերմաստիճան ունեցող երկրները / © Jama Network



Համեմատաբար ցածր ջերմաստիճան է գրանցվել Կենտրոնական Ասիայում, Կովկասում, Արևելյան և Կենտրոնական Եվրոպայում, Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևելքում և արևմուտքում, ինչպես նաև Կանադայի Բրիտանական Կոլումբիայում: Այս հատվածները գտնվում են «կանաչ գոտում», որտեղ վարակների տարածման վտանգն, ըստ հեղինակների, ավելի մեծ է ձմռանը և վաղ գարնանը:



Նրանց կարծիքով՝ ներկայացված քարտեզները մասնագետներին ու կառավարություններին կօգնեն կանխատեսել, թե որտեղ և երբ տեղի կունենան հաջորդ բռնկումները, և դադարեցնել մահաբեր վարակը, քանի դեռ շատ ուշ չէ: Վիրուսի գոյությանը զուգահեռ՝ ցածր ջերմաստիճանն ու նվազ խոնավությունը կարող են ազդել քթի խոռոչում նրա բազմացման արագության վրա՝ թուլացնելով իմունտետը, օրգանիզմին թույլ տալով տարածվել ամբողջ օրգանիզմում:



Կորոնավիրուսից առավել տուժած քաղաքները նաև տեսակարար խոնավության ցածր մակարդակ են ունեցել / © Jama Network



Մերիլենդի համալսարանի բժշկական դպրոցի Մարդու վիրուսոլոգիայի ինստիտուտի դոցենտ, աշխատության առաջատար հեղինակներից Մոհամեդ Սաջադին նշել է, որ, իրենց կարծիքով, SARS-CoV-2-ն իրեն դրսևորում է որպես սեզոնային: Հետևաբար՝ այն ջերմաստիճանային և խոնավության նկատմամբ պահանջներ ունի, որոնք նպաստում են դրա փոխանցմանը: Գիտնականի խոսքով՝ մի շարք հետազոտություններ, ներառյալ՝ լաբորատոր,  համաճարակաբանական, ինչպես նաև մաթեմատիկական մոդելավորումը խոսում են սեզոնային վիրուսների գոյատևման ու տարածման գործում ջերմաստիճանի ու խոնավության դերի մասին:



Կորոնավիրուսի դեպքում նույնը հաստատող բազմաթիվ հետազոտություններ հիմք են տվել՝ ուսումնասիրելու Covid-19-ի վրա շրջակա միջավայրի ազդեցության հանգամանքները: Սաջադին նշել է, որ փորձել են հասկանալ՝ արդյո՞ք կլիման կարող է այս հիվանդության տարածման հարցում հանգամանք լինել:



Սակայն, հետազոտության համաձայն, «միջանցքում» չեն հայտնվել, օրինակ, Մոսկվան (հյուսիսային լայնության 56,0 °), Թայլանդի մայրաքաղաք Բանգկոկը (հյուսիսային լայնության 13,7 °): Թեև մարտի 10-ի դրությամբ այնտեղ մահացության բարձր ցուցանիշ չի եղել, սակայն հետագայում նրանք նույնպես տուժել են Covid-19-ից:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/qartezi-vra</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11641</guid>

            <pubDate>Wed, 27 May 2020 15:04:00 +0000</pubDate>

            <title>Նշվել է կորոնավիրուսի համար օպտիմալ եղանակը</title>

            <description><![CDATA[<p>Չինացի գիտնականները պարզել են, թե միջավայրի ինչպիսի ջերմաստիճանային պայմաններն են համարվում կորոնավիրուսով հավանական վարակվածության համար առավել նպաստավոր:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/05/5953cb9cd084cc163f8b5b20.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Նշվել է կորոնավիրուսի համար օպտիմալ եղանակը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Չինաստանի Լանչժոուի համալսարանի հետազոտողները վերլուծել են 185 երկրում հունվարի 21-ից մինչև մայիսի 6-ը կորոնավիրուսով վարակված 3 մլն 750 հազար դեպքերի տվյալները: Արդյունքում պարզվել է, որ Covid-19-ով վարակվածության շուրջ 60%-ը տեղի է ունեցել այն վայրերում, որտեղ ջերմաստիճանը 5-15°C է կազմել: Կորոնավիրուսով վարակվածության դեպքերի մեծ մասը գրանցվել է 0°C-ից բարձր և 20°C-ից ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում:



Բացի այդ՝ չինացի գիտնականները հայտնաբերել են, որ Covid-19-ով վարակվածության դեպքերի 73,8%-ը կենտրոնացված է մեկ խորանարդ մետրում 3-10 գրամ բացարձակ խոնավություն ունեցող տարածաշրջաններում: Աշխատանքի արդյունքներն ապացուցում են, որ կորոնավիրուսը տարածվում է հիմնականում աշխարհագրական որոշակի լայնություններում, որտեղ առկա են օպտիմալ եղանակային պայմաններ, որոնց դեպքում, չինացի մասնագետների հաստատմամբ, վիրուսային մասնիկների համակենտրոնացումը շրջակա միջավայրում, այդ թվում՝ մակերեսների վրա, էականորեն մեծանում է:



Ավելի վաղ կատարված մեկ այլ հետազոտությամբ եզրակացվել էր, որ եղանակային պայմանները, մասնավորապես՝ շոգ ամառը և բարձր ջերմաստիճանը, կորոնավիրուսի տարածման դանդաղեցման ուղղությամբ լուրջ ազդեցություն չեն ունենում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/optimal-yexanaky</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11144</guid>

            <pubDate>Fri, 08 May 2020 15:25:53 +0000</pubDate>

            <title>Ամառը մեզ չի փրկի. պարզվել է՝ ջերմաստիճանն ու աշխարհագրական լայնությունը կապ չունեն Covid-19-ի տարածման հետ</title>

            <description><![CDATA[<p>Հետազոտության շրջանակներում դիտարկված տվյալները ցույց են տալիս, որ անհամեմատ մեծ ազդեցություն են ունենում սահմանափակումները, ինչպիսիք են՝ դպրոցների փակումը, ֆիզիկական հեռավորությունը և հանրային առողջապահության միջոցառումները:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/05/28451153.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ամառը մեզ չի փրկի. պարզվել է՝ ջերմաստիճանն ու աշխարհագրական լայնությունը կապ չունեն Covid-19-ի տարածման հետ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Նման տեղեկություն ստացվել է 144 աշխարհաքաղաքական գոտիների տվյալների օգտագործմամբ կատարված հետազոտության արդյունքում: Ստացվում է, որ եղանակային պայմանները ներկայիս համավարակի պատճառ դարձած վիրուսին չեն անհանգստացնում: Նրանց համար, ովքեր կարծում էին, թե ամառը կձերբազատի վիրուսից, լուրերը հուսադրող չեն: Միևնույն ժամանակ գիտնականները հաստատել են մարդու համար դրական ազդեցությունն այն միջոցառումների, որոնք ձեռնարկում են բազմաթիվ երկրների կառավարություններ՝ հույս ունենալով սանձել կորոնավիրուսային վարակի բռնկումները:



Տորոնտոյի համալսարանից դոկտոր Պիտեր Յունին նշել է, որ իրենց հետազոտությունը, օգտագործելով Covid-19 համաճարակի վերաբերյալ համաշխարհային տվյալներ, նոր կարևոր ապացույցներ է ներկայացնում այն մասին, որ հանրային առողջության միջոցառումները հանգեցրել են համաճարակի տեմպերի նվազմանը:



Հետազոտության մեջ դիտարկվել են Ավստրալիայի, ԱՄՆ-ի ու Կանադայի տվյալներն ըստ նահանգների, ինչպես նաև տարբեր երկրների տվյալները: Դիտարկվել են ավելի քան 375600 հաստատված դեպքերը: Չինաստանը, Իտալիան, Իրանը և Հարավային Կորեան բացառվել են. վերլուծության ժամանակ Չինաստանում համաճարակն արդեն նահանջել էր, իսկ մյուս երեքում իր գագաթնակետին էր:



Համաճարակի դիպաշարը գնահատելու համար հետազոտողները համեմատել են, թե ինչ փոփոխություն է կրել մարտի 20-27-ին՝ հստակեցնելով այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են՝ լայնությունը, ջերմաստիճանը, խոնավությունը, ինչպես նաև ձեռնարկված միջոցառումները՝ դպրոցների փակում, զանգվածային հավաքների սահմանափակում և սոցիալական հեռավորություն, որոնք արձանագրվել են մարտի 7-13-ի ընթացքում:



Նրանք նշանակալից կապ չեն հայտնաբերել աշխարհագրական լայնության կամ ջերմաստիճանի ու Covid-19-ի համաճարակային աճի միջև. թույլ կապ է եղել խոնավության և փոխանցման նվազման միջև: Արդյունքներն ապշեցրել են նաև հեղինակներին:



Ձեռքերի խմբային ախտահանում Հնդկաստանում / © РИАН



Դոկտոր Յունին նշել է, որ նախնական հետազոտություն են անցկացրել, որը ենթադրել է, թե լայնությունն ու ջերմաստիճանը կարող են իրենց դերակատարումն ունենալ: Բայց առավել խիստ պայմաններում հետազոտության կրկնության դեպքում ստացվել է հակառակ արդյունքը: Նման տվյալները ստիպում են հավասարակշռել լավատեսությունը. դա կարող է նշանակել, որ կորոնավիրուսը սեզոնայնություն չի դրսևորի, ինչպես, օրինակ, գրիպը:



Կա նաև լուսավոր կողմը. հետազոտության արդյունքները հաստատում են, որ հանրային առողջության միջոցառումները, ներառյալ՝ դպրոցների փակումը, սոցիալական հեռավորությունը և մեծ հավաքների սահմանափակումը, արդյունք են տվել:



Դոկտոր Յունին ընդգծել է, որ արդյունքներն ունեն անմիջական նշանակություն. բազմաթիվ երկրներ, ինչպես նաև կանադական որոշ նահանգներ ու տարածքներ դիտարկում են այդ միջոցառումների մի մասի մեղմացման կամ չեղարկման հնարավորությունը:



Աշխատանքի համահեղինակ, պրոֆեսոր Դիոն Գեսինկը (Դալլա Լանայի հանրային առողջապահության դպրոցի համաճարակաբան) նշել է, որ ամառը նրան չի ստիպի հեռանալ. կարևոր է, որ մարդիկ դա իմանան: Մյուս կողմից՝ որքան շատ է եղել միջամտությունը հանրային առողջապահության ոլորտում, այնքան ուժգին է այն ազդել համաճարակի աճի դանդաղեցման վրա: Հանրային առողջապահության այդ միջոցառումները, նրա խոսքով, իսկապես կարևոր են, քանի որ ներկայումս նրանք միակն են, որ նվազեցնում են տարածումը:



Հատուկ ընդգծվում են հետազոտության որոշ սահմանափակումներ, ինչպիսիք են՝ թեստավորման մեթոդների տարբերությունը, Covid-19-ի փաստացի ցուցիչների գնահատման անհնարինությունը և սոցիալական հեռավորության համապատասխանությունը, երկրների ու տարածքների ընտրությունը, որոնք ուսումնասիրվել են աշխատանքի շրջանակներում:



Սահմանափակումները հանելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս կառավարությունները և հանրային առողջապահության կազմակերպությունները պետք է մանրամասն հակակշռեն այդ արգելքների հնարավոր վնասը և օգուտն էկոնոմիկայի ու բնակչության հոգեբանական առողջության համար:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/jermastijan-laynutyuny</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=10760</guid>

            <pubDate>Wed, 29 Apr 2020 14:36:47 +0000</pubDate>

            <title>Ամառը Հայաստանում՝ ընդդեմ կորոնավիրուսի. ինչն ինչոց է</title>

            <description><![CDATA[<p>Տարբեր երկրներ կորոնավիրուսի տարածման մեղմացման համար հույսները դրել են եղանակի տաքացման վրա: Փորձարկումները ցույց են տվել, որ իրականում 30 աստիճանից բարձրի դեպքում այն իսկապես դժվարությամբ է տարածվում: Խնդիրն այն է, որ ոչ բոլոր վայրերում է նման ջերմաստիճան լինում կամ տևական ժամանակ պահպանվում:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/04/Snimok-ekrana-ot-2020-04-29-11-08-47.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ամառը Հայաստանում՝ ընդդեմ կորոնավիրուսի. ինչն ինչոց է]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գիտության մեջ հստակ և համոզիչ պատասխան չէ, թե ինչու են բազմաթիվ հիվանդություններ ձմռանն ակտիվ, իսկ ամռանը՝ ոչ: Հավանաբար՝ այդպես չէ. մահացությունների ամենազանգվածային պատճառների համար պարզություն, ամեն դեպքում, կա: Սիրտ-անոթային հիվանդությունները ձմռանն ավելի շատ կյանքեր են խլում, քան ամռանը՝ գործնականում ամբողջ աշխարհում, և միայն հասարակածային երկրներում սեզոնություն գրեթե չկա:



Բայց սիրտ-անոթայինի դեպքում ակնհայտ է. ցածր ջերմաստիճանում սթրես է առաջանում, արյունը դառնում է մածուցիկ և թրոմբներ ձևավորելու հակվածությունը մեծանում է, ինչն էլ վերջնարդյունքում հանգեցնում է կաթվածի կամ ինսուլտի:



Մինչդեռ գրիպի և «մրսածության» կորոնավիրուսների դեպքում (բոլոր մրսածությունների 40%-ը) նման հստակություն առկա չէ, թեև նրանք նույնպես ձմռանն ավելի շատ մարդկանց են սպանում: Բայց ինչո՞ւ:



Ուլտրամանուշակագույն, ջերմություն ու խոնավություն. ինչն է իրականում հիվանդությունը դարձնում սեզոնային



Այս առումով կան տարածված, բայց չապացուցված հիպոթեզեր: Մեծ մասը եզրակացնում է, որ ձմռանը շնչառական հիվանդությունների դեպքում աճում է հիմնական վերարտադրողական թիվը: Այսինքն՝ ցուրտ օրերին կորոնավիրուսային մրսածություն ունեցող մեկ հիվանդը վարակում է, օրինակ, երկու հոգու, իսկ ամռանը՝ մեկ կամ ավելի քիչ:



Սեզոնային գրիպն ամառային ամիսներին սովորաբար նահանջում է / ©2019 GrassrootsHealth



Առաջին հիպոթեզը հենվում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների վրա: Այսպես՝ այն արդյունավետ ոչնչացնում է վիրուսային մասնիկները, որոնք հայտնվել են նրա լույսի ներքո:



Մյուս տարբերակը. ձմռանը մարդկանց մոտ վիտանին D-ն բավականին ցածր է, մելատոնինը նույնպես հեռու է անհրաժեշտ ցուցանիշներից, ինչը կարող է թուլացնել իմունիտետը: Սակայն այդ դեպքում այնտեղ, ուր ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները բարձր են, պետք է, որ մրսածության հիվանդություններն ու գրիպը քիչ լինեն:



Օրինակ՝ Սանկտ Պետերբուրգում, ԱՀԿ-ի տվյալներով, հունվար-փետրվար ամիսների ուլտրամանուշակագույնը 0 է, մարտին և հոկտեմբերին՝ 1. այսինքն՝ հոկտեմբերից մինչև մարտ՝ ընդամենը 2 է: Եթե ՈՒՄ տեսությունը ճիշտ լիներ, ապա այդ քաղաքը կլիներ գրիպի ու մրսածության համաշխարհային բևեռը:



ՈՒՄ ճառագայթների արդյունքում արտադրվող վիտամին D-ն ձմռանը պակաս է, սակայն չի երևում, թե դա է հիվանդացության մեծ թվի պատճառ դառնում / ©2019 GrassrootsHealth



Նյու Յորքում նույն շրջանում ՈՒՄ ցուցիչը 15 է (0 չի լինում ոչ մի ամիս), և պետք է, որ հիվանդությունը քիչ լինի: Սակայն այդպես չէ. կորոնավիրուսից վերջին ամիսների ընթացքում այնտեղ անհամեմատ մեծ թվով մարդիկ են մահացել:



Համեմատության համար նշենք, որ Հայաստանում ներկայումս ՈՒՄ ցուցիչը 1 է, իսկ ամռանն առավելագույնը հասնում է 6-7-ի, հազվադեպ` նաև 8-ի:



Երկրորդ հիպոթեզը հաստատում է, որ ձմռանը մարդիկ ավելի շատ են գտնվում փակ տարածություններում, ինչը նպաստում է վիրուսի տարածմանը: Սակայն այս դեպքում Ավստրալիայում ու Հնդկաստանի հարավում, օրինակ, մարդիկ ամռանն ու ձմռանը ներսում են նույն ժամանակահատվածով, սակայն գրիպի ու մրսածության պիկ այնտեղ ձմռանը լինում է:



Հիմնավոր չէ նաև փակ տարածության պատճառով վարակի տարածումը. ասում են՝ երեխաները մեկը մյուսից վարակվում են, ապա վարակում են ծնողներին: Սակայն ուսումնական գործընթացը մեկնարկում է դեռ սեպտեմբերից, իսկ աշնանը վարակի մեծ տարածում տեղի չի ունենում:



2007թ. ծովախոզուկների վրա արված փորձարկումները ցույց են տվել, որ սեզոնային վիրուսները լավ են պահպանվում միայն սառը և չոր օդում, իսկ տաք ու խոնավ վայրերում մահանում են: Վիրուսը լավագույնս փոխանցվել է 5°C-ում, մինչդեռ 30°C-ում այն գրեթե չի տարածվել կամ շատ քիչ է փոխանցվել: 20°C-ում վիրուսը տարածվում է, սակայն կրկնակի նվազ արդյունավետությամբ:



Կապույտով՝ վարակի տարածումը 5°C-ի պայմաններում, դեղինով՝ 20°C-ի, կարմիրով՝ 30°C-ի պայմաններում: Հորիզոնական հարթությունը խոնավությունն է / ©American Society for Microbiology



Երևում է, որ խոնավության պակասը նույնպես նպաստում է վիրուսի տարածմանը: Սակայն ձմռանը նույնպես խոնավ է:



Խնդիրը կարող է այն լինել, որ խոսքը ոչ թե հարաբերական, այլ բացարձակ խոնավության մասին է: Որքան տաք է օդը, այնքան շատ ջրային գոլորշի է իր մեջ պարունակում: Այդ պատճառով +30°C-ում և 30% հարաբերական խոնավության պայմաններում գոյություն է ունենում 9 գրամ ջրային գոլորշի, մինչդեռ 5°C-ում և 100% խոնավության պայմաններում՝ ընդամենը 7 գրամ: Եթե վիրուսներին հենց հարաբերական խոնավությունն է խոչընդոտում տարածվել, ապա հասկանալի է, թե ինչու է ձմռանը համաճարակն արագ տարածվում նույնիսկ օդի հարաբերական բարձր խոնավության պայմաններում:



Հիշենք նաև, որ ձմռանը փակ տարածությունները ջեռուցվում են, ինչն օդը չորացնում է, և հարաբերական խոնավությունը նվազում է: Խնդիրն այդ դեպքում կվերանա, եթե ջերմաստիճանը բարձրացվի մինչև 30 աստիճանի:



Պարադոքսային ձմեռային սաստկացում. վերաբերո՞ւմ է այն նոր կորոնավիրուսին



Թեև փորձը հաստատել է, որ խնդիրը ջերմաստիճանում ու խոնավության մեջ է, սակայն որոշ տեսակի վիրուսների դեպքում այն անհասկանալի է: Բանն այն է, որ տեսականորեն վիրուսները +30°C-ում չպետք է ոչնչանան. դրանք բազմանում են նաև մեր բջիջներում, որտեղ +36°C-ից բարձր է: Նոր տեսակի կորոնավիրուսը նույնպես +30°C-ի պայմաններում վերանում է, իսկ 5-ի դեպքում՝ տարածվում:



Քիչ հասկանալի է նաև, թե ինչպես է նրանց խոչընդոտում խոնավությունը: Հիդրոֆոբ մակերեսներում վիրուսներն ավելի շուտ են ոչնչանում, քան հիդրոֆիլներում: Բացի այդ՝ բարձր ջերմաստիճանում ոչնչանալը փորձել են բացատրել նրանով, որ այդ դեպքում նրանց թաղանթն ավելի շուտ է չորանում: Սակայն խոնավ պայմաններում դրանք ուշ են չորանում, և այդ դեպքում ավելի շատ են վարակում: Պարզվել է նաև, որ SARS-CoV-2-ը բաց ու սառը միջավայրում ավելի երկար է գոյատևում:



Ենթադրվում է, որ կորոնավիրուսի լիպիդային թաղանթը ցածր ջերմաստիճանում այն քիչ է մտնում քիմիական ռեակցիաների մեջ: Միաժամանակ՝ նշվում է, որ բարձր ջերմաստիճանում նոր վիրուսը դանդաղ է տարածվում:



Դիտարկվում է նաև այն հարցը, որ, օրինակ, Թայլանդում ու Էկվադորում, որտեղ տաք է ու խոնավ, վիրուսը նույնպես տարածվում է, բայց տարբեր տեմպերով. Թայլանդում 54 մարդ է մահացել, մի քանի հազարն են վարակվել, իսկ Էկվադորում. 7 հարյուր զոհ:



Բանն այն է, որ Էկվադորում հիմա այնքան էլ շոգ չէ՝ 20-25 աստիճան, մինչդեռ Թայլանդում 30-ից բարձր է:



Էկվադորում ներկայումս բավականաչափ շոգ չէ, սակայն բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում՝ Հայաստանում, ամռանն ավելի ցուրտ է քան Էկվադորում հիմա / ©Ventusky



Հնդկաստանում ներկայումս մահացել է շուրջ 1000 մարդ՝ չնայած բնակչության մեծ թվին ու խտությանը՝ մյուս երկրների հետ համեմատությամբ: Աֆրիկյան տաք երկրներում վարակվածության թիվը նույնպես փոքր է: Նույնն է նաև Ավստրալիայում:



Ի՞նչ է սպասվում



Բազմաթիվ երկրներում ամռան ամիսները դրսևորվում են տարբեր ջերմաստիճաններով: Եթե մի շարք վայրերում ջերմաստիճանն անցնում է 40-ից, ապա կան շրջաններ, որտեղ այդպես էլ 20-25-ից չի բարձրանում կամ շատ կարճ ժամանակով է բարձրանում:



Ինչպես նշեցինք՝ Հայաստանում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներն ամռանն առավելագույնը կազմում են 8, օդի ջերմաստիճանը Հայաստանում ամենատաքը հուլիս-օգոստոս ամիսներին է, երբ հասնում է մինչև 43-ի, սակայն այդ ամիսներին Հանրապետության ամբողջ տարածքում միջին ջերմաստիճանը մոտ 26 է լինում:



Ուստի՝ հույսը դնել միայն շոգի վրա, այդքան էլ նպակահարմար չէ, քանի որ Հայաստանում լեռնային և բարձրլեռնային գոտին բավականին մեծ է, իսկ շոգ եղանակը հիմնականում Արարատյան դաշտավայրի տարածքում է գերակշռում, որտեղ, թեև առավելագույնը 40-ից անցնում է, սակայն միջին մինչև 30 է:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/ynddem-koronavirusi</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=8142</guid>

            <pubDate>Sun, 16 Feb 2020 08:10:06 +0000</pubDate>

            <title>Անտարկտիկայում ջերմաստիճանը պատմության մեջ առաջին անգամ գերազանցել է 20℃-ը</title>

            <description><![CDATA[<p>Նման երևույթ դիտարկվել է Անտարկտիկայի տարբեր հատվածներում ևս: Մասնագետները պատմական ռեկորդն անվանել են «անհավատալի և աննորմալ»:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/02/seymour.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Անտարկտիկայում ջերմաստիճանը պատմության մեջ առաջին անգամ գերազանցել է 20℃-ը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Բրազիլացի գիտնականները փետրվարի 9-ին Անտարկտիկայի թերակղզուց դեպի հյուսիս գտնվող Սիմոր (կամ Սեյմուր) կղզում գրանցել են ջերմաստիճանային հերթական ռեկորդը. պատմության մեջ առաջին անգամ այստեղ արձանագրվել է 20,75 աստիճան C: Մինչ այդ ամենաբարձր՝ ռեկորդային ցուցանիշը գրանցվել է 1982թ. հունվարին՝ 19,8 աստիճան:



Հետազոտողները բացատրել են, որ նշված բարձր ջերմաստիճանը միայն մեկ օրվա դիտարկմամբ է արձանագրվել, այլ ոչ թե երկարաժամկետ ուսումնասիրությամբ: Բրազիլիայի կառավարության կողմից Terrantar նախագծին մասնակցող Կարլոս Շեֆերը նշել է, որ հնարավոր չէ այդ տվյալի հիման վրա ապագայի եղանակային փոփոխությունները կանխատեսել, սակայն նա այդ ցուցանիշը համարել է ազդանշան, որ այս տարածաշրջանում ինչ-որ բան է կատարվում: Շեֆերի խոսքով՝ տաքացման գործընթաց դիտարկվել է հետազոտվող բազմաթիվ տարածքներում, բայց այսպիսի երևույթն աննախադեպ է:



Գիտնականների կարծիքով՝ ջերմաստիճանային այդօրինակ ռեկորդների վրա ազդում են օվկիանոսային հոսանքների ընթացքը և Էլ-Նինյոյում տիրող տաք իրավիճակը: Բրազիլացի հետազոտողների տվյալները պետք է հաստատվեն Օդերևութաբանական համաշխարհային կազմակերպության կողմից:



Նախորդ շաբաթվա վերջերին գիտնականներն Էսպերանսայի արգենտինական գիտահետազոտական կայանում (Անտարկտիկայի թերակղզու հյուսիսային ծայրամասում) արձանագրել էին 18,3 աստիճան C:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/antarktikayum-jermastijany</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>