<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1394/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 04 Oct 2026 11:22:36 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14669</guid>

            <pubDate>Tue, 08 Sep 2020 14:03:43 +0000</pubDate>

            <title>10 մլն աստղերի դիտարկմամբ ոչ երկրային քաղաքակրթության ոչ մի ազդանշան չի հայտնաբերվել</title>

            <description><![CDATA[<p>Առագաստ համաստեղության ավելի քան 10 մլն աստղի և արտաարեգակնային 75 մոլորակի ուսումնասիրության արդյունքում ավստրալացի աստղագետներն այլմոլորակային քաղաքակրթության մասին վկայող ոչ մի նշան չեն գտել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/vela.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[10 մլն աստղերի դիտարկմամբ ոչ երկրային քաղաքակրթության ոչ մի ազդանշան չի հայտնաբերվել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Առագաստի համաստեղությունը (լատ.՝ Vela) երկնքի Հարավային կիսագնդում է: Նրա հարավային սահմանն անցնում է Ծիր Կաթինի ամենաաստղային հատվածով: Զբաղեցնում է 499,6 քառակուսի աստիճան և ունի 195 աստղ, որոնք տեսանելի են անզեն աչքով, ևս միլիոնավոր աստղեր, որոնք առանց աստղադիտակի նկատելի չեն:



Ավստրալիայի Murchison Widefield Array (MWA) աստղադիտարանի հիման վրա դիտարկումներ են իրականացվել: Ռադիոաստղագիտական հետազոտությունների միջազգային կենտրոնի (ICRAR) Կերտինյան համալսարանի գիտնականները ծավալուն հետազոտության արդյունքում ցածր հաճախականությամբ ոչ մի ռադիոազդանշան չեն հայտնաբերել, որը կարող էր պատկանել այլմոլորակային քաղաքակրթությանը:



Առագաստ համաստեղությունը / © IAU and Sky &amp; Telescope magazine (Roger Sinnott &amp; Rick Fienberg)



Նշված աշխատությունում ուսումնասիրվել են արտաարեգակնային 6 մոլորակների ազդանշանները: Ընդհանրացնելով նույն գիտնականների նախորդ երկու հետազոտությունների արդյունքները՝ աստղագետները «ստուգել են» 75 հայտնի արտաարեգակնային մոլորակների ազդանշանների առկայությունը: Այնուամենայնիվ՝ ոչինչ չեն գտել: Նույն արդյունքն է գրանցվել նաև Առագաստ համաստեղության՝ ավելի քան 10 մլն աստղերի արդյունավետ իզոտրոպային-ճառագայթային հզորության վերին սահմանների հաշվարկների վերլուծությամբ: Երկնքի այդ մեծ տիրույթի դիտարկումը, գիտնականների խոսքով, այլմոլորակային բանականության որոնումների ծրագրի (SETI) շրջանակներում ամենամեծն է:



Այդպիսով, աստղագետները նախազգուշացնում են, որ ծրագիրը դեռևս երկար ճանապարհ ունի անցնելու, իսկ նմանատիպ արդյունքները նրանց չեն հիասթափեցնում, քանի որ ցույց են տալիս, որ հեշտ է պատահաբար այլմոլորակային բանականության որոնում իրականացնել՝ հետազոտելով աստղաֆիզիկական այլ երևույթներ:



Մարդկանց, իրականում, հայտնի չէ, թե ինչպիսի տեխնոլոգիան է ունակ մշակելու ոչ երկրային քաղաքակրթությունը. գիտությունը որպես նմուշ կարող է ընդունել միայն սեփական տեխնոլոգիաները: Միևնույն ժամանակ՝ աստղագետները «դիտարկել են» ընդամենը 10 մլն աստղ, իսկ Ծիր Կաթինում, տարբեր գնահատականներով, դրանք 100-400 մլրդ-ն են:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/azdanshan-chi</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=10482</guid>

            <pubDate>Tue, 21 Apr 2020 11:16:07 +0000</pubDate>

            <title>Հեռավոր Դագոն մոլորակի դիտարկումները ցույց են տվել, որ այն գոյություն չունի</title>

            <description><![CDATA[<p>Hubble աստղադիտակի ամենավառ գտածոներից մեկը՝ Դագոնը, կարող է պարզվել, որ մոլորակ չէ, այլ հեռավոր աստղի ուղեծրում զանգվածեղ աստղակերպերի զույգի բախման արձագանք:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/04/fomalhaut.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հեռավոր Դագոն մոլորակի դիտարկումները ցույց են տվել, որ այն գոյություն չունի]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
2004 և 2006 թվականներին Hubble տիեզերական աստղադիտակը դիտարկել է իր բազմամյա գործունեության ընթացքում ամենաուշագրավ մարմինները: Ամենապայծառ ու մոտ աստղերից մեկի՝ Ֆոմալհաուտի շրջապատի փոշու և բեկորների հարթ սկավառակի ծայրամասում նշմարվել է զանգվածեղ էկզոմոլորակի (արտաարեգակնային մոլորակ) վառ կետ: Հեռավոր մոլորակն անմիջականորեն տեսնելը հազվադեպ երևույթ է, և այն արագորեն մեծ ճանաչում ձեռք բերեց: Որոշ տատանումներից հետո դրան շնորհեցին Դագոն անվանումը (Ֆոմալհաուտ b): Աստղագետների գնահատմամբ՝ այն գազային հսկա է՝ հեռավոր և խիստ ձգված ուղեծրով:



Hubble-ի 2004 և 2006 թվականների լուսանկարները հետազոտվել և հրապարակվել են 2008թ., իսկ վերջերս գիտնականները ձեռք են բերել ավելի ուշ՝ 2014թ. աստղադիտակի կողմից ստացված տվյալները: Ի զարմանս նրանց՝ Դագոնի տեղում ոչ մի մոլորակ չեն գտել: Հնարավոր է՝ այն չի էլ եղել, իսկ մեզ բախտ է վիճակվել տեսնելու ավելի հազվադեպ երևույթ՝ մոլորակների խոշոր «սաղմերի» աղետալի բախումը: Նման վարկած է առաջ քաշվել նոր հետազոտությամբ:



Չնայած պայծառ լուսանկարներին՝ Դագոնի բնույթը միշտ կասկածներ է առաջացրել. թեև այն պատճառով, որ Ֆոմալհաուտն ինքը շատ երիտասարդ է: Նրա տարիքը չի գերազանցում մի քանի միլիոն տարին, և այն մինչ օրս շրջապատված է գազի, սառույցի ու փոշու մերձաստղային խիտ սկավառակով: Եթե այստեղ նույնիսկ հասցրել են լիարժեք մոլորակներ ձևավորվել, ապա դրանք պետք է դեռ շիկացած լինեին և ակտիվորեն ճառագայթեին ինֆրակարմիր տիրույթում: Սակայն սովորական ճառագայթներում լավ տարբերվող Դագոնն ինֆրակարմիրում անտեսանելի է (թեև արձակում է անսովոր շատ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ):



Ֆոմալհաուտի համակարգի և արդեն նախկին Դագոն մոլորակի լուսանկարները / ©NASA, ESA, Gaspar and Rieke (University of Arizona)



Բացատրության համար առաջ են քաշվել բազմաթիվ ենթադրություններ: Օրինակ, որ Դրագոնը շրջապատված է օղակների ընդարձակ համակարգով, որը կարող է խեղաթյուրել նրա «իրական տեսքը»: Բայց նրանք բոլորն էլ չեն լուծել հեռավոր մոլորակի մյուս խնդիրները. օրինակ` այն, որ, դատելով մերձաստղային ճոխ սկավառակից, որի միջով այն թռչում է, այդ հսկայի ձգողականությունը ոչ մի կերպ չի ազդում նրա կառուցվածքի վրա:



Այդ պատճառով Արիզոնայի համալսարանից Անդրաս Գասպարը և Ջորջ Ռիքեն որոշել են հավաքել և վերլուծել Hubble-ի դիտարկումների բոլոր հասանելի տվյալները Ֆոմալհաուտի համակարգի վերաբերյալ: Պարզվել է, որ 2014թ.-ի լուսանկարներում անհետացած Դագոնն աստիճանաբար սկսել է մարել դեռ 2012-ից: Գիտնականները նշել են, որ իրենց աշխատանքը ցույց է տալիս հատկանիշների մի ամբողջ խումբ, որոնք խոսում են այն մասին, որ մոլորակի չափեր ունեցող մարմինը երբեք գոյություն չի ունեցել:



Զանգվածեղ քարասառույցային պլանետեզեմալների զույգի բախումը Ֆոմալհաուտի ուղեծրում՝ ըստ նկարչի / ©NASA, ESA, Martin Kornmesser



Աստղագետները համարում են, որ Hubble-ի գործիքներով հաջողվել է Ֆոմալհաուտի մոտ արձանագրել էլ ավելի հետաքրքրական երևույթ. երկու զանգվածեղ պլանետեզեմալների՝ ապագա մոլորակների «սաղմի» բախումը: Նրանց հաշվարկներով՝ երիտասարդ աստղի համակարգում նման երևույթ տեղի է ունենում 200 հազար տարին մեկ և դրան ականատես լինելը խոշոր շահումի է նման:



Երկու մարմինների չափերը հեղինակները գնահատում են 200 կիլոմետր: Քարասառույցային մարմինները բախվել են միմյանց 2004թ. առաջին դիտարկումներից շատ չանցած, և այդ պայթյունը որոշ ժամանակ տեսանելի էր նաև երկրային ուղեծրից: Սակայն ներկայումս բեկորների մեծ մասը ցրվել են, իսկ Դագոնը, եթե այն ընդհանրապես բախումից հետո պահպանվել է որպես առանձին մարմին, շեղվել է ուղեծրից և այժմ լքում է Ֆոմալհաուտի համակարգը՝ արդեն մեր կողմից չտարբերվելով:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/dagon-moloraki</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=10334</guid>

            <pubDate>Thu, 16 Apr 2020 10:58:32 +0000</pubDate>

            <title>Աստղագետները Երկրի ևս 1 հնարավոր «երկվորյակի» են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Տիեզերական Kepler աստղադիտակի արխիվային տվյալներում գիտնականները հայտնաբերել են Kepler-1649c մոլորակը. այն իր չափերով և, հնարավոր, մակերևույթի ջերմաստիճանով ամենամոտն է Երկրին:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/04/plantet0.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Աստղագետները Երկրի ևս 1 հնարավոր «երկվորյակի» են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Տիեզերական Kepler աստղադիտակն ուղեծրում գործել է 2009-2018թթ.՝ հայտնաբերելով մի քանի հազար հեռավոր արտաարեգակնային մոլորակների (էկզոմոլորակներ): Նրանց մեծ մասը մեծ է Երկրից, մի մասն իրենց աստղից գտնվում են կյանքի համար նպաստավոր համապատասխան հեռավորության վրա: Սակայն Kepler-ի հավաքած տվյալների վերլուծությունը դեռևս շարունակվում է, և վերջերս նրանցում նկատվել է նախկինում ուշադրությունից դուրս հայտնված Kepler-1649c մոլորակը:



NASA-յի Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի հաղորդմամբ՝ Kepler-1649c-ն աստղադիտակի հայտնաբերածներից մեր մոլորակին իր նմանությամբ ամենամոտն է: Այն գտնվում է Երկրից 300 լուսային տարվա հեռավորության վրա, և ընդամենը 1,06 անգամ է մեծ, իր աստղից ստանում է էներգիայի 75%-ը. ինչքան որ մենք ենք ստանում Արեգակից:



Հաշվի առնելով աստղից նրա հեռավորությունը և այն, որ համեմատաբար աղոտ կարմիր թզուկ է, ջերմաստիճանն այնտեղ կարող է լինել այնքան, ինչքան որ մեզ մոտ: Մոլորակն աստղին այնքան մոտ է, որ մեկ տարին այնտեղ տևում է երկրային 19,5 օր: Այդ նույն համակարգում առկա է առնվազն մեկ քարե մոլորակ՝ գրեթե նույն չափի, սակայն նրա ուղեծիրն անցնում աստղին կրկնակի մոտ տարածությամբ:



Kepler-1649c-ի մակերևույթին` ըստ նկարչի / ©Daniel Rutter, NASA Ames Research Center



Նշվում է, որ կարմիր թզուկներն առավել անհանգիստ աստղեր են, քան մեր դեղին Արեգակը: Նրանք ճառագայթման և մասնիկների հզոր հոսքեր են արտանետում, որոնք կարող են ոչնչացնել մոտակա մոլորակի վրա ամեն ինչ: Բացի այդ` հայտնի չէ Kepler-1649c-ի բաղադրությունը, մթնոլորտի խտությունը, ինչից մեծ հաշվով կախված է ջերմաստիճանը նրա վրա:



Այդուհանդերձ՝ մոլորակը դեռևս նման է կյանքի համար նպաստավոր պայմաններ ունեցողի: Իրականում՝ հայտնի էկզոմոլորակներից մի քանիսը (օրինակ՝ TRAPPIST-1f-ը) չափերով ավելի քիչ են տարբերվում Երկրից, իսկ որոշները (օրինակ՝ TRAPPIST-1d-ն)՝ ջերմաստիճանով: Սակայն միաժամանակ երկուսը համընկնում են առայժմ միայն Kepler-1649c-ի դեպքում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/hnaravor-yerkvoryak</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=8888</guid>

            <pubDate>Thu, 12 Mar 2020 13:24:06 +0000</pubDate>

            <title>Արտաարեգակնային հեռավոր մոլորակում երկաթե անձրևներ են նկատվել</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղագետները հայտնաբերել են, որ հսկա և շատ տաք արտաարեգակնային WASP-76b մոլորակի վրա գազանման երկաթը թափվում է մետաղական անձրևի տեսքով:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/03/planet0-1.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Արտաարեգակնային հեռավոր մոլորակում երկաթե անձրևներ են նկատվել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Եթե հեռավոր WASP-76b մոլորակում ինչ-որ մեկը հայտնվի անձրևի տակ, ապա ստիպված կլինի անձրևանոցից ավելի լուրջ բանով պաշտպանվել: Աստղագետները մանրամասն ուսումնասիրել են 400 լուսային տարվա հեռավորությամբ գտնվող արտաարեգակնային մոլորակի լուսապատկերը և եկել են եզրակացության, որ այնտեղ անձրևները «մետաղական» են:



WASP-76b-ն հայտնաբերվել է 2013թ., երեք խոշոր և «փխրուն» մոլորակներից մեկն էր, որոնք գտնվել էին Ձկան համաստեղությունում Արեգակին նմանվող աստղի մոտ: WASP-76b-ի զանգվածը Յուպիտերի 0,9 զանգվածին է հավասար, իսկ շառավիղը՝ Յուպիտերի 1,8 չափին: Քանի որ նրա ուղեծիրն աստղին 30 անգամ ավելի մոտ է, քան Երկրի ուղեծիրը, WASP-76b-ն դասվում է գերտաք գազային հսկաների շարքին:



Այսպիսի մոլորակները ունեն ճառագայթման և մասնիկների մեծ հոսքեր, ուստի ջերմաստիճանը ցերեկային կողմում կարող է հասնել հսկայական միավորների: Նմանօրինակ ամենահայտնի արտաարեգակնային մոլորակներից է KELT-9b-ն, որը որոշ աստեղերից մի քանի անգամ տաք է. 4000 °С: Միևնույն ժամանակ՝ գիշերային կողմում ջերմաստիճանը չափավոր է:



Հենց այդ ցայտուն հակադրությունն է հետաքրքրել գիտնականներին, ովքեր ուսումնասիրել են դրա ազդեցությունը մթնոլորտի վրա՝ WASP-76b-ի օրինակով: Նրանք գազային հսկան դիտարկել են եվրոպական ESO աստղադիտարանի VLT աստղադիտակի օգնությամբ՝ հետևելով մոլորակի երկու տեղափոխություններին. անցմանը մայր աստղի հետնապատկերում: Հավաքված լուսապատկերային տվյալները թույլ են տվել առանձնացնել ցերեկային և գիշերային կողմերի մթնոլորտի կազմում առկա տարբերությունը:



WASP-76b-ի ցերեկային կողմը մոտ 1000 °C-ով ավելի տաք է, քան՝ գիշերայինը, և գիտնականները նկատել են, որ գազանման մետաղն անընդհատ հոսում է տաք կիսագնդից դեպի սառը: Այստեղ այն պետք է կոնդենսացիայի ենթարկվի և թափվի «մետաղական անձրևի» տեսքով:



Գազային հսկան կոշտ մակերես չունի, որի վրա հավաքվեին «մետաղական լճակները»: Ենթադրվում է, որ նյութը ներքաշվում է մոլորակի միջուկի մեջ, հասնում խորքին, որտեղ ջերմաստիճանը և ճնշումը կրկին բարձրանում են, և մետաղը կրկին վերածվում է գազի՝ աստիճանաբար ընդգրկվելով մթնոլորտի մեջ:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/yerkate-andzrevner</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>