<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1422/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 12 Nov 2026 18:00:25 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21100</guid>

            <pubDate>Wed, 11 Nov 2026 11:04:12 +0000</pubDate>

            <title>Արկտիկայի սառույցում գտել են Մոնտանայի պղնձաձուլարանի հին արտանետումների հետքերը</title>

            <description><![CDATA[<p>Արկտիկայից վերցված սառցանմուշները ցույց են տվել, որ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Մոնտանայի Անակոնդայի պղնձաձուլարանի արտանետումները հասել են Գրենլանդիա։ Հետազոտողների գնահատմամբ՝ գործարանից տարածված մկնդեղն ու կապարն աղտոտել են Հյուսիսային Ամերիկայի զգալի մասը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-anaconda-smelter-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Արկտիկայի սառույցում գտել են Մոնտանայի պղնձաձուլարանի հին արտանետումների հետքերը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ջոզեֆ Մաքքոնելի և Նաթան Չելմանի ղեկավարած խումբն ուսումնասիրության արդյունքները նոյեմբերի 10-ին հրապարակել է «Nature Sustainability» ամսագրում։ Գիտնականները վերլուծել են Գրենլանդիայից, Կանադայի հյուսիսից և Ռուսաստանի արկտիկական շրջաններից վերցված տասը սառցե միջուկ։



Ամեն տարի կուտակվող ձյունը սառույցի մեջ պահպանում է օդից նստած մասնիկները։ Այդ շերտերը համեմատելով՝ հետազոտողները վերականգնել են աղտոտման պատմությունը։ Նմուշներում 1884–1918 թվականներին մկնդեղի և այլ թունավոր տարրերի մակարդակն աճել է մինչև 15 անգամ։



Աղտոտման հիմնական աղբյուրը պարզելու համար հեղինակները համադրել են կապարի իզոտոպային կազմը, Մոնտանայում պղնձի արտադրության պատմական տվյալները և մթնոլորտում մասնիկների տարածման մոդելը։ Արդյունքները մատնանշել են Անակոնդան, որն այդ տարիներին աշխարհի խոշորագույն պղնձարտադրողներից էր։



Արտադրության բարձրակետին՝ մոտ երկու տասնամյակ, գործարանը, ըստ հեղինակների հաշվարկների, տարեկան արտանետել է մոտ 11 հազար տոննա մկնդեղ և 4,4 հազար տոննա կապար։ Քամիները մասնիկների մի մասը հասցրել են Արկտիկա, որտեղ դրանք տեղումների հետ նստել են ձյան վրա։



Հետազոտողները նաև գնահատել են, որ ծխագազերից մասնիկներ որսացող էլեկտրական զտիչների տեղադրումից հետո այդ արտանետումները նվազել են 65 տոկոսով։ Առողջության հետևանքների գնահատականը հիմնված է օդում աղտոտիչների հաշվարկված մակարդակների և համաճարակաբանական տվյալների վրա։ Այն չի տալիս կոնկրետ մարդկանց մոտ հիվանդության հաստատված դեպքերի թիվը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/anaconda-smelter-arctic-ice</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=9271</guid>

            <pubDate>Thu, 19 Mar 2020 18:47:24 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականները պարզել են ժանիքի նշանակությունն «արկտիկական ռնգեղջյուրի» համար</title>

            <description><![CDATA[<p>35 տարվա հետազոտությունը ցույց է տվել, որ այդ հսկայական «զարդարանքը» ծառայում է մեկ նպատակի՝ էգերին գրավելու համար:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/03/unnamed-2.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականները պարզել են ժանիքի նշանակությունն «արկտիկական ռնգեղջյուրի» համար]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Միաժանին (նարվալ), որին հաճախ անվանում են «արկտիկական ռնգեղջյուր», ծովային կաթնասուն է, ապրում է հյուսիսային լայնությունների ափամերձ ջրերում: Այն իր մարմնի կառուցվածքով ավելի շատ նման է ծովախոզի, մեծ կենդանու չափեր ունի՝ մինչև 5 մ, բայց նրա արտաքինի վրա աչքի ընկնողը ժանիքն է, որի երկարությունը մարմնի ընդհանուր երկարության կեսից մեծ է: Փաստացի` սա ձևափոխված ատամ է, որոնցից միաժանին երկուսն ունի: Որձերի մոտ ձախ կողմինը զսպանակաձև պտտվող ժանիք է, իսկ աջ կողմինը հիմնականում դուրս չի գալիս, չնայած հանդիպում են նաև երկժանիներ` նաև էգերի մոտ: Կենդանին արկտիկական սառույցներում վարում է լիովին թաքուն կենսակերպ, ուստի նրա մասին տվյալներն այդքան շատ չեն և ոչ մանրամասն, ինչպես որ կկամենային հետազոտողները:



Գիտնականների խումբը ստուգել է միաժանիների մոտ այդ առանձնահատկության պատճառների վերաբերյալ հիպոթեզերը: Նրանք չափել են Գրենլանդիայի ափերի մոտ բնակվող 245 հասուն արուների ժանիքը:



Տարիներ շարունակ բնախույզները վիճել են այն պատճառների շուրջ, որոնց շնորհիվ բնությունն այս կենդանիներին նման տարօրինակ «զարդ» է շնորհել: Ենթադրվել է, որ ժանիքը կարող է ծառայել որսալիս, պաշտպանվելիս կամ էգերին գրավելու համար: Փաստացի՝ քննարկումն ընթացել է հարցի շուրջ. ժանիքի ծագումը բնակա՞ն, թե՞ սեռային ընտրության պատճառ է, այսինքն այն օգնում է արդյունավետ գոյատևել տվյալ միջավայրում կամ դառնալ էգերի կողմից ընտրյալ՝ գեները ժառանգներին փոխանցելու համար:



Արիզոնա նահանգի համալսարանի հետազոտողները հանգել են եզրակացության, որ զարմանահրաշ ժանիքը նախատեսված է սեռային ընտրության համար. սա այն դեպքն է, երբ չափը նշանակություն ունի: Ամենամեծ արուներն ունեն անհամեմատ ավելի երկար ժանիքներ:



Մի շարք տեսակների արուներ առանձնանում են յուրահատուկ «զարդարանքներով», գոյատևման տեսակետից ոչ հաճախ պատահող առանձին միավորի (օրինակ՝ երկար, անհարմար պոչ, վառ և հաստ մաշկային ելուստներ, անհարմար եղջյուր), բայց որոնք էգերին օգնում են ճիշտ ընտրություն կատարելու հարցում: Ինչպես երևում է, եղջյուրը միաժանիին պետք է ոչ թե որսի, այլ «տիկնանց» ու մրցակիցներին ներկայանալու համար, ինչպես նաև ամուսնական մարտերի ու ծեսերի:



Հետազոտության հեղինակները համեմատել են եղջյուրի փոփոխականությունը (որը տեսականորեն կարող է կապ ունենալ սեռային ընտրության հետ) պոչի փոփոխականության հետ: Պարզվել է, որ առաջինն անհամեմատ մեծ է: Հայտնի է, որ սեռային ընտրությանը մասնակցող նախանշանները հաճախ ցուցադրում են ոչ համարժեք աճ որոշակի տարիքի համար` ի տարբերություն մարմնի մյուս մասերի: Դա պայմանավորված է նրանով, որ նրանք զգայուն են սննդամթերքի և մարմնի վիճակի նկատմամբ, ուստի, ինչպես ենթադրում են գիտնականները, միայն ամենախոշոր և ուժեղ կենդանիները կարող են այնքան էներգիա վատնել՝ գեղեցիկ, բայց սեփական գոյատևման համար անօգուտ «զարդարանքներ» ունենալու համար:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/janiqi-nshanakutyuny</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>