<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1425/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 18:07:44 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21026</guid>

            <pubDate>Mon, 09 Nov 2026 12:09:44 +0000</pubDate>

            <title>Մակաբույծ կրետները տիրոջը կաթվածահար անելուց հրաժարվել են առնվազն 23 անգամ</title>

            <description><![CDATA[<p>Ichneumonidae ընտանիքի որոշ կրետների թրթուրներ սնվում են կենդանի տիրոջ հաշվին, որը շարունակում է աճել։ 697 տեսակի գենետիկական տվյալների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այդ կենսակերպը բազմիցս առաջացել է անկախ ճյուղերում, իսկ նախկին կենսակերպին վերադարձի հետքեր չեն գտնվել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/rhyssa-persuasoria.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մակաբույծ կրետները տիրոջը կաթվածահար անելուց հրաժարվել են առնվազն 23 անգամ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Բեռլինի բնության պատմության թանգարանի գլխավորած խումբը գենետիկական տվյալներով վերակառուցել է Ichneumonidae ընտանիքի էվոլյուցիոն ծառը։ Նոյեմբերի 6-ին Current Biology ամսագրում հեղինակները հրապարակել են ուսումնասիրությունը, որն ընդգրկում է ընտանիքի բոլոր 43 ժամանակակից ենթաընտանիքները։



Այս կրետները ձվադրում են տիրոջ մարմնի վրա կամ ներսում։ Որոշ տեսակներ նախ ընդմիշտ կաթվածահար են անում տիրոջը։ Մյուսների դեպքում տերը ձվադրումից հետո շարունակում է սնվել ու զարգանալ, մինչ կրետի թրթուրը սնվում է նրա հաշվին։ Ի վերջո թրթուրը սպանում է տիրոջը։



Բեռլինի թանգարանը հայտնել է, որ տիրոջ զարգացումը չկասեցնող կենսակերպը, ըստ վերակառուցված ծառի, անկախ առաջացել է առնվազն 23 անգամ։ Ուսումնասիրված ճյուղերում հեղինակները մշտական կաթվածահարության վերադարձի ապացույց չեն գտել։



Գիտնականները նաև համեմատել են, թե որտեղ է զարգանում թրթուրը՝ տիրոջ մարմնի մակերեսի՞ն, թե՞ ներսում։ Մարմնի ներսում զարգացման անցումը նույնպես բազմիցս է տեղի ունեցել, իսկ հակառակ անցումները հազվադեպ են եղել։



Փոխվել են նաև տեր կենդանիները։ Ըստ վերլուծության՝ ընտանիքի նախնիները հավանաբար մակաբուծել են թիթեռների կարգին պատկանող միջատների վրա։ Հետագայում տարբեր ճյուղեր անցել են այլ տերերի։ Նման անցումներն ավելի հաճախ են եղել այն կրետների ճյուղերում, որոնք մշտապես կաթվածահար են անում տիրոջը։



Այս անցումները գիտնականները վերականգնել են ներկայիս տեսակների ազգակցական կապերից ու կենսակերպից։ Հակառակ անցման հետք չգտնելը դեռ չի նշանակում, որ այն անհնար է։ Արդյունքը ցույց է տալիս, թե ուսումնասիրված ընտանիքում որ ուղղությամբ են փոփոխություններն ավելի հաճախ տեղի ունեցել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/darwin-wasps-evolution</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20664</guid>

            <pubDate>Wed, 28 Oct 2026 10:12:07 +0000</pubDate>

            <title>Ցատկող սարդի մոտ քնի երկու տարբեր վիճակ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Ավստրալական ցատկող սարդի վարքը ցույց է տվել, որ նրա քունը ներառում է երկու տարբեր վիճակ։ Գիշերային հանգիստը խանգարելուց հետո հաջորդ գիշեր ավելացել են աչքերի շարժումներով ու մկանային կծկումներով ուղեկցվող դրվագները։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-spider-sleep-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ցատկող սարդի մոտ քնի երկու տարբեր վիճակ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Բոննի համալսարանը հոկտեմբերի 27-ին հայտնել է միջազգային խմբի հետազոտության մասին, որը հոկտեմբերի 26-ին հրապարակվել է PNAS ամսագրում։ Հեղինակներն ուսումնասիրել են Ավստրալիայում տարածված Portia fimbriata տեսակի ցատկող սարդին, որը որսում է այլ սարդերի։



Լաբորատորիայում կենդանիներին մի քանի օր հետևել են ինֆրակարմիր տեսախցիկներով՝ փոխելով լուսավորությունը։ Հանգստանալիս սարդերը գլխիվայր կախվել են իրենց հյուսած մետաքսե հարթակի տակ։ Շուրջօրյա ակտիվության ռիթմը պահպանվել է նաև առանց լույսի ու մթության հերթագայության՝ վկայելով ներքին կենսաբանական կարգավորման մասին։



Երկար անշարժ շրջաններն ընդհատվել են աչքի ցանցաթաղանթների շարժումներով, մկանային կծկումներով ու ոտքերի ծալումներով։ Տասը սարդի դիտարկումներում նման դրվագը միջինում տևել է մոտ 83 վայրկյան։ Հեղինակներն այն համեմատում են ողնաշարավորների՝ աչքերի արագ շարժումներով ուղեկցվող REM քնի հետ։



Քունը տարբերակելու համար ստուգել են նաև ձայնին արձագանքը։ Արթուն սարդերի համեմատ՝ հանգստացողներն ավելի դանդաղ են արձագանքել։ REM-ին նման վիճակում գտնվող տասը սարդից չորսն ընդհանրապես չեն արձագանքել տասը վայրկյան տևող ազդակին, մինչդեռ արթուն վիճակում արձագանքել են։



Մեկ այլ փորձով գիշերային հանգիստը խանգարել են պտղաճանճերի օգնությամբ։ Տասներեք սարդի վերլուծելի տեսագրությունները ցույց են տվել, որ հաջորդ գիշեր REM-ին նման դրվագների թիվը միջինում աճել է մոտ 65 տոկոսով։ Սա համապատասխանում է կորցրած քունը հետագայում լրացնելու երևույթին։



Հետազոտողները, սակայն, չեն գրանցել ուղեղի էլեկտրական ակտիվությունը։ Արդյունքը հիմնված է վարքային նշանների վրա և չի ապացուցում, որ սարդերը երազներ են տեսնում կամ նրանց քնի մեխանիզմը նույնն է, ինչ մարդունը։ Տվյալները ստացվել են մեկ տեսակից՝ լաբորատոր պայմաններում։



Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս քնի փուլերն ուսումնասիրել նաև ողնաշարավորներից շատ հեռու գտնվող կենդանիների մոտ։ Հետագա հետազոտությունները պետք է պարզեն այդ վիճակների նյարդային հիմքը և ցույց տան, թե որքանով են լաբորատոր դիտարկումները համապատասխանում բնության մեջ սարդերի քնին։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/spider-sleep-stages</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20627</guid>

            <pubDate>Tue, 27 Oct 2026 08:10:42 +0000</pubDate>

            <title>237 միլիոն տարվա բրածոները հուշել են ամբողջովին ծովային երկկենցաղի մասին</title>

            <description><![CDATA[<p>Չինաստանում հայտնաբերված երկու գրեթե ամբողջական կմախքները վկայում են, որ մոտ 237 միլիոն տարի առաջ ապրած երկկենցաղը կարող էր մշտապես բնակվել ծովում՝ առանց ցամաքի կամ քաղցրահամ ջրի կարիքի։ Հետազոտողները Gerrothorax maritimus անունով նկարագրված տեսակը համարում են ամբողջովին ծովային կենսակերպի առաջին հայտնի օրինակը երկկենցաղների շրջանում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-marine-amphibian-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[237 միլիոն տարվա բրածոները հուշել են ամբողջովին ծովային երկկենցաղի մասին]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գույչժոուի երկրաբանական թանգարանի, Պեկինի համալսարանի և Դեյվիսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի գիտնականները նոր տեսակը նկարագրել են հոկտեմբերի 26-ին Nature Ecology & Evolution ամսագրում հրապարակված աշխատանքում։ Այն պատկանում է երկկենցաղների հնագույն, անհետացած ճյուղին։



Կմախքները գտնվել են Չինաստանի Գույչժոու նահանգի ուշ տրիասյան ապարներում։ Այդ տեղանքը ժամանակին ծովային ավազան էր։ Հրապարակմանը կից հաղորդագրության համաձայն՝ կենդանիները թաղվել են հնարավոր կղզիներից առնվազն 30 կիլոմետր հեռու։



Ծովային կենսակերպի օգտին խոսում է նախ կմախքների պահպանվածությունը։ Նույնիսկ մատների ոսկրերն են մնացել իրենց տեղում։ Հետազոտողների մեկնաբանությամբ՝ դա քիչ հավանական կլիներ, եթե դիակները երկար ժամանակ լողային կամ ցամաքից հասնեին այդ վայրը․ կենդանիները, հավանաբար, սատկել են իրենց բնակավայրի մոտ։



Մյուս հուշումը ոսկրերի քիմիական կազմն է։ Ստրոնցիումի իզոտոպների հարաբերակցությունը մոտ է եղել տվյալ ժամանակաշրջանի ծովաջրին բնորոշ արժեքներին։ Հեղինակները հենց երկրաբանական միջավայրի, կմախքների վիճակի և իզոտոպային տվյալների համադրությունն են դիտարկում որպես ծովում մշտական կյանքի ապացույց։



Այսօրվա երկկենցաղներից ոչ մեկը մշտապես ծովում չի ապրում։ Նրանց թափանցելի մաշկը մասնակցում է ջրի և գազերի փոխանակությանը, իսկ աղի միջավայրը կարող է ջրի կորստի և աղային հավասարակշռության խնդիրներ առաջացնել։ Որոշ տեսակների աղադիմացկունությունը դեռ չի նշանակում լիովին ծովային կենսակերպ։



G. maritimus-ի մարմինը տափակ էր և ծածկված ոսկրային զրահով։ Դեյվիսի համալսարանը հայտնել է, որ գանգի ձևից և մարմնի կառուցվածքից դատելով՝ կենդանին կարող էր հատակին սպասել որսին ու ներծծել այն բերանի մեջ։ Սա սնվելու եղանակի վերակազմություն է։



Հեղինակների վարկածով՝ զրահը կարող էր սահմանափակել մաշկով ջրի և աղերի փոխանակությունը, իսկ խռիկներն ու մարսողական համակարգը՝ օգնել հարմարվել ծովաջրին։ Սակայն փափուկ հյուսվածքները չեն պահպանվել, և աղային հավասարակշռության ճշգրիտ մեխանիզմն ու բազմացման եղանակը մնում են անհայտ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/marine-amphibian</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20624</guid>

            <pubDate>Tue, 27 Oct 2026 05:08:58 +0000</pubDate>

            <title>Ռեյշիի հետ շփոթվող սնկի համար գիտնականները նոր հղումային նմուշ են սահմանել</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները պահպանված սնկային նմուշը կապել են Ganoderma lucidum-ի՝ 1781 թվականից եկող անվանման հետ՝ ստեղծելով տեսակի նույնականացման հուսալի հենակետ։ Այն կօգնի տարբերակել այս սունկը արևելաասիական ռեյշիից, որի հետ այն հաճախ շփոթում են։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-false-lingzhi-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ռեյշիի հետ շփոթվող սնկի համար գիտնականները նոր հղումային նմուշ են սահմանել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Քյուի թագավորական բուսաբանական այգիների և գործընկեր հաստատությունների հետազոտողները սահմանել են Ganoderma lucidum-ի էպիտիպ՝ լրացուցիչ հղումային նմուշ, որը հստակեցնում է գիտական անվան կիրառությունը։ Աշխատանքը հոկտեմբերի 26-ին հրապարակվել է Plants, People, Planet ամսագրում։



Բուսաբան Ուիլյամ Քերթիսը սունկը նկարագրել էր 1781 թվականին՝ այն ժամանակ մեկ այլ լատիներեն անվամբ։ Սկզբնական նյութից պահպանվել է միայն պատկեր, ոչ թե կենսաբանական նմուշ։ Նման արտաքինով տարբեր սնկեր հետագայում հաճախ նույնացվել են G. lucidum անվան տակ։



Նոր հղումային նմուշը 2004 թվականի ապրիլի 4-ին հավաքվել է Անգլիայի Վինչեսթեր քաղաքի մերձակայքում՝ տխլենու փայտի վրա։ Քյուի սնկերի հավաքածուում այն պահվել էր այլ տեսակի՝ G. pfeifferi-ի պիտակով։ 2025-ի վերազննումը ցույց է տվել, որ նմուշը համապատասխանում է սկզբնական նկարագրությանը։



Թիմը նմուշից վերծանել է ԴՆԹ-ի ITS և RPB2 հատվածները և համադրել այլ սնկերի գենետիկական տվյալների հետ։ Էվոլյուցիոն մոդելի գնահատմամբ՝ G. lucidum-ի և ռեյշիի՝ G. lingzhi-ի գծերը բաժանվել են առնվազն 16 միլիոն տարի առաջ։ Նրանց տարբեր տեսակներ լինելը հայտնի էր նաև ավելի վաղ ուսումնասիրություններից։



Տվյալների շտեմարաններում շփոթը պահպանվել է։ Ուսումնասիրված՝ G. lucidum պիտակով յոթ գենոմային հավաքածուներն իրականում պատկանել են այլ տեսակների։ Դրանք ներառվել էին 2025-ի մայիսին հավաքված տվյալներում, ուստի արդյունքը նկարագրում է հենց այդ ընտրանքը։



Տեսակները վստահ տարբերակելու համար միայն ԴՆԹ-ի մեկ կարճ հատվածի նմանությունը բավարար չէ․ հեղինակներն առաջարկում են մի քանի գենետիկական հատվածները համադրել էվոլյուցիոն վերլուծության հետ։ Քյուի այգիները նաև հայտնել են, որ թիմն առաջարկում է G. lucidum-ի համար «կեղծ լինչժի» ընդհանուր անունը։



Ճշգրիտ նույնականացումը կարևոր է այս սնկերում եղած միացությունների հետազոտման և արտադրանքի որակի վերահսկման համար։ Սակայն այս աշխատանքը դասակարգաբանական և գենետիկական ուսումնասիրություն է․ այն մարդկանց մոտ բուժական արդյունավետություն կամ որևէ հավելման անվտանգություն չի հաստատում։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/false-lingzhi</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20603</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 08:12:48 +0000</pubDate>

            <title>Երեք ուժով են բացատրել բակտերիաների «քիմիական զենքի» բազմազանությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները միջատասպան բակտերիաների արտադրած պեպտիդների ընտանիքում հայտնաբերել են 49 տարբեր միացություն։ Վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այդ բազմազանությունը ձևավորում են բնական ընտրությունը, պատահական գենետիկական փոփոխությունները և գենի նման հատվածների փոխանակման ավելի մեծ հավանականությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/bacterial-peptides-20261025.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Երեք ուժով են բացատրել բակտերիաների «քիմիական զենքի» բազմազանությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գերմանիայի Մաքս Պլանկի ցամաքային մանրէաբանության ինստիտուտի և Մարբուրգի համալսարանի հետազոտողների աշխատանքը հոկտեմբերի 21-ին հրապարակվել է Nature Ecology &amp; Evolution ամսագրում։ Թիմն ուսումնասիրել է GameXPeptide կոչվող պեպտիդների ընտանիքը, որոնց օգնությամբ որոշ բակտերիաներ սպանում են միջատներին։



Այդ նյութերն արտադրում են Xenorhabdus և Photorhabdus ցեղերի բակտերիաները։ Դրանք բնակվում են կլոր որդերի՝ նեմատոդների օրգանիզմում և որդերի միջոցով ներթափանցում միջատների թրթուրների մեջ։ Պեպտիդները հավաքող խոշոր ֆերմենտներն աշխատում են արտադրական գծի պես․ առանձին մոդուլներ հերթով ավելացնում են ամինաթթուները։ Գենի հատվածների փոխանակումը կարող է փոխել այդ մոդուլներն ու վերջնական նյութի կառուցվածքը։



Գիտնականները համադրել են ֆերմենտների էվոլյուցիոն պատմության վերականգնումը և քիմիական վերլուծությունը։ Ընդհանուր առմամբ նրանք հայտնաբերել են 49 միացություն՝ ներառյալ կողմնակի արտադրանքները։ Դրանց շարքում կային նաև չորս և վեց ամինաթթվից կազմված տարբերակներ։ Հետևաբար այս թիվը չի նշանակում 49 պատրաստի դեղամիջոց կամ նույնքան նոր հակաբիոտիկ։



Թիմը վերականգնել է նաև այդ ֆերմենտների ենթադրյալ ընդհանուր նախնու գենը և ստուգել դրա արտադրանքը Escherichia coli բակտերիայում։ Այդ համեմատությունը ցույց է տվել, որ տարբեր էվոլյուցիոն ճյուղեր անկախ ճանապարհներով բազմիցս հասել են նույն կամ նման պեպտիդների։



Մաքս Պլանկի ընկերությունը հոկտեմբերի 22-ի հաղորդագրությունում բացատրում է, որ բազմազանության հիմքում երեք գործոնի համատեղ ազդեցությունն է։ Բնական ընտրությունը կարող է պահպանել միջատների դեմ ավելի արդյունավետ տարբերակները։ Գենետիկական դրեյֆը թույլ է տալիս ամրապնդվել նաև պատահական փոփոխություններին՝ առանց ակնհայտ առավելության։ Իսկ գենի հատվածների փոխանակումն ավելի հավանական է, երբ դրանք հաջորդականությամբ նման են․ դա սահմանափակում է նոր համակցությունների շրջանակը։



Լաբորատոր փորձերում ութ պեպտիդային տարբերակները միջատների չորս տեսակների վրա տարբեր արդյունավետություն են ցուցաբերել։ Միևնույն ժամանակ մի քանի տարբեր պեպտիդներ կարող էին նման ազդեցություն ունենալ նույն միջատի վրա։ Հեղինակները զգուշացնում են, որ այս սահմանափակ փորձերը չեն նշանակում, թե բնության մեջ յուրաքանչյուր նյութ միայն մեկ տեսակ է թիրախավորում։



Հետազոտողները ենթադրում են, որ նույն մոտեցումը կարող է օգնել այլ բնական միացությունների ընտանիքներում որոնել դեռ չնկարագրված կենսաակտիվ տարբերակներ։ Սակայն առայժմ ուսումնասիրվել է մեկ ֆերմենտային ընտանիքի պատմությունը․ արդյունքների ընդհանրացումը և հնարավոր դեղագործական կիրառությունը հետագա ստուգման կարիք ունեն։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/bacterial-peptide-evolution</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20503</guid>

            <pubDate>Thu, 15 Oct 2026 15:17:53 +0000</pubDate>

            <title>Վաղ քառոտանիների պարանոցը քիչ շարժուն էր․ նոր մոդելը վերանայում է հին վարկածը</title>

            <description><![CDATA[<p>Ձկներից քառոտանի ողնաշարավորների առաջացման ընթացքում գանգի և ուսագոտու բաժանումը, ըստ նոր մոդելի, անմիջապես չի մեծացրել պարանոցի շարժունությունը։ Հետազոտողները վաղ ձևերի մեծ մասի համար շարժման ընդամենը մի քանի աստիճանի հնարավորություն են գնահատել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-tetrapod-neck-wide.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Վաղ քառոտանիների պարանոցը քիչ շարժուն էր․ նոր մոդելը վերանայում է հին վարկածը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ուփսալայի համալսարանի հետազոտող Դանա Կորնեյզելի ղեկավարած միջազգային խումբը արդյունքները հոկտեմբերի 14-ին հրապարակել է Nature ամսագրում։ Աշխատանքը կասկածի տակ է դնում երկարամյա վարկածը, թե գլխի ավելի ազատ շարժումն էր այն առավելությունը, որի շնորհիվ քառոտանիների նախնիների գանգը տարանջատվեց ուսագոտուց։
Այդ կենդանիների մարմնի առանցքային հենարանում մեծ դեր ուներ քորդան՝ ձգված փափուկ հյուսվածքային ձողը։ Այն պահպանվում էր նաև հասուն տարիքում, իսկ շրջապատող ոսկրային ու աճառային տարրերը չէին կազմում ժամանակակից ցամաքային ողնաշարավորների մեծ մասին բնորոշ հոդավորված համակարգը։ Այդ պատճառով միայն ոսկորների ձևով պարանոցի շարժումը գնահատելը դժվար էր։
Գիտնականները որպես համեմատական մոդել ընտրել են լճային թառափին, որը նույնպես պահպանում է քորդան։ Տասը երիտասարդ առանձնյակների հյուսվածքները փորձարկման սարքով ծռելով և ոլորելով՝ նրանք չափել են դրանց մեխանիկական հատկությունները։ Ապա այդ տվյալները համադրել են վեց վերացած տեսակների բրածոներից վերականգնված չափերի հետ։
Մոդելի համաձայն՝ Tiktaalik-ի գլխի կողային շեղումը կարող էր հասնել մոտ 5,5 աստիճանի, իսկ բարձրացումը՝ 2,25 աստիճանի։ Մի շարք այլ վաղ ձևերի հնարավորություններն ավելի փոքր էին։ Բացառություն էր համեմատաբար երկար պարանոց ունեցող Whatcheeria-ն․ նրա համար գնահատվել է մինչև 32 աստիճան կողային շեղում և 12 աստիճան բարձրացում։
Սրանք շարժման վերին սահմանների գնահատականներ են։ Հաշվարկը հաշվի է առնում առանցքային հենարանի դիմադրությունը, մինչդեռ մաշկը, շրջապատող հյուսվածքներն ու որոշ ոսկրային տարրեր կարող էին լրացուցիչ սահմանափակել շարժումը։ Թառափից ստացված մոդելը նաև կիրառելի չէ բոլոր վերացած ողնաշարավորների համար։
Հեղինակները գանգի և ուսագոտու տարանջատման այլ հնարավոր բացատրություն են առաջարկում՝ տեղաշարժման ժամանակ առջևի վերջույթների դերի աճը։ Այդ դեպքում ուսագոտին ավելի մեծ մասնակցություն էր ստանում մարմնի հենման և շարժման մեջ։ Սա էվոլյուցիոն մեկնաբանություն է, որը բխում է մոդելից ու նախորդ անատոմիական տվյալներից։
Արդյունքները չեն նշանակում, թե քառոտանիները հետագայում շարժուն պարանոց չեն ունեցել։ Դրանք հուշում են, որ գլխի շարժումների լայն շրջանակը ձևավորվել է ավելի ուշ՝ պարանոցի երկարացման և ողերի միջև շարժուն հոդերի զարգացման հետ։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/early-tetrapod-neck</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=9289</guid>

            <pubDate>Fri, 20 Mar 2020 10:58:30 +0000</pubDate>

            <title>Հետազոտողները հաստատել են, որ կորոնավիրուսի պանդեմիան բնական պատճառներ ունի</title>

            <description><![CDATA[<p>Covid-19-ի պանդեմիայի պատճառ դարձած վիրուսն առաջացել է էվոլյուցիոն գործընթացների արդյունքում և լաբորատոր մանիպուլյացիա չի հանդիսանում:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/03/49565892377_9c39c499f9_b.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հետազոտողները հաստատել են, որ կորոնավիրուսի պանդեմիան բնական պատճառներ ունի]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ամբողջ աշխարհում պանդեմիաի պատճառ դարձած SARS-CoV-2 վիրուսի ծագման վերաբերյալ բազմաթիվ վարկածներ են առաջ քաշվել: Մասնավորապես, տարբերակ կա, որ այն արհեստածին է և ստեղծվել է լաբորատորիայում: Սակայն ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ այս վիրուսը բնական էվոլյուցիայի արդյունք է:



Գիտնականների միջազգային խումբը SARS-CoV-2-ի և նրա «հարազատ» վիրուսների գենոմի հաջորդականության համեմատական հետազոտություն է անցկացրել: Հետազոտողները ոչ մի նշան չեն հայտնաբերել այն բանի, որ վտանգավոր պաթոգենը կարող է սինթետիկ ծագում ունենալ: Կալիֆորնիայի Սկրիպսի գիտահետազոտական ինստիտուտի աշխատակից, ուսումնասիրության հեղինակներից Քրիստիան Անդերսենը նշել է, որ կարելի է պնդել՝ SARS-CoV-2-ն առաջացել է բնական գործընթացների արդյունքում:



Իրենց աշխատանքի ընթացքում գիտնականներն ուսումնասիրել են վիրուսային թաղանթի փշանման սպիտակուցների գեներում ՌՆԹ-ի մասերը: Դա վիրուսի հիմնական մակերեսային պրոտեիններն են, որոնք անհրաժեշտ են բջջի հետ կապվելու և նրա մեջ սողոսկելու համար: Հետազոտողներին առաջին հերթին հետաքրքրել է նուկլեինաթթվի հաջորդականությունը, որոնք կոդավորում են փշանման սպիտակուցների (RBD) ռեցեպտոր-ամրակցող դոմենը, ինչպես նաև հաջորդականությունը, որը համապատասխանում է ճեղքման կայքերին. «պահածոյի մոլեկուլյար դանակներ», որոնց օգնությամբ վիրուսը ոչնչացնում է բջջի թաղանթը:



Պարզվել է, որ վիրուսային սպիտակուցների RBD դոմենը էվուլյուցիացրել է այնպես, որ առավելագույնս արդյունավետ կերպով փոխազդվի ACE2 ռեցեպտորների հետ` տիրոջ բջիջների մակերեսին: Բնական էվոլյուցիայի ապացույցը ստացվել է SARS-CoV-2-ի ընդհանուր մոլեկուլյար կառուցվածքից: Եթե ենթադրյալ «կենսաահաբեկիչները» փորձեին հնարել մարդասպան վիրուս, նրանք դա կանեին արդեն հայտնի պաթոգենի հիման վրա՝ ապացուցված վարակունակությամբ:



Սակայն գիտնականները հաստատում են, որ SARS-CoV-2-ի «մոլեկուլյար հիմքը» նշանակալիորեն տարբերվում է մարդու նմանատիպ վիրուսների մեծ մասից: Այն հիմնականում հիշեցնում է այն հարազատ վիրուսներին, որոնք հայտնաբերվել են չղջիկների և սողունների մոտ: Անդերսենը նշել է, որ վիրուսի նման առանձնահատկությունները բացառում են լաբորատոր մանիպուլյացիաները, ինչպես SARS-CoV-2-ի հնարավոր ծագում:



Վիրուսի առաջացման առավել հավանական տարբերակ է համարվում երկու հնարավոր վարկածներից մեկը: Առաջինի համաձայն` վիրուսն աստիճանաբար փոփոխվել է նախորդ տիրոջ (ամենայն հավանականությամբ՝ չղջիկի) օրգանիզմում՝ ձեռք բերելով բարձր պաթոգենություն, ինչից հետո փոխանցվել է մարդուն: Այդպես են առաջացել նաև նախորդ խոշոր բռնկումները, օրինակ՝ SARS-CoV-ը (ատիպիկ թոքաբորբ) մարդիկ ստացել են վիվերներից, իսկ MERS-CoV-ը՝ ուղտերից:



Մյուս դիպաշարով` վիրուսը մարդկային պոպուլյացիայում է հայտնել ոչ պաթոգեն վիճակում և նրանում արդեն էվոլյուցիայի ենթարկվել: Այդ հիպոթեզի հաստատումը գիտնականները հայտնաբերել են թեփամորթների մոտ. որոշ կորոնավիրուսների RBD-դոմենները, որոնք տարածվում են այդ կենդանիների մոտ, նման են SARS-CoV-2-ի սպիտակուցների նույնատիպ մասերին: Հնարավոր է՝ թեփամորթներից վիրուսը մարդկանց է փոխանցվել միջանկյալ տերերից, իսկ նրա վերաձևման կայքերը փշանման սպիտակուցները մուտացրել են ավելի ուշ:



Եթե SARS-CoV-2-ը մարդու օրգանիզմում հայտնվել է արդեն իր ներկայիս պաթոգեն կառուցվածքով, ապա դա ապագա բռնկումների հավանականությունը մեծացնում է, քանի որ վիրուսի՝ հիվանդությունն առաջացնող շտամմը դեռ կարող է շրջապտույտ գործել կենդանական ամբարներում: Հավանականությունը, որ ոչ պաթոգենային կորոնավիրուսը մարդկային պոպուլյացիա է մուտք գործել և ձեռք բերել SARS-CoV-2-ին բնորոշ հատկանիշներ, էականորեն փոքր է: Սակայն դեռևս հետազոտողները պատրաստ չեն հայտնելու, թե երկու դիպաշարերից որն է տեղի ունեցել:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/bnakan-patjarner</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>