<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1502/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 05 Oct 2026 05:18:36 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11352</guid>

            <pubDate>Fri, 15 May 2020 10:19:23 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականները հաշվարկել են, թե ինչքան վտանգավոր կարող է լինել կորոնավիրուսով վարակվածի հետ զրուցելը</title>

            <description><![CDATA[<p>Վարակված մարդը խոսելու ընթացքում շրջակա միջավայր է արտաբերում վիրուս պարունակող շուրջ հազար մասնիկ, որոնք օդում մնում են առնվազն ութ րոպե:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/05/Street_cafe_girl.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականները հաշվարկել են, թե ինչքան վտանգավոր կարող է լինել կորոնավիրուսով վարակվածի հետ զրուցելը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Թուքի կաթիլները կարող են մեր բերանից թռչել ոչ միայն հազալիս կամ փռշտալիս, այլև պարզապես խոսելիս: ԱՄՆ-ի գիտնականները պարզել են, որ բարձր խոսելիս բերանից թռչող թուքն օդում կարող է մնալ ավելի քան 10 րոպե և նպաստել մարդուց մարդուն վիրուսի փոխանցմանը:



Պաթոգենների փոխանցումը թուքի միջոցով դինամիկ գործընթաց է: Խոսքի յուրաքանչյուր վայրկյանում մարդը գեներացնում է միջինում մի քանի հազար կաթիլ թուք՝ տարբեր չափերի՝ 1-500 միկրոմետր: Նման կաթիլների չորացման արագությունը կախված է բազմաթիվ հանգամանքներից. օդի ջերմաստիճանից ու խոնավությունից, սկզբնական չափերից, օդի շարժումից ու թուքի մեջ թռչող նյութերի պարունակությունից:



Օդակաթիլային ճանապահով կորոնավիրուսի փոխանցման հավանականության վրա ազդում են առաջին հերթին մասնիկները չափերը: Որքան շատ են կաթիլները, այնքան մեծ է դրանցում գոնե մեկ վիրուսի առկայությունը: Այսպես, օրինակ, 50 միկրոմետր տրամագծով թուքի կաթիլը 37% հավանականությամբ պարունակում է SARS-CoV-2-ի վիրուսային մասնիկ: Իսկ 10 միկրոմետրանոցում՝ հավանականությունը 100 անգամ քիչ է (0,37%):



Վիրուսով վարակված մարդու թուքի վտանգավորությունը հասկանալու համար հետազոտության հեղինակները փորձարկում են կատարել: Գիտնականներից մեկը 25 վայրկյան 60 սմ բարձրությամբ տուփի մեջ արտաբերել է «Stay healthy» (Առողջություն): Տուփի մեջ օդափոխիչ է եղել՝ ապահովելով օդի հավասարաչափ տեղաշարժը: Նրա մեջ է դրվել նաև լազերային հարթ ճառագայթ՝ 150 մմ բարձրությամբ և 1 մմ լայնությամբ:



Խոսքն ավարտելուց հետո 10 վայրկյան անց օդափոխիչն անջատվել է: Այնուհետև գիտնականներն 80 րոպե տևողությամբ գրանցել են տուփի ներսում առկա մասնիկների տեղաբաշխվածությունը: Ճառագայթի ներքո հայտնված կաթիլների քանակի հիման վրա հետազոտողները հաշվարկել են տուփի ներսում կաթիլների քանակությունը:



Դիտարկվող կաթիլների թվի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում. կարմիր՝ առավել վառ և խոշոր կաթիլներ, կանաչ՝ մյուս բոլորը / © Anfinrud, Stadnytskiy, C.E. Bax &amp; A. Bax, Proceedings of the National Academy of Sciences, 2020



Հաշվարկները ցույց են տվել, որ օդափոխիչ անջատման պահին տուփում առկա է եղել շուրջ 60 հազար մասնիկ: Դա նշանակել է, որ փորձարկողի բերանից թռչել է թուքի 2500 կաթիլ՝ վայրկյանում: Կաթիլների չորացման տևողությունը կազմել է մոտ 14 րոպե՝ կախված մեծությունից:



Թուքի մասնիկների սկզբնական միջին տրամագիծը տատանվել է 11-20 միկրոմետրի սահմաններում: Եթե ընդունվի, որ վարակված մարդու 1 միլիլիտր թուքի վիրուսային ծանրաբեռնվածությունը շուրջ 7 միլիոն վիրիոն է, ապա այդպիսի մարդը յուրաքանչյուր վայրկյան արտաբերում է վիրուս պարունակող շուրջ հազար կաթիլ, որոնք օդում են գտնվում առնվազն 8 րոպե:



Այս աշխատանքը ցույց է տալիս, թե ինչ վտանգի են մարդիկ իրենց ենթարկում՝ այլոց հետ շփվելով առանց սոցիալական հեռավորության պահպանման, ինչպես նաև առանց պաշտպանիչ միջոցների: Ամերիկացի գիտնականների աշխատությունը նաև ցույց է տալիս, թե ինչու է կարևոր մարդաշատ վայրերում դիմակ կրելը:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/varakvaci-het-zrucely</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=10159</guid>

            <pubDate>Fri, 10 Apr 2020 14:09:08 +0000</pubDate>

            <title>Գերհամակարգիչն օգնել է մոդելավորել օդում կորոնավիրուսի տարածումը</title>

            <description><![CDATA[<p>Օդում միկրոկաթիլների շարժման նոր մոդելը ցույց է տվել, թե ինչպես կարող է կորոնավիրուսը տարածվել սովորական սուպերմարկետի գնորդների միջև:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/04/cough0.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գերհամակարգիչն օգնել է մոդելավորել օդում կորոնավիրուսի տարածումը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ֆին գիտնականները գերհամակարգչի օգնությամբ մոդելավորել են օդում կորոնավիրուսի տարածումը: Հաշվարկները ցույց են տվել, որ բերանից դուրս նետված վարակված միկրոկաթիլներն օդում են մնում 1 րոպեից ավելի և սպառնում են շրջապատին: Աշխատանքի նախնական արդյունքները ներկայացվել են հետազոտական նախագծին մասնակցած բուհերից մեկի՝ Աալտոյի համալսարանի հաղորդագրությունում:



Նախագիծը նվիրված է հազալիս, փռշտալիս կամ պարզապես խոսելիս հիվանդի շնչուղիներից դուրս նետված միկրոկաթիլային աերոզոլային կաթիլների տարածման ուսումնասիրությանը: Հենց այդպիսի կաթիլներն են Covid-19 վարակի հիմնական տարածողները: Ուստի, նրանց պահվածքը հստակ մոդելավորելու նպատակով, հանձնարարության միացել են Աալտոյի, Հելսինկիի համալսարանից և Օդերևութաբանության ֆիննական ինստիտուտից շուրջ 30 հետազոտողներ՝ վիրուսագետներ, ինժեներներ, սոցիոլոգներ, հիդրո և աերոդինամիկայի մասնագետներ:



Հստակ հաշվարկների և վիզուալացման համար օգտագործվել է CSC գերհամակարգիչը, և աշխատանքի առաջին փուլում գիտնականները նրանում մոդելավորել են սուպերմարկետում պահարանների միջև գտնվող մարդու հազից առաջացող օդակաթիլների շարժումը: Աշխատանքը ցույց է տվել, որ դրանք օդում ավելի երկար են մնում, քան կանխատեսվում էր՝ 5 րոպեից ավելի` վտանգ ներկայացնելով մյուս գնորդների համար:




https://youtu.be/WZSKoNGTR6Q
Խանութում հազացողի աերոզոլային միկրոկաթիլների տարածումը / ©Aalto University



Ավելին, մոդելը ցույց է տալիս 20 միկրոմետրից փոքր կաթիլների վարքը: Covid-19-ին բնորոշ չոր հազի դեպքում նման մասնիկների սովորական չափը չի գերազանցում 15 միկրոմետրը, ինչի շնորհիվ դրանք կարող են օդում ավելի երկար մնալ: Դրանք հեշտությամբ տարածվում և սփռվում են օդի նույնիսկ թույլ հոսքից` իրենց մեջ կրելով վիրուսի մասնիկներ:



Հետազոտության մասնակիցներից Աալտոյի համալսարանի պրոֆեսոր Վիլլե Վուորինենը նշել է, որ ինչ-որ մեկը կարող է հազալ և հեռանալ, բայց իր հետևում թողնում է մասնիկների մի տիրույթ, որոնք կորոնավիրուս են կրում: Այդ կաթիլները հեշտությամբ հայտնվում են մոտակայքում գտնվող մարդու շնչուղիներում: Գիտնականի խոսքով՝ նախագծի նախնական արդյունքները հաստատում են ներկայումս խորհուրդ տրվող մեկուսացման, «սոցիալական հեռավորության», ձեռքերի հիգիենայի կանոնների պահպանման, հազալիս թաշկինակի օգտագործման անհրաժեշտությունը:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/modelavorel-odum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=10112</guid>

            <pubDate>Thu, 09 Apr 2020 15:39:33 +0000</pubDate>

            <title>Քայլքի, վազքի և հեծանվավազքի ժամանակ Covid-19-ի համար անվտանգ հեռավորությունը, պարզվել է, ավելին է, քան խորհուրդ է տրվում շատ երկրներում</title>

            <description><![CDATA[<p>Նախնական զեկույցի տեսքով հրապարակված տվյալները մեկը մյուսի հետևից ընթացող մարդկանց համար ենթադրել են 4-20 մետր հեռավորություն՝ կախված ընթացքի արագությունից:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/04/1_xR4JuvsEr8WFfBJM1qjyvg.jpeg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Քայլքի, վազքի և հեծանվավազքի ժամանակ Covid-19-ի համար անվտանգ հեռավորությունը, պարզվել է, ավելին է, քան խորհուրդ է տրվում շատ երկրներում]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Լևենյան կաթոլիկ համալսարանի (Բելգիա) և Էյնդհովենի տեխնիկական համալսարանի (Նիդեռլանդներ) գիտնականների համատեղ աշխատությունը ցույց է տվել, որ Covid-19-ի փոխանցման պարագայում անվտանգ հեռավորության որոշման դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել շարժումը և պոտենցիալ վարակվածի և վարակվելու վտանգի ներքո գտնվող մարդկանց դիրքը տարածությունում: Հեղինակները, ինժեներներն ու աերոդինամիկայի ոլորտի մասնագետներն իրենց եզրակացությունները ներկայացրել են հետազոտություններից մեկում հրապարակված նախնական զեկույցում:



Մարդկանց միջև այն հեռավորությունը, որ խորհուրդ են տալիս բժիշկներն ու պաշտոնյաները ներկայիս պանդեմիայի պայմաններում, պայմանավորված է նրանով, որ վիրուսը տարածվում է մանրադիտակային հեղուկ կաթիլներով, որոնք շնչելիս, հազալիս կամ փռշտալիս դուրս են գալիս հիվանդի քթից ու բերանից: Եթե նրան շատ մոտ լինեք, ապա վտանգ կա, որ դրանք կորսաք, կհայտնվեն ձեր դեմքին, ձեռքերին, լորձաթաղանթներին:



Բազմաթիվ երկրներում կիրառվող 1,5-2 մետր հեռավորությունն օգնում է խուսափել դրանից, սակայն փակ միջավայրում կամ երբ քամի չկա, կամ էլ երբ մարդիկ շատ դանդաղ են տեղաշարժվում:



Գիտնականների կողմից արված մոդելավորումը ցույց է տվել, որ վազորդի, հեծանվորդի կամ արագ-արագ քայլող մարդու՝ այսպես կոչված օդային հետագծում հայտնվելիս հայտնվում եք միկրոկաթիլների տիրույթում, որը ձգվում է նրա հետևից, ինչպես գիսաստղի պոչը: Օդի նման սահուն հոսք շարժվող մարդու հետևից միշտ ձևավորվում է, և այդ երևույթը մարզիկներն օգտագործում են. այլ վազորդի հոսքով վազելիս այն նվազեցնում է օդի դիմադրությունը, որը պետք է հաղթահարել: Սակայն եթե վազորդին նման իրավիճակը ձեռնտու է, ապա վարակվելու ցանկություն չունեցող մարդը պետք է հակառակն անի:



Կադր 4 կմ/ժ (քայլք) արագությամբ ընթացքը և միկրոկաթիլների տեսքով վիրուսային մասնիկների տարածումը ցուցադրող մոդելավորումից / © Bert Blocken



Աշխատանքի հեղինակներն օգտվել են մոդելավորման այն տեսակից, որը կիրառվում է շարժման ժամանակ (քայլք, վազք) մարզիկների՝ մեկը մյուսի նկատմամբ արդյունավետ դիրքի (կողք կողքի, հետևում՝ անկյունագծով, անմիջապես հետևում) որոշման համար և դիտարկում է օդի շարժումը: Դրա հետ մեկտեղ նրանք մոդելի օրինակով վերլուծել են մարդու քայլքի ու վազքի ժամանակ միկրոկաթիլների ձևավորումը և տարածումը, որոնք կարող են վիրուսային մասնիկներ կրել:



Ինչպես նշում են գիտնականները, այդ աերոզոլն առանձնանում է ոչ միայն հազալիս կամ փռշտալիս, այլև պարզապես ակտիվ շնչելիս: Ինչքան մեծ են մասնիկները, այնքան շատ վիրուսային մասնիկներ են կրում և իրենց ծանրությունից իջնում են ցած: Բացի այդ՝ կապ ունի ոչ միայն դիմացից ընթացողի արագությունը, այլև հետևից եկողինը. անցնելով շատ մոտ և արագ՝ նա կարող է իր վրա խոշոր մասնիկներ ընդունել:



Կադր. 14,4 կմ/ժ արագությամբ ընթացքի (արագ վազք) և վիրուսային մասնիկների տարածումը միկրոկաթիլների տեսքով: Երևում է, որ առավել խոշոր և հավանաբար ավելի շատ վիրուսներ կրող կաթիլների քանակն ավելի շատ է (կարմիր), և դրանք հայտնվում են հետագծում գտնվող վազորդի վրա / © Bert Blocken



Նմանապես՝ պետք է հաշվի առնել նաև քամին: Հետազոտողների կողմից ներկայացված անիմացիայի արդյունքների համաձայն՝ առջևից գնացողի «պոչում» շարժվելն առավելագույն վտանգ է պարունակում, մինչև կողքով և անկյունագծով ընթացքը նվազեցնում է այդ վտանգը:



Ստացված արդյունքների հիման վրա հեղինակները եզրակացնում են, որ սովորական քայլքի ժամանակ մեկը մյուսի հետևից տեղաշարժվող մարդիկ պետք է իրարից հեռու լինեն առնվազն 4-5 մետր, վազելիս և հեծանիվը դանդաղ վարելիս այն պետք է կազմի շուրջ 10 մետր, իսկ արագ ընթացքի ժամանակ՝ առնվազն 20 մետր: Բացի այդ՝ եթե ցանկանում եք վազանց կատարել, խորհուրդ է տրվում մանևրին ավելի շուտ նախապատրաստվել և բավականին մեծ աղեղ կազմելով՝ հայտնվել կողքին՝ հնարավորինս հեռու մյուս վազորդից, ում փորձում եք շրջանցել:



Նշվում է, որ աշխատանքի արդյունքները դեռ վերջնական չպետք է համարել. հեղինակներն ընդգծում են, որ աշխատել են պանդեմիայի պայմաններում ավելի վաղ հասանելի դարձնել այն՝ հաշվի առնելով նոր տվյալների կարևորությունը, որոնք կարող են օգնել գիտական հանրության այլ ներկայացուցիչների: Վերջնարդյունքները կարող են փոփոխվել, քանի որ ուսումնասիրությունները և գիտական հրապարակումները դեռևս շարունակվում են:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/anvtang-heravorutyuny</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>