<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1642/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 22 Sep 2026 08:47:41 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11947</guid>

            <pubDate>Sat, 06 Jun 2020 20:14:14 +0000</pubDate>

            <title>«5 հազար կյանք՝ տնտեսության պահպանման դիմաց». մոլեկուլային կենսաբանը՝ շվեդական ուղու մասին</title>

            <description><![CDATA[<p>Covid-19-ի դեմ պայքարում Շվեդիան այլ տարբերակ էր ընտրել՝ առանց կարանտինի: Սակայն մահացությունների թիվն այստեղ չափազանց շատ է: Ներկայացնում ենք մոլեկուլային կենսաբան, գիտական լրագրող Իրինա Յակուտենկոյի դիտարկումները:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/06/adev.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«5 հազար կյանք՝ տնտեսության պահպանման դիմաց». մոլեկուլային կենսաբանը՝ շվեդական ուղու մասին]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Մենք արդեն հաղորդել ենք այն մասին, որ Շվեդիան խիստ կարանտինային միջոցներ չի մտցրել, կորոնավիրուսի տարածմամբ պայմանավորված՝ չեն փակվել ռեստորանները, խանութներն ու դպրոցները, չի արգելվել տանից դուրս գալը: Ներկայումս Շվեդիայում վարակվածների թիվն անցել է 40 հազարից, շուրջ 5 հազար մահվան դեպք է գրանցվել. ամենաբարձր ցուցանիշներից է: Նշել էինք նաև, որ գլխավոր համաճարակաբան Անդերս Տեգնելը հայտարարել էր, որ սխալվել են. պետք է հավելյալ սահմանափակումներ կիրառվեին:



Արդյո՞ք ճիշտ կլիներ կիրառել Covid-19-ի դեմ պայքարի շվեդական ուղին՝ խուսափելով նշանակալի կորուստներից. մոլեկուլային կենսաբան և գիտական լրագրող Իրինա Յակուտենկոյի՝ այս հարցի վերաբերյալ մեկնաբանությունները ներկայացնում ենք մեր ընթերցողին.



– Երկար ժամանակ կարանտինային խիստ միջոցառումների ընդդիմադիրները բերում էին Շվեդիայի օրինակը: Այնուհետև ինչ-որ բան այնպես չընթացավ. մահացությունն աճե՞ց, թե՞ ի սկզբանե ամեն ինչ չէր, որ ճիշտ էր հաշվարկվել:



– Նախ՝ կարանտինի ընդդիմադիրները սկզբում քաջածանոթ չէին Շվեդիայում տիրող իրավիճակին: Դե-յուրե այնտեղ սահմանափակումներ չկային, դե-ֆակտո՝ կային: Շվեդները գիտակից ժողովուրդ են, ու թեև այնտեղ կարանտին չկար, տանից դուրս գալու արգելք չկար, բայց շատերը պահպանում էին հեռավորություն, մի մասը երեխաներին մանկապարտեզ չէր տանում: Այսինքն՝ այնպես չէր, թե ընդհանրապես սահմանափակումներ չկային:



Սահմանափակումների բացակայության պարագայում այն է, ինչ՝ Բրազիլիայում. լիակատար աղետ: Իսկ Շվեդիայում՝ քիչ, բայց կային սահմանափակումներ: Դա սկզբում էր, ու՝ կարևոր: Սակայն վարակիչ հիվանդությունները՝ կորոնավիրուսը կամ այլ, փոխանցվում են, երբ մարդիկ հավաքվում են: Ուստի Շվեդիայում տեղի ունեցավ այն, ինչը և պետք է տեղի ունենար. մարդիկ վարակվեցին, հիվանդացան ու մահացան: Հարևանների համեմատությամբ՝ Շվեդիայում մահացությունը չափազանց մեծ է: Ամենաշատը տուժել է խոցելի խումբը, բազմաթիվ բռնկումներ են գրանցվել ծերանոցներում:



Այսինքն, երիտասարդների շրջանում վարակվածությունն ու մահացությունը շատ չէ, ինչպես կանխատեսվել է «համընդհանուր կարանտինի աղանդի» վկաների կողմից: Այսինքն, գիտակցական մակարդակի սահմանափակումներն աշխատել են: Բայց այն պատճառով, որ վիրուսը հասավ ծերանոցներ, տարեցների շրջանում մահացության շատ դեպքեր գրանցվեցին:



– Երբ շվեդ համաճարակաբան Անդերս Տեգնելը նշում է, որ պետք է հավելյալ միջոցներ ձեռնարկվեին, նկատի ունի ոչ թե կարանտինը, այլ՝ ծերանոցների լավ պաշտպանվածությո՞ւնը:



– Որոշ լրատվականներ գրել են, որ Տեգնելն ընդունել է իր սխալները: Իրականում՝ ոչ: Նա շարունակում է համարել, որ պետք է պահպանել ընտրված մոդելը՝ խմբային իմունիտետի առումով, բայց ավելի շատ պաշտպանել բնակչության խոցելի խմբերին, շատացնել թեստավորումը: Ընտրել Շվեդիայում և մնացած աշխարհում ձեռնարկվողի միջինը:



Հարևան երկրների համեմատությամբ՝ շվեդները փոքրաթիվ թեստավորում են կատարում: Այդ պատճառով ժամանակին չեն կարողանում բացահայտել նոր օջախները և մեկուսացնել բոլորին: Նույն խնդիր բախել է նաև ծերանոցների դռները:



– Այսինքն, կառավարությունը հիմնվել է համաճարակաբանի վրա, իսկ վերջինս հաշվի չի առել առանցքային պահերից մե՞կը:



– Վերահսկիչ կետերի մասին տեղեկություն չունենք: Թեև, որքանով գիտեմ, Շվեդիայի կառավարությունն արդեն հայտարարել է, որ հետաքննելու են համաճարակի զսպման ընթացքը: Հնարավոր է՝ շվեդական իշխանությունները վերանայեն Տեգնելի նկատմամբ վստահությունը:



– Շվեդիայում արդեն ո՞ւշ է ինչ-որ միջոցառումներ ձեռնարկելու համար:



– Իհարկե՝ մարդկանց վերակենդանացնել չի լինի, սակայն ընդհանուր առմամբ միջոցներ ձեռնարկելու համար երբեք ուշ չէ: Դա ակնհայտ է ԱՄՆ-ի օրինակով. նրանք սկզբում «վիրուսը վտանգավոր չէ» կոչերով բացթողում ունեցան, սակայն Նյու Յորքում սահմանափակումներ մտցնելուց հետո իրավիճակը բավականին կարգավորվեց: Միանշանակ` վարակի փոխանցման շղթաներն առանձնացնելով՝ վարակվածության և մահացության թվերը նվազում են: Ի դեպ՝ հարցումները ցույց են տալիս, որ շվեդների մեծամասնությունը կողմ է սահմանափակումներին: Սակայն ներկայումս դա հոգեբանական և սոցիալական տեսանկյունից ճիշտ չի լինի:



Երբ աշխարհը մեկուսացված էր, շվեդները զբոսնում էին, իսկ հիմա, երբ բոլորը դուրս են գալիս, բացվում են սահմանները, սկսում են ապրել ինչպես մինչև կորոնավիրուսը, ապա շվեդների համար դա անհարմար կլինի: Այնպես որ՝ հասկանալի չէ, թե ինչ պետք է անեն: Ենթադրում եմ՝ հնարավոր է կիրառվեն տեղային սահմանափակումներ, թեկուզև՝ ծերանոցներում:



– Գերմանիայում նույնպես խիստ կարանտին չէր, և շատ բան խորհրդի կարգավիճակում էր: Սակայն այնտեղ տեղի չունեցավ այն, ինչ՝ Շվեդիայում: Ինչո՞ւ:



– Ոչ, Գերմանիան ու Շվեդիան լիովին տարբեր պատմություններ են, որոշ առումներով՝ հակադիր:



Բեռլինի համալսարանական կլինիկայի վիրուսոլոգիայի «Շարիտ» ինստիտուտում թեստ-համակարգերը սկսել են ստեղծել դեռևս փետրվարին, երբ Եվրոպայում ոչ ոք չէր մտածում համաճարակի մասին, իսկ Գերմանիայում 5 վարակված կար: Մի քանի ամիս հետո թեստ-համակարգը պատրաստ էր, և երբ վիրուսը սկսեց տարածվել, գերմանացիները սկսեցին զանգվածային թեստավորում՝ հայտնաբերելու բոլոր շղթաները: Դա շարունակում են մինչ օրս: Թեստավորման առումով Գերմանիան առաջատար երկրներից է աշխարհում:



Գերմանիան նաև շատ վաղ շրջանում է սահմանափակումներ մտցրել: Դրանք խիստ չէին, սակայն տնտեսությունը 2 ամսի ճնշված էր. ամբողջությամբ փակ էին ռեստորանային ոլորտը, խանութները (բացի մթերայիններն ու դեղատները), դպրոց-մանկապարտեզները, աշխատանքը հեռավար էր, ճանապարհորդությունները, ոչ պլանային վիրահատությունները հետաձգվել էին: Այսինքն, սահմանափակումները տարածվել են ավելի շատ ենթակառուցվածքների վրա: Ամենակարևոր միջոցառումներից էր հեռավորության պահպանումը:



– Ստացվում է՝ սահմանափակումներն աշխատում են, և Շվեդիան կարող է՞ր խուսափել բարձր մահացությունից:



– Իհարկե, կտրելով վարակի տարածման շղթաները՝ հնարավոր կլիներ թույլ չտալ, որ այն հասնի խոցելի խմբերին:



Բազմաթիվ երկրներ, ինչպիսիք Շվեդիայի հարևաններն են՝ Դանիան, Նորվեգիան, Ֆինլանդիան, բավականին վաղ սկսեցին սահմանափակումներ կիրառել և նրանց հաջողվեց քիչ կորուստներ ունենալ:



Շվեդական փորձը ցույց տվեց, որ հնարավոր է շրջանցել առանց լիակատար արգելափակման՝ թույլ չտալով աղետ, բայց ստիպված կլինենք տարեցների շրջանում շատ կորուստներ ունենալ: Փաստ չէ, որ այն հնարավոր է՝ կրկնվի այլ երկրներում, որտեղ քաղաքներում ավելի շատ մարդիկ են ապրում, խտությունը մեծ է, հեռավար աշխատանքի համար բավարար պայմաններ չկան:



– Կարելի՞ է հիմա եզրակացնել, որ շվեդական մոդելը սին է:



– Ես չէի շտապի եզրակացությունների հարցում, քանի որ այս համաճարակի պայմաններում մենք հայտնվեցինք այն իրավիճակում, երբ ոչինչ չգիտենք: Տեղեկատվությունը կուտակվում է առցանց, այն, ինչ ի սկզբանե ճիշտ էր համարվում, դառնում է սխալ և հակառակը:



Օրինակ՝ հիմա երևում է, որ առավել արդյունավետ կլիներ ոչ թե երկրները լիարժեք կարանտինում պահելը, այլ ի սկզբանե թույլ չտալը, որ ձևավորվեն վիրուսի տարածման օջախներ: Այսինքն, հայտնաբերել նրանց, ովքեր հիվանդացել են և շփվել վարակակիրի հետ, և մեկուսացնել նրանց, ոչ թե ամբողջ հասարակությունը:



Այդ դեպքում նվազագույն կորուստներով հնարավոր կլինի հասնել այն արդյունքի, ինչ՝ համընդհանուր կարանտինի դեպքում: Որոշ նոր մոդելներ ցույց են տալիս, որ Covid-19-ի համար կարևոր է զանգվածային և փակ տարածքների միջոցառումների արգելքը, սոցիալական հեռավորությունը:



Շվեդիայում երևում է, որ տնտեսությունը շարունակում է գործել, թեև՝ մեծ վայրէջքով: Բայց տարեցների շրջանում մահացությունը մեծ է: Ստացվում է՝ զոհաբերելով 10 մլն բնակչից 5 հազարին՝ հիմնականում՝ ծերերին, շվեդները կարողացել են պահպանել տնտեսությունը: Կարևոր է չմոռանալ, որ այն պահին, երբ կառավարությունը որոշում էր ընդունում, ընտրության առաջ էր. խիստ կարանտին կամ որևէ միջոցառման բացակայություն: Կարանտինին կտրականապես դեմ էին: Հիմա հասկանում ենք. ընտրությունն այլ էր՝ ոչ թե ոչինչ չանել, այլ՝ թիրախավորված միջոցառումներ անցկացնել: Եթե այն ժամանակ դա հայտնի լիներ, հավանաբար հենց այդ ուղղությամբ կգնային:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/interview/5-hazar-kyanq</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11647</guid>

            <pubDate>Wed, 27 May 2020 19:10:55 +0000</pubDate>

            <title>Ախտանշաններ չունեցող վարակակիրներից աերոզոլային տարբերակով վարակվելու հավանականությունը մեծ է. Յակուտենկո</title>

            <description><![CDATA[<p>Գրող, լրագրող, գիտական խմբագիր, մոլեկուլային կենսաբան Իրինա Յակուտենկոն անդրադարձել է կորոնավիրուսի տարածման օդակաթիլային՝ աերոզոլ տարբերակին՝ եզրակացնելով, որ դիմակ կրելն այս պարագայում ամենաարդյունավետ միջոցը կարող է լինել: Մեր ընթերցողի համար թարգմանել ենք նրա գրառումը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/05/irina-y..jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ախտանշաններ չունեցող վարակակիրներից աերոզոլային տարբերակով վարակվելու հավանականությունը մեծ է. Յակուտենկո]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ստիվեն Սոդեբերգի «Վարակում» հրաշալի ֆիլմը ներկայիս համաճարակի մասին բազմաթիվ դրվագներ է կանխատեսել: Այն թողարկվել է 2011թ., բայց դրա դիտումից հետո բարդ իրավիճակում հայտնվեցի. պարզվում է՝ վիրուսները և այլ պաթոգեններ ամենուր են: Ահա հիվանդը՝ հերոսուհին, ով դեռ չգիտի դրա մասին, հազում է՝ ձեռքի ափով փակելով բերանը, ապա այդ նույն ձեռքով բաժակ է վերցնում: Այն վերցնում է մատուցողը և վերջ. նա նույնպես վարակված է:



Մի քանի օր անց այդ նույն մատուցողը հազում ու փռշտում է, բայց մետրոյով գնում է աշխատանքի: Բռնակները տասնյակ ուղևորների համար դառնում են վտանգի աղբյուր: Վերելակի կոճակները, ապրանքները սուպերմարկետում, սուրճի բաժակները, ծանրոցները, նամակները. թվում է՝ հնարավոր չէ գեթ մեկ քայլ անել՝ առանց տարբեր վարակներ ու բակտերիաներ ձեռք բերելու: Դա՝ դեռ առանց մարդկանց հետ հանդիպելու: Հավանաբար շատերը տեղյակ են, թե ինչքան շատ միկրոկաթիլներ են դուրս թռչում բերանից հազի ու փռշտոցի հետ, խոսելիս կամ պարզապես շնչելիս:



Իրականում պարզվել է, որ կորոնավիրուսով վարակվելը ֆոմիտների օգնությամբ բավականին բարդ է, իսկ խոշոր կաթիլների միջոցով՝ ոչ այնքան: Հենց այս եղանակով է հնարավոր վարակվել առանց նախանշանների վարակակիրներից: Ներկայումս համարվում է, որ վարակի տարածման 40% դեպքերը տեղի են ունենում հենց նրանց միջոցով:



Աերոզոլներ. Այս տերմինով են գիտնականներն անվանում այն կաթիլները, որոնք 5 մկմ-ից փոքր են: Աշխատությունների մեծ մասը ցույց է տալիս, որ աերոզոլները կարող են ձևավորվել ոչ միայն խոսելիս, այլև՝ շնչելիս: Ի տարբերություն խոշոր կաթիլների՝ նրանք չեն ընկնում գետնին, այլ՝ գոլորշիանում են. այսպիսի առկախ կաթիլները կարող են պահպանվել ժամերով, իսկ SARS-CoV-2-ի հետքերն աերոզոլներում արձանագրվել են մինչև 3 ժամ: Օդում կախված կաթիլները պետք է որ վտանգավոր լինեն, եթե խոսքը շինության մասին է, որտեղ երկար ժամանակ շատ մարդիկ են գտնվում: Հավանական է, որ հենց այդ կերպ են վարակվել ամերիկյան Վաշինգտոն նահանգի Մաունտ-Վերնոն քաղաքի եկեղեցական երգչախմբի 61 անդամներից 53-ը՝ մեկ երեկոյի ընթացքում: Նրանցից երկուսը մահացել են:



Առանց ախտանշանների վարակակիրից կորոնավիրուսով վարակվելու երկրորդ տարբերակը նրա հետ շփումն է: Խոսակցության ընթացքում բերանից հազարավոր կաթիլներ են դուրս թռչում: Որքան ձայնը բարձր է, այնքան նրանք շատ են: Այդ կերպ մեծ թվով մարդիկ վարակվել են Գերմանիայի Հայնսբերգ քաղաքում՝ տոնակատարության ժամանակ:



Մեծ ու ծանր կաթիլներն ընկնում են գետնին, թեթև փոքրերը՝ մնում են օդում: Չինացի կենսաբանների գնահատմամբ՝ 100 մկմ տրամագծով կաթիլներին 3 մ բարձրությունից գետնին ընկնելու համար 10 վայրկյան է պահանջվում, 20 մկմ-անոցների համար՝ 4 րոպե, 10 մկմ՝ 10 րոպե, իսկ նրանք, որոնք 1-3 մկմ-ն չեն գերազանցում, ավելի երկար են մնում: Ընդ որում՝ անկման ճանապարհին մեծերը գոլորշիանում փոքրանում են՝ վերածվելով աերոզոլների:




https://www.facebook.com/581494799/posts/10158262614399800/?d=n




Այսպես, աերոզոլային եղանակի գերակշռությունն անսպասելի էր գիտնականների ու առողջապահության ոլորտի պաշտոնյաների համար: Այդ փաստը նշանակում է, որ դիմակը պաշտպանության առավել գործուն միջոց է, քան ձեռքերի լվացումը: Սա հակասում է համավարակի սկզբում արված հայտարարություններին: Կարևոր է նաև սոցիալական հեռավորությունը: Եվ եթե նոր հուսալի տվյալներ են հայտնվում, ապա հին կոնցեպցիաները վերանայելու անհրաժեշտություն է առաջանում: Եվ դա գիտության թուլությունը չէ. ընդհակառակը:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/aerozolayin-tarberakov</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>