<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1787/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 12 Oct 2026 22:10:33 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14402</guid>

            <pubDate>Thu, 27 Aug 2020 17:55:08 +0000</pubDate>

            <title>Ֆիզիկոս-տեսաբան Մեթ Կապլանը Աշխարհի վերջի մասին նոր վարկած է առաջ քաշել</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականի հաշվարկներով՝ վերջին հետաքրքիր իրադարձությունները, որոնք երբևէ տեղի կունենան, սև թզուկների պայթյուններն են լինելու. դրանք աստղեր են, որ դեռևս գոյություն չունեն: </p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/08/apc.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ֆիզիկոս-տեսաբան Մեթ Կապլանը Աշխարհի վերջի մասին նոր վարկած է առաջ քաշել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Երբեմնի Մեծ պայթյունի արդյունքում ձևավորված տիեզերքը, ամենայն հավանականությամբ, կավարտվի ցավալի կերպով՝ աստիճանաբար մարելով տրիլիոնավոր տարիների ընթացքում: Տիեզերքի վերջնական ճակատագիրը դեռևս քննարկվում է, սակայն հիմնական հիպոթեզերից մեկն այն է, որ աշխարհը կբախվի «ջերմային մահվան»: Ըստ էության՝ բոլոր աստղերը կսառչեն և կմահանան, սև խոռոչները կգոլորշիանան, իսկ Տիեզերքի անսահման ծավալումն այնպես կձգի իրականության հյուսվածքը, որ մնացած ենթաատոմային մասնիկները հազվադեպ կունենան միմյանցից գեթ մի քանի պարսեկ (աստղերի հեռավորության չափման միավոր) հեռավորությամբ թռչելու հնարավորություն:



Սակայն այդ՝ ըստ էության՝ մահացած Տիեզերքում դեռևս կարող են տեղի ունենալ որոշակի գործընթացներ: Ֆիզիկոս-տեսաբան Մեթ Կապլանի (Իլինոյսի համալսարան) հաշվարկներով՝ վերջին հետաքրքիր իրադարձությունները, որոնք երբևէ տեղի կունենան, սև թզուկների պայթյուններն են լինելու. դրանք աստղեր են, որ դեռևս գոյություն չունեն:



Ներկայումս գերնոր աստղերի պայթյունները զանգվածեղ աստղերի ավարտ են ազդարարում: Երբ այդ հսկայական ջերմամիջուկային ռեակտորներում վառելիքն ավարտվում է, աստղը կործանվում է սեփական ծանրության ուժից՝ արձակելով գործընթաց, որն ուղեկցվում է մեծ քանակությամբ էներգիայի առանձնացմամբ: Պայթյունից հետո միջուկի մնացած մասերի տեղում առաջանում է նեյտրոնային աստղ կամ սև խոռոչ:



Փոքր զանգվածով աստղերը, ինչպիսին է Արեգակը, դրա փոխարեն կծավալվեն՝ հասնելով կարմիր հսկաների չափերի, ապա կրկին կսեղմվեն՝ սպիտակ թզուկների չափով: Քանի որ այդ սպիտակ թզուկները սովորաբար զանգված չեն ունենում, որպեսզի դառնան գերնոր, աստիճանաբար նրանց ջերմաստիճանը նվազելու է: Երբ դա տեղի ունենա, նրանք «կսառչեն»՝ վերածվելով սառը սև թզուկային աստղերի:



Հաշվարկվել է, որ այդ գործընթացը տրիլիոնավոր տարիներ կտևի, իսկ քանի որ Տիեզերքի տարիքն «ընդամենը» 13,4 մլրդ տարի է, գիտնականները դեռևս խելամիտ ապագայում սև թզուկների առաջացում չեն սպասում: Հայտնի սև թզուկներից ամենատարեցները դեռևս վառ շողում են տիեզերքում:



Համարվել է, որ սև թզուկն աստղի պատմության ավարտն է, սակայն, Կապլանի խոսքով, այդ մարմիններում դեռևս որոշակի կյանք կա: Նրա իմաստը շատ ցածր ջերմաստիճաններում միջուկային սինթեզի գոյության հնարավորությունն է: Գիտնականի խոսքով՝ սառը միջուկային սինթեզը հնարավոր է քվանտային թունելավորման երևույթի շնորհիվ: Դա նշանակում է, որ մասնիկը երբեմն կարող է «թունելավորել» արգելափակոցի միջով, ինչի հաղթահարման համար սովորաբար էներգիան չի բավականացնում: Այդ դեպքում սև թզուկի միջուկները կարող են ինքնաբերաբար միասին թափվել, նույնիսկ եթե դրա համար բավարար էներգիա չունենան: Մեթ Կապլանի խոսքով՝ այդ ռեակցիաները հսկայական ժամանակ են տևում՝ միլիոնավոր տարիներ:



Արդյունքում սև թզուկի մեջ կձևավորվի երկաթ՝ միակ տարրը, որը կարող է ձևավորվել նման սինթեզի պարագայում: Վերջնարդյունքում սև թզուկը կսեղմվի սեփական զանգվածից և գերնորի նման կպայթի: Կապլանի գնահատմամբ՝ այդպիսի եզրափակիչ է սպասվում այսօր պայծառ աստղերի մինչև 1%-ին:



Կապլանը նշել է, որ միայն ամենազանգվածեղ սև թզուկները (Արեգակին 1,2-1,4 անգամ գերազանցող) կպայթեն: Նույնիսկ շատ դանդաղ միջուկային ռեակցիաների դեպքում մեր Արեգակը դեռևս չունի բավարար զանգված, որպեսզի երբևէ, նույնիսկ հեռավոր ապագայում, պայթի գերնորի նման:



Գիտնականի գնահատմամբ՝ այդպիսի առաջին պայթյունը տեղի կունենա 10-ը 1100-ում մակարդակ տարիներ հետո (միավոր, որին հետևում է 1100 հատ զրո): Լույսի այդ վերջին շնչից հետո, ինչ որ մնա աշխարհում, չի կարողանա պայթել կամ շողալ:



Կապլանը եզրափակել է, որ դժվար է դրանից հետո ինչ-որ բան պատկերացնելը: Սև թզուկի գերնոր աստղը կարող է վերջին հետաքրքիր իրադարձությունը լինել, որը տեղի կունենա Տիեզերքում: Գիտնականի խոսքով՝ դրանք պատմության ամենավերջին գերնորերը կլինեն:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/ashxarhi-verji</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=13185</guid>

            <pubDate>Wed, 15 Jul 2020 20:04:24 +0000</pubDate>

            <title>Գերնոր աստղի «չավարտված» պայթյունն աստղին արագընթաց թռիչք է հաղորդել դեպի մեր գալակտիկա</title>

            <description><![CDATA[<p>Արտասովոր սպիտակ թզուկը՝ J124043-ը, որն 900 հազար կմ/ժ արագությամբ թռչում է Ծիր Կաթինի ուղղությամբ, կարող է մինչ օրս անհայտ տեսակի գերնոր աստղի պայթյունի արդյունք լինել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/07/109579006_3083482465062295_6454206333039664248_o.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գերնոր աստղի «չավարտված» պայթյունն աստղին արագընթաց թռիչք է հաղորդել դեպի մեր գալակտիկա]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
«Մասնակի» պայթյուն կրած սպիտակ թզուկը հսկայական իմպուլս է ստացել և 900 հազար կմ/ժ արագությամբ շարժվում է Ծիր Կաթինի ուղղությամբ: Նրա թռիչքը և արտասովոր բաղադրությունը կարող են նոր, աստղագետների կողմից նախկինում չարձանագրված գերնոր աստղի տեսակ մատնանշել և ցույց տալ,որ Գալակտիկայում և նրա սահմաններից դուրս կարող են այլ «արագընթաց» սպիտակ թզուկներ գտնվել:



Ուորիքի համալսարանից Բորիս Գյոնսիքը և նրա գործընկերները հետազոտել են SDSS J124043.01+671034.68 սպիտակ թզուկը , որի տարօրինակ քիմիական բաղադրությունն արդեն առաջին տարին չէ, որ ուսումնասիրվում է գիտնականների կողմից: Այդպիսի մարմինները համարվում են կարմիր խոշոր հսկաների մնացորդներ, ըստ ամենայնի՝ նրանց միջուկներ, որոնք պահպանվել են արտաքին շերտի վերացումից հետո: Որպես կանոն՝ սպիտակ թզուկների մթնոլորտները կազմված են լինում ջրածնից և հելիումից, և քիչ քանակությամբ թթվածնի ու ածխածնի հավելմամբ:



Սակայն J124043-ի վրա ոչ ջրածին, ոչ հելիում չի գտնվել. պարզվել է, որ նրա մթնոլորտը թթվածնային է, քիչ քանակությամբ այլ նյութեր ևս առկա են, որոնցից են նեոնը, նատրիումը, մագնիումը, կրեմնիումը, ալյումինիումը՝ գերնոր աստղի պայթյունի նյութեր: Իրականում՝ սպիտակ թզուկները բավականին զանգվածեղ են ու հարթ, և, սովորական, առավել փխրուն աստղերի հետ երկակի համակարգում գտնվելով, կարող են նրա նյութերի մի մասը ձգել: Դա աստիճանաբար մեծացնում է թզուկի զանգվածը՝ նրանում կրկին առաջացնելով ջերմամիջուկային ռեակցիաներ:



Համարվում է, որ այդ ամենն ավարտվում է Ia տեսակի գերնորի պայթյունով, որը սինթեզացված ծանր տարրեր է նետում տիեզերք: Այն, որ J124043  սպիտակ թզուկը նմանատիպ ինչ-որ երևույթի է բախվել, ցույց է տալիս նրա՝ ոչ մեծ զանգվածը, որը կազմում է արեգակի զանգվածի ընդամենը 40%-ը: Ենթադրվում է՝ մեծ մասն անջատվել է նրանից: Սակայն J124043-ի մթնոլորտում չի գտնվել ոչ երկաթ, ոչ նիկել ու քրոմ. այդ գործընթացի տիպային նյութերը: Դրա փոխարեն՝ սպիտակ թզուկի արագությունը կազմել է 900 հազար կմ/ժ:



Պրոֆեսոր Գյունսիքը նշել է, որ այս աստղը յուրահատուկ է: Նրա քիմիական բաղադրությունը, ոչ մեծ զանգվածը և բարձր արագությունը, ըստ գիտնականի, ցույց են տալիս, որ այն խիտ, երկակի համակարգի մաս է և ենթարկվել է ջերմամիջուկային ռեակցիաների մեկնարկի: Պրոֆեսորը հնարավոր է համարել, որ դա գերնորի ինչ-որ տեսակ լինի, մինչ օրս չնկատված: Ենթադրվում է, որ սպիտակ թզուկը կարող էր զարգանալ սովորական Ia գերնորի ուղիով, սակայն ինչ-որ պահի կտրուկ բաց է թողել իր զանգվածի մի մասը՝ հավելյալ պտտելով երկակի համակարգը:



Արդյունքում՝ գրավիտացիան և կենտրոնախույս ուժերն աշխատել են պարսատիկի նման՝ J124043-ին արձակելով թռիչքի: Երկաթի խմբի ծանր տարրերի ձևավորմամբ ջերմամիջուկային ռեակցիաները նրանում դադարել են, և փոքրացած թզուկն ուղևորվել է «ճանապարհորդության»՝ դեպի Գալակտիկա: Աստղագետները ենթադրում են, որ գերնորի այսպիսի անվերջանալի մեխանիզմը կարող է գործել նաև երկակի այլ համակարգերում: Սակայն այդպիսի բռնկումները դիտարկելը բավականին բարդ է, քանի որ դրանք խիստ կարճաժամկետ են:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/gernor-astxi-chavartvac</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>