<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1811/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 29 Sep 2026 08:05:46 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=13431</guid>

            <pubDate>Fri, 24 Jul 2020 14:05:33 +0000</pubDate>

            <title>Վազի՛ր, Ֆորեսթ, վազի՛ր. կենդանիների թագավորության լավագույն 6 վազորդները</title>

            <description><![CDATA[<p>Հեպարդները համարվում են ամենաարագավազ կենդանիները, սակայն նրանք այդ մեծ արագությամբ կարող են անցնել ընդամենը մի քանի հարյուր մետր: Մինչդեռ կան կենդանիներ (նաև՝ մարդը), ովքեր մարաթոնյան վազքուղում կարող են ավելի լավ ցուցանիշներ գրանցել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/07/man-v-horse-2016.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Վազի՛ր, Ֆորեսթ, վազի՛ր. կենդանիների թագավորության լավագույն 6 վազորդները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Բոլորը կհիշեն այն տեղեկությունը, թե հեպարդներն ամենաարագավազ կենդանիներն են: Մեկ թռիչքով նրանք կարող են գերազանցել 11 կմ/ժ-ը: Լավագույն դեպքում կարող են հասնել 1G արագության: Սա ընկնող աղյուսի արագություն է: Խնդիրը, սակայն, այն է, որ այս կենդանին վազում է արագ, բայց՝ քիչ: Իսկ օրինակ մարաթոնային վազորդները, թեև՝ դանդաղ, բայց վազքի համեմատաբար բարձր տեմպ կարող են պահել ավելի քան 400 մ՝ 10 անգամ շատ: Տեսնենք, թե ինչի են ընդունակ ստորև ներկայացված 6 «հերոսները»:



Ձի



6-յակում ձիերն ամենադանդաղն են վազում: Այս կաթնասունները կարող են զարգացնել միջինիում 90 կմ/ժ արագություն, ընդ որում՝ մոտ 30 կմ տարածությունում միջին արագությունն ընկնում է 16-17 կմ.ժ-ով, իսկ ստանդարտ մարաթոնը՝ 42 կմ և 195 մ-ը, անցնում են 2,5 ժամում: Սելեկցիայի արդյունքում ձիերը ձեռք են բերել ներդրված կնեսաբանական մեխանիզմ՝ արդյունավետ արյան շրջանառության համար:



Մարվարյան ձի / © Virendra Kankariya



Երբ նրանք սկսում են վազել, նրանց փայծաղը մեծ քանակության էրիթրոցիտներ է արտազատում, որպեսզի մեծացնի արյան տարողունակությունը թթվածնի համար: Բրիտանական Լլանուրտիդ Ուելս քաղաքում ամեն տարի մրցույթներ են անցկացվում. ստորջրյա լող և 35 կմ-անոց մրցավազք՝ «Մարդն ընդդեմ ձիու»: Մարդիկ միայն երկու անգամ են հաղթել, բայց լավ վազորդները միայն 10 րոպե են զիջել: Ձիերի մոտ արյան շրջանառության համակարգը մարդու համեմատ արդյունավետ է, չնայած մարդն էլ ունի ջերմափոխության կատարյալ համակարգ:



Մարդ



Մարդու հովացման համակարգի արդյունավետությունը (քրտնելը) և թոքերի մեծ ծավալը մեզ դարձնում են ընտիր վազորդներ՝ երկար տարածության համար: Մարդու և կենդանիների մեջ գլխավոր տարբերություններից մեկն այն է, որ մենք չունենք բնատուր դիմացկունություն. մենք պետք է մշտապես մարզվենք:



Մարաթոնյան վազքը՝ հին հունական սափորի վրա պատկերված / © Matthias Kabel



Բացի այդ, մարդը ցանկացած քայլի մեծ էներգիա է ծախսում: Առավելագույն արագությունը, որ մարդը կարողացել է գերազանցել, 44 կմ/ժ-ն է: Այդ արագությամբ 100 մ վազել է թեթևատլետ Հուսեյն Բոլտը: 30 կմ վազքի առավելագույն միջին արագության ռեկորդակիրը Բեռլինից Հայլե Գեբրեսելասին է՝ 20,5 կմ/ժ: Նրան է պատկանում նաև մարաթոնյան վազքի ռեկորդը՝ 2 ժամ 4 րոպե: Գուցե մարդը չի թռչում, բայց հիանալի վազում է:



Լծկան շներ



Յուրաքանչյուր տարի Ալյասկայում անցկացվում են 15-օրյա մրցույթներ, որտեղ շների լծվածքն անցնում է 1868 կմ: Համատեղ վազող շները սահնակը քարշ են տալիս 24 կմ/ժ արագությամբ՝ 6 ժամ անընդմեջ: Առավելագույն արագությունը կարող է հասնել 40 կմ/ժ-ի:



Լծկան շներ / © Frank Kovalchek



Ալյասկայի խասկիները սովորական մարաթոնի ժամանակ եզրափակիչը հատում են 1,5 ժամից էլ շուտ: Դրա համար այս ցեղատեսակը պետք է մարզվի տարածության վրա, մրցույթների ժամանակ օրական ուտի 10 հազար կալորիա՝ էներգիա կուտակելու համար:



Ուղտ



Ի տարբերություն քաղաքային մարաթոնի՝ անապատում չկան հսկիչ-անցագրային կետեր, որտեղ հնարավոր կլինի օրգանիզմում ջրի պակասը լրացնել: Ուղտերին դա չի հուզում, քանի որ էվոլյուցիան նրանց հատուկ համակարգ է պարգևել, ինչի շնորիվ նա յուղ է պահեստավորում: Բացի այդ, ուղտերն առավոտյան նվազեցնում են իրենց մարմնի ջերմաստիճանը, ինչը բարձրացնում է նրանց դիմացկունությունն օրվա ընթացքում:



Ուղտեր / © Bernard Gagnon



Այդ ամենը կենդանուն թույլ են տալիս դասական մարաթոնյան տարածությունն անցնել 1 ժամ 2 րոպեում՝ 40 կմ/ժ միջին արագությամբ: Ուղտի առավելագույն արագությունը 65 կմ/ժ է: Ընդ որում՝ նրանք դա անում են այրող արևի ներքո:



Ամերիկյան այծյամ



Ոչ բոլոր կենդանիներին է բախտ վիճակվել լինել և՛ գերարագ, և՛ դիմացկուն: Օրինակ՝ հեպարդը. նա կարող է զարգացնել ավելի քան 100 կմ/ժ արագություն, սակայն դրանով կարող է անցնել ընդամենը մի քանի հարյուր մետր:



Ամերիկյան այծյամներ / © Rvannatta



Ամերիկյան այծյամները կարող են զարգացնել 90-100 կմ/ժ և անցնել մի քանի կիլոմետր: Ընդ որում՝ այծյամի միջին արագությունը 30 կմ-ի վրա շուրջ 50 կմ/ժ է, իսկ դասական մարաթոնն անցնում են 45 րոպեում:



Ջայլամ



Ջայլամների երկար ոտքերը հիմնականում կազմված են ջլերից, որոնք նրանց թույլ են տալիս մեծ արագությամբ երկար տարածություն անցնել: Նրանց ոտքերը կարծես հարմարեցված են ամեն ինչով՝ ցատկելու համար: Հավաքելով արագություն՝ զսպանակային գործողությունը ոտքերը կտրում է գետնից՝ պահելով իմպուլսը:



Ջայլամի ոտնաթաթը / © Скампецкий



Առավելագույն արագությունը կազմում է 80 կմ/ժ, իսկ 30 կմ-ի միջինը՝ 50 կմ/ժ: Մարաթոնյան տարածությունն այս կենդանին անցնում է 40 րոպեում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/lavaguyn-vazordnery</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>