<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/1890/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 29 Sep 2026 08:05:46 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14402</guid>

            <pubDate>Thu, 27 Aug 2020 17:55:08 +0000</pubDate>

            <title>Ֆիզիկոս-տեսաբան Մեթ Կապլանը Աշխարհի վերջի մասին նոր վարկած է առաջ քաշել</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականի հաշվարկներով՝ վերջին հետաքրքիր իրադարձությունները, որոնք երբևէ տեղի կունենան, սև թզուկների պայթյուններն են լինելու. դրանք աստղեր են, որ դեռևս գոյություն չունեն: </p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/08/apc.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ֆիզիկոս-տեսաբան Մեթ Կապլանը Աշխարհի վերջի մասին նոր վարկած է առաջ քաշել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Երբեմնի Մեծ պայթյունի արդյունքում ձևավորված տիեզերքը, ամենայն հավանականությամբ, կավարտվի ցավալի կերպով՝ աստիճանաբար մարելով տրիլիոնավոր տարիների ընթացքում: Տիեզերքի վերջնական ճակատագիրը դեռևս քննարկվում է, սակայն հիմնական հիպոթեզերից մեկն այն է, որ աշխարհը կբախվի «ջերմային մահվան»: Ըստ էության՝ բոլոր աստղերը կսառչեն և կմահանան, սև խոռոչները կգոլորշիանան, իսկ Տիեզերքի անսահման ծավալումն այնպես կձգի իրականության հյուսվածքը, որ մնացած ենթաատոմային մասնիկները հազվադեպ կունենան միմյանցից գեթ մի քանի պարսեկ (աստղերի հեռավորության չափման միավոր) հեռավորությամբ թռչելու հնարավորություն:



Սակայն այդ՝ ըստ էության՝ մահացած Տիեզերքում դեռևս կարող են տեղի ունենալ որոշակի գործընթացներ: Ֆիզիկոս-տեսաբան Մեթ Կապլանի (Իլինոյսի համալսարան) հաշվարկներով՝ վերջին հետաքրքիր իրադարձությունները, որոնք երբևէ տեղի կունենան, սև թզուկների պայթյուններն են լինելու. դրանք աստղեր են, որ դեռևս գոյություն չունեն:



Ներկայումս գերնոր աստղերի պայթյունները զանգվածեղ աստղերի ավարտ են ազդարարում: Երբ այդ հսկայական ջերմամիջուկային ռեակտորներում վառելիքն ավարտվում է, աստղը կործանվում է սեփական ծանրության ուժից՝ արձակելով գործընթաց, որն ուղեկցվում է մեծ քանակությամբ էներգիայի առանձնացմամբ: Պայթյունից հետո միջուկի մնացած մասերի տեղում առաջանում է նեյտրոնային աստղ կամ սև խոռոչ:



Փոքր զանգվածով աստղերը, ինչպիսին է Արեգակը, դրա փոխարեն կծավալվեն՝ հասնելով կարմիր հսկաների չափերի, ապա կրկին կսեղմվեն՝ սպիտակ թզուկների չափով: Քանի որ այդ սպիտակ թզուկները սովորաբար զանգված չեն ունենում, որպեսզի դառնան գերնոր, աստիճանաբար նրանց ջերմաստիճանը նվազելու է: Երբ դա տեղի ունենա, նրանք «կսառչեն»՝ վերածվելով սառը սև թզուկային աստղերի:



Հաշվարկվել է, որ այդ գործընթացը տրիլիոնավոր տարիներ կտևի, իսկ քանի որ Տիեզերքի տարիքն «ընդամենը» 13,4 մլրդ տարի է, գիտնականները դեռևս խելամիտ ապագայում սև թզուկների առաջացում չեն սպասում: Հայտնի սև թզուկներից ամենատարեցները դեռևս վառ շողում են տիեզերքում:



Համարվել է, որ սև թզուկն աստղի պատմության ավարտն է, սակայն, Կապլանի խոսքով, այդ մարմիններում դեռևս որոշակի կյանք կա: Նրա իմաստը շատ ցածր ջերմաստիճաններում միջուկային սինթեզի գոյության հնարավորությունն է: Գիտնականի խոսքով՝ սառը միջուկային սինթեզը հնարավոր է քվանտային թունելավորման երևույթի շնորհիվ: Դա նշանակում է, որ մասնիկը երբեմն կարող է «թունելավորել» արգելափակոցի միջով, ինչի հաղթահարման համար սովորաբար էներգիան չի բավականացնում: Այդ դեպքում սև թզուկի միջուկները կարող են ինքնաբերաբար միասին թափվել, նույնիսկ եթե դրա համար բավարար էներգիա չունենան: Մեթ Կապլանի խոսքով՝ այդ ռեակցիաները հսկայական ժամանակ են տևում՝ միլիոնավոր տարիներ:



Արդյունքում սև թզուկի մեջ կձևավորվի երկաթ՝ միակ տարրը, որը կարող է ձևավորվել նման սինթեզի պարագայում: Վերջնարդյունքում սև թզուկը կսեղմվի սեփական զանգվածից և գերնորի նման կպայթի: Կապլանի գնահատմամբ՝ այդպիսի եզրափակիչ է սպասվում այսօր պայծառ աստղերի մինչև 1%-ին:



Կապլանը նշել է, որ միայն ամենազանգվածեղ սև թզուկները (Արեգակին 1,2-1,4 անգամ գերազանցող) կպայթեն: Նույնիսկ շատ դանդաղ միջուկային ռեակցիաների դեպքում մեր Արեգակը դեռևս չունի բավարար զանգված, որպեսզի երբևէ, նույնիսկ հեռավոր ապագայում, պայթի գերնորի նման:



Գիտնականի գնահատմամբ՝ այդպիսի առաջին պայթյունը տեղի կունենա 10-ը 1100-ում մակարդակ տարիներ հետո (միավոր, որին հետևում է 1100 հատ զրո): Լույսի այդ վերջին շնչից հետո, ինչ որ մնա աշխարհում, չի կարողանա պայթել կամ շողալ:



Կապլանը եզրափակել է, որ դժվար է դրանից հետո ինչ-որ բան պատկերացնելը: Սև թզուկի գերնոր աստղը կարող է վերջին հետաքրքիր իրադարձությունը լինել, որը տեղի կունենա Տիեզերքում: Գիտնականի խոսքով՝ դրանք պատմության ամենավերջին գերնորերը կլինեն:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/ashxarhi-verji</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>