<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/259/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20573</guid>

            <pubDate>Thu, 22 Oct 2026 16:47:38 +0000</pubDate>

            <title>Մարդիկ հաճախ ընտրում են կառուցվածքով եզակի ձկներին՝ մեծացնելով էկոլոգիական կորստի վտանգը</title>

            <description><![CDATA[<p>Մարդիկ սննդի, ձկնաբուծության, սիրողական ձկնորսության և ակվարիումների համար օգտագործում են ուսումնասիրված քաղցրահամ ձկների տեսակների 26%-ը։ Նոր վերլուծությունը ցույց է տվել, որ հատկապես ձկնաբուծությունն ու սիրողական ձկնորսությունը կենտրոնանում են հազվագյուտ մարմնակազմությամբ տեսակների վրա, որոնց հնարավոր կորուստը կարող է անհամաչափորեն աղքատացնել ձկների ձևաբանական բազմազանությունը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/fish-morphology-cover-20261020.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարդիկ հաճախ ընտրում են կառուցվածքով եզակի ձկներին՝ մեծացնելով էկոլոգիական կորստի վտանգը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ֆրանսիայի Թուլուզի համալսարանի հետազոտողները արդյունքները հոկտեմբերի 19-ին ներկայացրել են Nature Communications-ում։ Նրանք համադրել են FishMORPH և FishBase տվյալների շտեմարանները՝ պարզելու, թե մարդու տարբեր օգտագործումները պատահակա՞ն տեսակներ են ընդգրկում, թե՞ առանձնահատուկ կառուցվածք ունեցող ձկներ։
Վերլուծությունը ներառել է քաղցրահամ ձկների 8970 տեսակ և մարմնի կառուցվածքը նկարագրող 11 հատկանիշ՝ չափերից ու երկարավունությունից մինչև բերանի, աչքերի և լողակների դիրքն ու ձևը։ Ուսումնասիրված տեսակներից 2334-ը՝ 26%-ը, օգտագործվում են ձկնորսության, ձկնաբուծության, սիրողական որսի կամ ակվարիումների համար։
Մարդու օգտագործած տեսակները զբաղեցրել են ձևաբանական ընդհանուր տարածության 45,2%-ը։ Նույն թվով պատահականորեն ընտրված տեսակների համեմատ այդ ծավալը զգալիորեն չի տարբերվել, սակայն օգտագործման առանձին ձևերը կենտրոնացել են մարմնակազմության տարբեր համակցությունների վրա։
Ակվարիումների առևտրում ավելի հաճախ հանդիպել են փոքր, խոշոր աչքերով և դեպի վեր ուղղված բերանով ձկներ։ Ձկնաբուծությունը նախընտրել է խոշոր, հատակամերձ տեսակներ, իսկ սիրողական ձկնորսությունը՝ խոշոր բերանով գիշատիչներ։ Սովորական ձկնորսությունն ընդգրկել է ավելի լայն կառուցվածքային տիրույթ, բայց նույնպես շեղվել է դեպի մեծ մարմին ունեցող տեսակները։
Հեղինակների մոդելավորմամբ՝ ձկնաբուծությունն ու սիրողական ձկնորսությունը հատկապես հաճախ են ընդգրկում ձևով մյուսներից հեռու՝ հազվագյուտ հատկանիշների համակցությամբ տեսակներ։ Սա նշանակում է, որ դրանց անհետացումը կարող է հեռացնել ոչ միայն մեկ տեսակ, այլև կառուցվածքային ու հնարավոր էկոլոգիական ռազմավարություն, որի նմանակը քիչ է։
Օգտագործվող տեսակներից 396-ը՝ 17%-ը, IUCN-ի Կարմիր ցուցակում դասված են վտանգված կամ վտանգվածությանը մոտ խմբերում՝ 65-ը կրիտիկական վիճակում են, 117-ը՝ վտանգված, 121-ը՝ խոցելի, 93-ը՝ վտանգվածությանը մոտ։ Եվս 139 տեսակի համար տվյալները բավարար չեն գնահատման համար։
Երբ հետազոտողները մոդելում հերթով հեռացրել են այդ տեսակները՝ ամենաբարձր վտանգվածության խմբերից սկսած, ձկների ձևաբանական տարածությունը կրճատվել է 4,7%-ով։ Նույն քանակի տեսակների պատահական հեռացման դեպքում միջին կորուստը կազմել է 1,1%։ Սա սիմուլյացիոն գնահատում է, ոչ թե կանխատեսում, որ այդ բոլոր տեսակները անպայման կվերանան։
Մարմնի ձևը գիտնականներն օգտագործել են որպես շարժման, սնման և միջավայրում դերի մոտավոր ցուցիչ, ուստի աշխատանքը էկոհամակարգային գործառույթները ուղղակիորեն չի չափել։ Հետազոտության համահեղինակ Օրել Տուսենը նաև բացատրում է, որ մարդու օգտագործումը միշտ չէ, որ միայն սպառնալիք է․ ճիշտ կառավարման դեպքում տնտեսական ու մշակութային արժեքը կարող է նպաստել տեսակների պահպանությանը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/unique-fish-morphology</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20063</guid>

            <pubDate>Tue, 28 Sep 2021 16:29:24 +0000</pubDate>

            <title>Էկոլոգիական աղետ է սպասվում. Վանա լիճը ցամաքում է</title>

            <description><![CDATA[<p>Լճի ափամերձ եզրագիծը նահանջել է 1 կմ-ով, ջրի մակարդակն ընկել է 22-23 մ-ով: Ցամաքած հատվածներում բացվել են բազմաթիվ դամբարաններ ու գերեզմաններ: Համարվում է, որ Վանա լճի ցամաքումը թուրքական իշխանությունների կողմից այնտեղ ապրող քրդերի նկատմամբ «ջրային պատերազմի» դրսևորում է:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2021/09/605517Image1.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Էկոլոգիական աղետ է սպասվում. Վանա լիճը ցամաքում է]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վանի պատմագիտական հոդվածների, հետազոտությունների և զարգացման ասոցիացիայի անդամ Զեյնալ Աբիդին Չելեբին հայտարարել է, որ (ներկայումս Թուրքիայի տարածքում գտնվող, խմբ.) Վանա լիճն աստիճանաբար ցամաքում է տապի և տեղումների սակավության պատճառով, սակայն կան ավելի լուրջ պատճառներ:



Նրա խոսքով՝ լճի մակարդակի նվազման ամենագլխավոր պատճառը կառուցված ամբարտակներն ու հիդրոէլեկտրակայաններն են: Չելեբին շեշտել է, որ իշխանությունները «վատ քաղաքականություն են իրականացնում լճի տարածքում, որտեղ 3 մլն մարդ է բնակվում, ինչը փոքր թվաքանակ չէ»:



Վանի «Յուզունջու Յըլ» համալսարանի գիտնական Մուստաֆա Աքուսի խոսքով՝ լճի ափամերձ եզրագիծը 2020թ.-ի համեմատ նահանջել է 1 կմ-ով: Տեղագրագետ (գեոդեզիստ) Ալի Դեմիրն առավել անհանգստացնող տեղեկություններ է հրապարակել. ըստ նրա՝ լճի տարածքում իր աշխատանքի վերջին 7 տարվա ընթացքում նման դեպք չի գրանցվել: Ներկայումս, ինչպես նշում է, ջրի մակարդակն ընկել է 22-23 մետրով: Համոզված է, որ հաջորդ տարի վիճակն էլ ավելի է վատթարանալու:




https://youtu.be/0f9Ea77g-nw
Վանա լիճը ցամաքում է / © Rudaw



Ինչպես հաղորդվում է, Վանա լճի մակարդակի անկումը հանգեցրել է տարբեր թռչնատեսակների միգրացիայի: Ջրի ցամաքման հետևանքով բացվել են բազմաթիվ դամբարաններ ու գերեզմաններ:



Տարածաշրջանային հարցերի մասնագետ Վահրամ Հովհաննիսյանի համոզմամբ՝ Վանա լճի ցամաքումը թուրքական իշխանությունների կողմից քրդերի նկատմամբ «ջրային պատերազմի» դրսևորում է: Նրա խոսքով՝ քրդական բնակչության նկատմամբ «ջրային պատերազմը» նպատակ ունի խորացնել քուրդ ազգաբնակչության սոցիալական, մարդասիրական խնդիրները, նրանց զրկել ազգային-ազատագրական պայքարի հնարավորությունից:



Հիշեցնենք, որ Վանա լճի տարածքում հայ բնակչությունը գաղթել և կոտորվել է ցեղասպանության ժամանակ:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/camaqum-e</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14617</guid>

            <pubDate>Sat, 05 Sep 2020 14:23:06 +0000</pubDate>

            <title>Նախագծվել է տուն-մեքենա՝ 2030թ. քաղաքից դուրս բնակվելու, աշխատելու և հանգստանալու համար</title>

            <description><![CDATA[<p>Արդյունաբերական 1-ին և 2-րդ հեղաշրջումները մարդկանց քաղաք են բերել, բայց այսօր վատ էկոլոգիայի պատճառով կյանքը մեգապոլիսներում բացասաբար է անդրադառնում առողջության վրա: Դիզայներ Ջուդ Ֆանը ենթադրում է, որ տեխնոլոգիական 3-րդ հեղաշրջումը մարդկանց հնարավորություն կտա վերադառնալ գյուղ և լիովին վայելել ժամանակակից կյանքը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/1.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Նախագծվել է տուն-մեքենա՝ 2030թ. քաղաքից դուրս բնակվելու, աշխատելու և հանգստանալու համար]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Դրան է նվիրված դիզայների դիպլոմային աշխատանքը, որի հիմքում շարժական տուն-կեմպերի գաղափարն է՝ ունակ դառնալու ժամանակակից գյուղական բնակարանի մաս: Ֆանն աշխատել է մեքենայի ներքին հարդարման վրա, և ներկայումս այն մոդուլային աշխատանքային տարածություն է, հանգստի և հեռուստացույց դիտելու վայր: Բայց, ամեն դեպքում, այն ավտոմեքենա է:



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Տուն-մեքենա՝ քաղաքից դուրս / © Jude Fan



Պատկերացրեք՝ ունեք այսպիսի տուն՝ անիվների վրա, և այն օգտագործում եք ուղևորությունների համար, բայց վերադառնալիս դառնում է բնակարանի մի մասը. ստացվում է էկոհամակարգ, որը միավորում է ճարտարապետությունը, տեխնոլոգիաները և շարժունակությունը: Հենց այդպես է Ֆանը տեսնում իր կյանքը քաղաքից դուրս՝ 2030թ.:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/photo/tun-meqena-2030t</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=6419</guid>

            <pubDate>Tue, 17 Dec 2019 11:15:40 +0000</pubDate>

            <title>Գրետա Թունբերգը լուսանկար է հրապարակել՝ գնացքում հատակին նստած. սոցցանցերում նրան քննադատել են</title>

            <description><![CDATA[<p>Աշխարհի խոշորագույն երկաթուղային ընկերություններից մեկը՝ գերմանական Deutsche Bahn-ը 16-ամյա էկոակտիվիստին կոչ է արել ապատեղեկատվություն չտարածել: Աղջիկը խոստովանել է, որ իրականում Առաջին դասով է ուղևորվել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/12/80645514_2604780656265814_4959974666035789824_o.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գրետա Թունբերգը լուսանկար է հրապարակել՝ գնացքում հատակին նստած. սոցցանցերում նրան քննադատել են]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Շվեդուհի էկոակտիվիստ Գրետա Թունբերգն իր թվիթերյան էջում լուսանկար է հրապարակել՝ նշելով, որ ուղևորվում է գերմանական գերծանրաբեռնված գնացքով: Լուսանկարում երևում է, որ նա գնացքում տեղ չլինելու պատճառով նստած է հատակին՝ պայուսակների վրա:




https://twitter.com/GretaThunberg/status/1205969006982815751




Էկոակտիվիստի հրապարակումը հավանել է ավելի քան 200 հազար մարդ: Մեկնաբանությունների թիվը նույնպես փոքր չէ: Սակայն դրանցում կա նաև երկաթուղային ընկերության մեկնաբանությունը: Գերմանական Deutsche Bahn ընկերությունը Գրետային նախ բարի երթ է մաղթել և խոստացել բարելավել ծառայությունը: Սակայն ժամեր անց Deutsche Bahn-ը տեղեկատվություն է հրապարակել՝ նշելով, որ Գրետա Թունբերգը Քասելից մինչև Համբուրգ ուղևորվել է Առաջին դասով:




https://twitter.com/DB_Presse/status/1206182674949382145




Deutsche Bahn-ի հրապարակմանը հետևել են օգտատերերի քննադատությունները: Նրանք էկոակտիվիստին մեղադրել են ապատեղեկատվություն տարածելու և ստելու մեջ: Նրանք մատնանշել են, որ Գրետայի նկարում գերծանրաբեռնվածություն չի երևում. մարդիկ չկան: Փոխարենը հրապարակել են իրական ծանրաբեռնված գնացքների նկարներ:




https://twitter.com/NeenyT80/status/1206338707743281152





https://twitter.com/SimonDent11/status/1206128426966560769?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1206128426966560769&amp;ref_url=https%3A%2F%2Fmeduza.io%2Ffeature%2F2019%2F12%2F16%2Fgreta-tunberg-rasskazala-kak-ehala-na-polu-perepolnennogo-poezda-v-germanii-perevozchik-zayavil-chto-ona-sidela-v-pervom-klasse




Գրետան արդարացել է, որ շվեյցարական Բազելում գնացքի չեղարկման պատճառով ստիպված է եղել շուրջ չորս ժամ նստել վագոնի հատակին, մինչև գերմանական Գյոթինգենում «առաջին դաս» տեղափոխվելը:



Մյուս կողմից՝ Գրետան իր ուրախությունն է հայտնել, որ գնացքները ծանրաբեռնված են լինում: Այդ դեպքում, ըստ էկոակտիվիստի, բնությանը քիչ վնաս հասցնող գնացքները մեծ պահանջարկ ունեն: Ուշագրավ է, որ Գրետան չի օգտվում ինքնաթիռից, քանի որ վերջինիս վառելիքից մթնոլորտն ավելի շատ է աղտոտվում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/gnacqi-hatakin-nstac</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=6373</guid>

            <pubDate>Mon, 16 Dec 2019 18:25:14 +0000</pubDate>

            <title>Հայտնի բլոգեր Լապշինը քննադատել է Հայաստանի իշխանություններին՝ վատ էկոլոգիայի համար. որքանո՞վ է իրավացի</title>

            <description><![CDATA[<p>Մեքենաների արտանետումներ, աղբ, քիչ կանաչ տարածքներ և հանքեր. դիտարկել ենք Ալեքսանդր Լապշինի մատնանշած խնդիրները. նա պնդում է, որ Հայաստանում ավելի շատ է հիվանդացել, քանի Եվրոպայում:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/12/558270bd90288537debdad42bb73583b_L.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հայտնի բլոգեր Լապշինը քննադատել է Հայաստանի իշխանություններին՝ վատ էկոլոգիայի համար. որքանո՞վ է իրավացի]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ազգությամբ հրեա, Բաքվի բանտից վերջերս ազատ արձակված, այնուհետև Հայաստանում բնակված և այստեղից գոհունակությամբ հեռացած բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինն իր ֆեյսբուքյան էջում քննադատել է ՀՀ իշխանություններին՝ վատ էկոլոգիա ունենալու և դրա դեմ անհրաժեշտ միջոցներ չձեռնարկելու պատճառով:



Բլոգերը նշել է, որ Երևանում շուրջ 4 ամիս բնակվելուց հետո զգացել է, որ առողջական խնդիրներ համեմատաբար շատ է ունենում, շուտ է հոգնում, անքնություն է նկատվում: Նա այս ամենի պատճառ է համարել Երևանում (և ընդհանրապես՝ Հայաստանում) էկոլոգիան ծանր իրավիճակի: Լապշինն առանձնացրել է այն պատճառները, որոնք մեծ թվով մահացությունների են հանգեցնում: Նրա խոսքով՝ մթնոլորտի աղտոտվածությունն այս 28 տարիների ընթացքում ավելի շատ մարդ է սպանել Հայաստանում, քան Արցախյան պատերազմը:




https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=163835731521931&amp;id=100036865157039




Հերթով անդրադառնանք բլոգերի մատնանշած խնդիրներին. արդյո՞ք նա ճիշտ է.



 1. Մեքենաներից արտանետումներ



Ռուսաստանի և Իսրայելի քաղաքացի Լապշինը գտնում է, որ Երևանում օդի աղտոտվածությունը հիմնականում պայմանավորված է ներմուծված հին մեքենաների արտանետումներով: Նրա խոսքով՝ ոչ մի կերպ չեն վերահսկվում դրանց տեխնիկական վիճակը, արտանետումները: Վերջիններս, ըստ բլոգերի, դառնում են քաղցկեղի ու սրտի կաթվածի պատճառ:



Անշուշտ, Երևանը հատկապես վերջին 1-1,5 տարում «լցվել» է մեքենաներով: Այս տարի արդեն ներմուծվել է շուրջ 135 հազար մեքենա: Մինչև տարեվերջ այդ թիվը կարող է հասնել 200 հազարի: Մինչդեռ նախորդ տարի ընդամենը մոտ 50 հազար մեքենա է ներկրվել: Սա պայմանավորված է 2020թ. հունվարի 1-ից մաքսատուրքի բարձրացմամբ (ԵԱՏՄ շրջանակներում):




https://www.facebook.com/armgovernment/videos/2756521467712401/




Սակայն այդ խնդիրն առկա էր դեռևս տարիներ առաջ, երբ Հայաստան էր ներկրվում տարեկան մոտ 40 հազար մեքենա: Օրինակ՝ 2010-2013թթ. ուսումնասիրությունների համաձայն՝ Երևանում օդի աղտոտվածությունը թույլատրելիից բարձր էր: Մասնագետները դեռ այն ժամանակ խնդիրը պայմանավորում էին մեքենաների արտանետումներով, մայրաքաղաքի և հարակից տարածքներում հանքերի առկայությամբ, նաև 2000-ականներին իրականացված բաց շինարարությամբ: Այս ամենն, ըստ մասնագետների, խախտել են Երևանի օդափոխության համակարգը՝ առաջացնելով փոշու մեծ զանգված:



Փոշի (Կարմիր գիծը՝ ՍԹԿ - Սահմանված թույլատրելի կոնցենտրացիա) / ©armmonitoring.am



Ի՞նչ են անում իշխանությունները. նախ՝ մեքենաների ներմուծման վերաբերյալ: Հունվարի 1-ից էականորեն նվազելու է մեքենաների ներմուծումը: Այդ մասին արդեն հաղորդել ենք: Բացի այդ՝ զարկ է տրվելու առավելապես նոր, քիչ արտանետող մեքենաների ներմուծմանը: Ընդգծենք, որ մինչև 2022թ. ԱԱՀ-ից ազատված են ներկրվող էլեկտրոմոբիլները, ինչը նույնպես էկոլոգիայի կարգավորմանն է միտված:





Հարկային օրենսգրքում կատարված փոփոխությունները նույնպես նպատակ ունեն խթանել քիչ արտանետող մեքենաների ներմուծումը: Օրինակ՝ բարձր (301+) ձիաուժ ունեցող մեքենաների բնապահպանական հարկը կրկնապատկվել է` 50-ից դառնալով 100 դրամ՝ 1 ՁՈՒ-ի համար տարեկան: Մյուս կողմից, ԵԱՏՄ պայմանագրի համաձայն, հունվարի 1-ից ներկրվող մեքենաների համար սահմանված են հատուկ տեխնիկական պահանջներ, որոնք նույնպես զսպող մեխանիզմ են հանդիսանալու:





Ընդհանրապես, կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Երևանում հաշվառված մեքենաների մոտ 70%-ը գազով են աշխատում, ինչը, մեքենաների թվի աճին զուգահեռ, զսպում է աղտոտվածության աճը: Այսպես, իրավիճակն աղետալի չէ՝ շնորհիվ գազաբալոնների: Իսկ ընդհանուր առմամբ՝ մեքենաների արտանետումների խնդիրը նախատեսվում է կարգավորել օրենսդրորեն, ԵԱՏՄ պայմանագրի և էլեկտրոմոբիլների խթանման միջոցով:



2. Աղբավերամշակման գործարանի բացակայություն



Բլոգերը Երևանում օդի աղտոտվածության և դրանով պայմանավորված բազմաթիվ հիվանդությունների պատճառ է համարել աղբավերամշակման գործարանների բացակայությունը Երևանում և ամբողջ Հայաստանում: Նա մատնանշել է մայրաքաղաքի հարավում գտնվող խոշոր աղբավայրերը՝ Նուբարաշեն, Շենգավիթ, Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական միավորների տարածքում: Լապշինի խոսքով՝ այդտեղից թունավոր նյութերը տարածվում են նաև մյուս շրջաններ:



Նուբարաշենի աղբավայր / ©ampop.am



Ալեքսանդր Լապշինը նշել է, որ իրեն լավ է զգում Իսլայելում և Եվրոպայում: Ուշագրավ է, որ ամենաաղտոտված երկրների ցանկում Հայաստանից բացի առաջին տասնյակում են նաև եվրոպական երկրներից Բուլղարիան, Էստոնիան, Ֆինլանդիան, Շվեդիան, Լյուքսեմբուրգը, Ուկրաինան և Սերբիան:



Թեև բլոգերը բարձրաձայնում է իրականությունը՝ օդի աղտոտվածության մասին, սակայն փաստենք, որ Հայաստանում կան բազմաթիվ վերամշակող գործարաններ: Առկա է նույնիսկ քարտեզ: Այստեղ, ինչպես շատ բնապահպաններ են նշում, խնդիրը մեծապես կապված է քաղաքացիների իրավագիտակցության հետ:



Աղբի ընդունման կենտրոնները Հայաստանում / ©recycling.am



Հայաստանում շատ են հատկապես թղթի և պլաստիկի վերամշակման գործարանները: Պարզապես դրանք մեծ հզորություն չունեն, որպեսզի բավարարեն ամբողջ աղբի վերամշակման պահանջը: Ներկայումս շարունակվում է վերամշակող նոր գործարանների կառուցումը: Կառավարման առումով, ինչպես մասնագետներն են նշում, առկա է օրենսդրական որոշակի թերություն, որին վերջին շրջանում սկսել են ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել:



Ներկայումս աղբի շուրջ ստեղծված հարցի լուծման ուղղությամբ Հայաստանում գործում են հիմնականում միջազգային կազմակերպությունները, որոնց աջակցությամբ էլ Երևանի քաղաքապետարանը նախատեսում է նոր աղբավայրերի կառուցում, հների փակում: Նախատեսվում է նաև քաղաքում տեղադրել 500-700 աղբամաններ՝ թղթի և պլաստիկի տեսակավորված հավաքագրման համար: Սպասվում է քաղաքային ընկերության ստեղծում, որը պատասխանատու կլինի կոշտ կենցաղային թափոնների հավաքման համար: Բայց դրանք տարիների ընթացքում կիրականացվեն:



3. Հանքարդյունաբերություն



Ալեքսանդր Լապշինը Հայաստանում առողջական խնդիրների պատճառներից է համարում նաև Ալավերդիի, Ախթալայի, Քաջարանի և Ագարակի մետաղական հանքերը և պղնձաձուլական կոմբինատները: Նրա խոսքով՝ հանքարդյունահանումն իրականացվում է հնացած սարքավորումներով, չափորոշիչների կոպտագույն խախտմամբ:



Անշարժ աղբյուրներից արտանետումներ, տոննա / ©mnp.am



Բլոգերն ասում է այն, ինչ Հայաստանի քաղաքական օրակարգում է: Խնդրի մասին խոսվում է ամեն օր՝ նաև բարձր ամբիոններից: Ներկայումս Ազգային ժողովում ձևավորվել է հանձնաժողով՝ մետաղական հանքերն ուսումնասիրելու կապակցությամբ: Կատարվում են նաև օրենսդրական փոփոխություններ՝ մթնոլորտի և շրջակայքի վրա ազդեցության նվազեցմանը նպաստելու ուղղությամբ:



Հանքերի հետ կապված ամենամեծ խնդիրը Հայաստանում պոչամբարներն են: Բայց ներկայումս մոտեցումը փոխվել է: Եթե նախկինում դրանք պարտավորություն չէին առաջացնում հանքարդյունահանողի համար, միան պետությանն էր փոխանցվում հետագա մշակումը, ներկայումս պահանջներն ավելի խիստ են, և «աղտոտողը վճարում է»:







Թեև վերոնշյալ խնդիրն արդիական է, սակայն կան նաև հակափաստարկներ, որ հանքարդյունաբերությունը հիվանդությունների առաջացման հարցում առաջին տեղում չէ: Առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ քաղցկեղով ավելի շատ հիվանդանում են Կոտայքի մարզում, որտեղ խոշոր հանքեր չկան: Ամենաքիչը հենց Սյունիքի մարզում են հիվանդանում, որտեղ ամենամեծ հանքերն են:



Քաղցկեղով հիվանդությունները՝ ըստ մարզերի, 2018թ., ըստ Առողջապահության նախարարության տվյալների / ©b4b.am



Ըստ պաշտոնական վարկածի՝ քաղաքացիներն ավելի շատ հիվանդանում են ծխելու, անառողջ սննդի, ցածր ֆիզակտիվության, ալկոհոլի պատճառով, ինչը նույնպես տարածված է Հայաստանում: Ազդեցիկ պատճառ են նաև քաղցկեղածին վիրուսները, առողջապահական ծառայությունների անմատչելիությունը:



4. Կանաչապատ տարածքների պակաս



Բլոգերի խոսքով՝ դժվարին տարիներին Երևանում հատվել են բազմաթիվ ծառեր, կրճատվել են կանաչ տարածքները: Նա իրավացիորեն հիշատակում է մութ ու ցուրտ տարիները՝ նշելով, որ այժմ արդեն 2019թ.-ն է: Պարոն Լապշինը, ամիսներ շարունակ բնակվելով Երևանում, հավանաբար չի նկատել այս թեմայով ընթացող քննարկումները, իրականացվող աշխատանքներն ինչպես մայրաքաղաքում, այնպես էլ մարզերում:




https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=10217466945451286&amp;id=1405208089




Ազատության հրապարակի հարակից տարածքի կանաչապատման նախագիծ (ընթացքում է) / ©yerevan.am



Նշենք, որ ներկայումս շարունակվում է Երևանի կանաչ տարածքների «վերադարձման» ծրագիրը: Մոտ ապագայում նախատեսվում է խոշոր ծառատունկ իրականացնել քաղաքի մի շարք հատվածներում:



Սարալանջի հատվածի անտառվերականգնման նախագիծ (ընթացքում է) / ©yerevan.am



Իսկ 2020թ. ամբողջ հանրապետությունում նախատեսվում է տնկել 10 մլն ծառ: Այս միջոցառումներում անմիջականորեն ներգրավված են պետական բոլոր կառույցներն ու կամավորները:



Սարալանջի հատված / ©yerevan.am



Իսկ ինչ վերաբերում է կանաչ տարածքների պատճառով առողջական խնդիրներին, նշենք, որ այդ մասին երևանցիները նույնպես բարձրաձայնում են: Սակայն հարկ է նշել այն ավանդույթները, որ առկա է երևանցիների մոտ՝ «քաղաքից դուրս», «մաքուր օդի» գնալու, որն ամռանը պարտադիր բնույթ է կրում:



Նոր զբոսայգի Երևանում / ©gov.am



Թեև հստակ հաշվարկներ չկան, թե կանաչ տարածքների սակավությունն ինչքանով է ազդում երևանցիների առողջության վրա, այնուամենայնիվ, 2020թ. նախատեսվում է կանաչ տարածքների ավելացմամբ չեզոքացնել հանքերից, շինհրապարակներից ու մեքենաներից արտանետվող աղտոտման ծավալները:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/lapshiny-qnnadatel-e</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=1800</guid>

            <pubDate>Tue, 16 Jul 2019 11:30:54 +0000</pubDate>

            <title>Սևանը կարող ենք կորցնել` որպես լիճ. Տիգրան Ավինյանն ԱՄՆ-ում հայտարարություն է արել</title>

            <description><![CDATA[<p>Սևանա լիճն ամենաշատն է տուժել, հարցականի տակ է հայտնվել նրա՝ որպես լիճ մնալու հանգամանքը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/07/Avinyan.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սևանը կարող ենք կորցնել` որպես լիճ. Տիգրան Ավինյանն ԱՄՆ-ում հայտարարություն է արել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հայաստանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը կայուն զարգացման նպատակների իրականացման համատեքստում&nbsp; «կլիմայի էկոնոմիկայում» ներդրումներին և էներգետիկ արդյունավետությանը նվիրված համաժողովի ժամանակ հանդես է եկել ելույթով։



Փոխվարչապետը Նյու-Յորքում՝ ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում հայտարարել է, որ կլիմայական փոփոխությունները սպառնում են Սևանա լճին։



Ավինյանը նշել է, որ Հայաստանում այդ փոփոխությունների մասին նախկինում չեն մտածել, ինչի հետևանքով հարվածն ընկել է երկրի սրտի վրա։ Սևանա լիճն ամենաշատն է տուժել, հարցականի տակ է հայտնվել նրա՝ որպես լիճ մնալու հանգամանքը։



Տիգրան Ավինյանը միջազգային գործընկերների ուշադրությունն է հրավիրել այն բանի վրա, որ շրջակա միջավայրի վրա կլիմայական փոփոխություններն անդառնալի հետևանքներ են ունենում։ Կառավարության անդամը ներկայացրել է ՀՀ իշխանությունների կողմից իրականացվող աշխատանքների մասին։



Կանաչած Սևանա լիճ / ©Կարեն Հովհաննիսյան



Փոխվարչապետն ընդգծել է, որ խնդրի լուծման տարբերակներից մեկը լճի մակարդակի բարձրացումն է, ինչի ուղղությամբ ներկայումս աշխատանքներ է իրականացնում կառավարությունը։



Աղբյուրի հաղորդմամբ, ՀՀ նախագահին առընթեր Սևանի հարցերով զբաղվող հանձնաժողովն ավելի վաղ նշել էր, որ նախատեսվում է մինչև 2030թ․ Սևանա լճի մակարդակը բարձրացնել 6 մետրով։ Սա ենթադրում է 42 մլրդ խմ ջրի ավելացում, ինչը ռազմավարական նշանակություն ունի երկրի համար։



Հավելենք, որ ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը ԵԱՏՄ-ում ՀՀ նախագահության շրջանակներում բանախոսությամբ է հանդես եկել նաև էներգետիկ արդյունավետության, նորարարությունների և շրջակա միջավայրի պահպանման թեմայով կլոր սեղան-քննարկմանը։




https://www.facebook.com/tigran.avinyan/posts/2250352171935857

]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/sevanin-vtang-e-sparnum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>