<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/337/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 21 Sep 2026 11:07:00 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=19963</guid>

            <pubDate>Sat, 18 Sep 2021 17:59:27 +0000</pubDate>

            <title>Տիեզերական պատահար. անհայտ մարմինը հարվածել է Յուպիտեր մոլորակին</title>

            <description><![CDATA[<p>Բախմանն ականատես են եղել բազմաթիվ պրոֆեսիոնալ աստղագետներ ու սիրողական ուսումնասիրողներ աշխարհի տարբեր երկրներից: Որոշ գիտնականների նույնիսկ հաջողվել է լուսա և տեսանկարահանել տեղի ունեցածը, որի հետևանքով հսկա մոլորակի մակերեսին հզոր բռնկում է նկատվել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2021/09/E_Z6d6eXEAUFJqp.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Տիեզերական պատահար. անհայտ մարմինը հարվածել է Յուպիտեր մոլորակին]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ինչպես հաղորդվում է, Արեգակնային համակարգում անսովոր արտակարգ պատահար է տեղի ունեցել՝ կապված ամենամեծ մոլորակի հետ. անհայտ մարմինը հարվածել է Յուպիտերին:




https://youtu.be/MgoLgmojwMA
Բախում Յուպիտերին / © SLA astronomie54



Այդ բախմանն ականատես են եղել բազմաթիվ պրոֆեսիոնալ աստղագետներ ու սիրողական ուսումնասիրողներ աշխարհի տարբեր երկրներից: Որոշ գիտնականների նույնիսկ հաջողվել է լուսա և տեսանկարահանել տեղի ունեցածը, որի հետևանքով հսկա մոլորակի մակերեսին հզոր բռնկում է նկատվել:




https://twitter.com/comets77/status/1437863426093719552?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1437934935504039941%7Ctwgr%5E%7Ctwcon%5Es2_&amp;ref_url=https%3A%2F%2Fpublish.twitter.com%2F%3Fquery%3Dhttps3A2F2Ftwitter.com2Fcomets772Fstatus2F1437934935504039941widget%3DTweet




Ինչպես նշվում է, դեպքը տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 13-ին: Այդ օրը շատերն են դիտարկելիս եղել Յուպիտերը, քանի որ մոլորակի մակերեսով անցնելիս է եղել նրա արբանյակ Իոյի ստվերը: Դիտարկումն անսպասելիորեն ընդհատել է վառ բռնկումը, որն արձանագրել են մի քանի աստղալուսանկարիչներ:



Արտառոց երևույթը նկարահանել է նաև գերմանացի աստղագետ Հարալդ Պալեսկեն: Նրա խոսքով՝ Իոյի ստվերը դիտարկելիս և տեսանկարահանելիս տեղի է ունեցել արտասովոր ինչ-որ բան: Նա նկատել է լույսի վառ փայլատակում, ինչը, աստղագետի կարծիքով, կարող էր առաջանալ միայն հզոր հարվածից:



Հարված Յուպիտերին / © H. Paleske &amp; J.P. Arnould



Ավելի ուշ իրադարձությունը հաստատել են եվրոպացի այլ աստղագետներ, որոնք նույնպես նկարահանել են պատահարը:



Համարվում է, որ դեռևս վաղ է խոսել այն մասին, թե հատկապես ինչ է հարվածել Յուպիտերին: Նախնական վարկածի համաձայն՝ այն կարող է լինել մինչև 100 մետրանոց աստերոիդ:



Աստերոիդների բախումը մեր համակարգի ամենամեծ մոլորակի հետ բավականին հաճախ տեղի ունեցող երևույթ է: Հետազոտողները հույս ունեն լուսանկարների ու տեսանյութերի օգնությամբ նույնականացնել անհայտ մարմինը:



Ներկայումս, ինչպես նշվում է, դիտարկողներն իրենց աստղադիտակներն ուղղել են դեպի Յուպիտերը՝ ակնկալելով հայտնաբերել մուգ նշանը կամ «ժամանակավոր վերքը», որը կարող էր առաջանալ հարվածի հետևանքով:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/jupiter-molorakin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=13733</guid>

            <pubDate>Tue, 04 Aug 2020 14:40:52 +0000</pubDate>

            <title>Ցույց է տրվել, որ սև խոռոչների մոտ կարող են մոլորակներ առաջանալ</title>

            <description><![CDATA[<p>Ճապոնացի աստղաֆիզիկոսները ցույց են տվել, որ գերզանգվածեղ սև խոռոչների շրջակայքում առկա մատերիայի ակրեցիոն սկավառակում կարող են ծնվել և մահանալ արտասովոր և խոշոր մոլորակներ՝ «բլանետներ»:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/08/blanet.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ցույց է տրվել, որ սև խոռոչների մոտ կարող են մոլորակներ առաջանալ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Սև խոռոչները կործանարար են, նրանք կլանում են ամեն ինչ, ինչը հայտնվում է նրանից բավարար հեռավորության վրա: Սակայն նրանց շրջակայքը, որտեղ հայտնված նյութերը ջերմանում են և պտտվում ակրեցիոն սկավառակով, կարող են և աստղեր պարունակել, և մոլորակներ, որոնք հայտնված լինեն սև խոռոչի ձգողականության տիրույթում: Ոշոր մոլորակներ կարող են ծնվել ցրված գազից ու փոշուց՝ անմիջապես այդ սկավառակում: Նման եզրահանգման են եկել Կագոշիմայի համալսարանի ճապոնացի աստղաֆիզիկոսները՝ Քեիչի Վադայի գլխավորությամբ:



Գիտնականներն այդպիսի մարմիններն անվանել են «բլանետներ» (անգլերեն՝ blanets. black hole՝ «սև խոռոչ», planet՝ «մոլորակ»)` ցույց տալով, որ դրանք կարող են ի հայտ գալ ոչ շատ փոթորկոտ ակրեցիոն սկավառակներում, որոնք շրջապատում են գերզանգվածեղ սև խոռոչները՝ գալակտիկաների ակտիվ միջուկներում:



Ընդհանուր առմամբ՝ նոր «բլանետների» ծագումը տեղի է ունենում այնպես, ինչպես սովորական մոլորակների դեպքում, որոնք ձևավորվում են երիտասարդ աստղերին շրջապատող նախամոլորակային սկավառակներում: Այն հատվածում, որտեղ նյութերի շարժումը մեծ տուրբուլենտություն չունի, մանր մասնիկները թույլ էլեկտրաստատիկ ուժերի ազդեցությամբ սկսում են կպչել: Դրանք աստիճանաբար մեծանում են, բախվում են և միանում, նրանց սեփական ձգողականությունը դառնում է առավել նշանակալից՝ ձգելով նորանոր մատերիա:



Ճապոնացի աստղագետների կողմից կատարված հաշվարկները ցույց են տվել, որ ակրեցիոն սկավառակի այն հատվածներում, որոնք «ձյան գծից» դուրս են գտնվում (այնտեղ, որտեղ ջերմաստիճանը ցածր է, և թռչող միացությունները, օրինակ՝ ջուրը, կարող են վերածվել սառույցի), նյութերի շարժման խտությունն ու արագությունը կարող են նպաստավոր լինել «բլանետների» ձևավորման համար: Ընդհանուր առմամբ՝ ավելի վաղ արդեն ցույց էր տրվել, որ նրանց վրա ոչ մի կյանք հնարավոր չէ: «Բլանետները» պահվում են ոչ թե աստղի, այլ սև խոտոչի կողմից, և կարող են սովորական մոլորակներից ավելի մեծ դառնալ:



Մոդելավորման արդյունքներով՝ միլիոնավոր արեգակների քաշ ունեցող գերզանգվածեղ խոռոչների կենտրոնից շուրջ 13 լուսային տարվա հեռավորության վրա կարող են ձևավորվել մոլորակներ՝ Երկրից մի քան հազար անգամ ծանր: Իսկ 10 մլն արեգակ կշռող խոռոչի դեպքում «բլանետները» կարող են վերաճել նաև շագանակագույն թզուկի: Վերջինս միջանկյալ մարմին է՝ սովորական մոլորակի և իրական աստղի միջև:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/molorakner-arajanal</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=10975</guid>

            <pubDate>Mon, 04 May 2020 20:09:52 +0000</pubDate>

            <title>Տիեզերական 10 լուսանկարներ. Արեգակնային համակարգը, որը դեռ չեք տեսել</title>

            <description><![CDATA[<p>Ներկայացված է մեր Արեգակնային համակարգի տիեզերական տարածության ամենատպավորիչ լուսանկարների տասնյակը, որը կօգնի նորովի դիտարկել շրջապատող տիեզերքը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/05/Otherworlds.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Տիեզերական 10 լուսանկարներ. Արեգակնային համակարգը, որը դեռ չեք տեսել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Վեներա, լավային գետեր, որոնք բխում են Կունապիպի-Մոնս հրաբխից. աջ կողմում: Լավային գետերը ձգվում են ամբողջ Տան-յոնդոզո հովտով: Ձախ կողմում վաղ տարածքը երկնաքարային խառնարան է / © Otherworlds



Երկիրն ու Լուսինը: Լուսանկարն արված է Խաղաղ օվկիանոսի վրայով թռչող գեոստացիոնար արբանյակից: Օվկիանոսի կենտրոնում բարձր ամպերն արևածագի փայլից կարմրել են / © Otherworlds



Մարսյան հովտի մշուշը: Վալլես Մարինեսի արևմտյան մասն է, որի երկարությունը 3060 կմ է: Լուսանկարում ծածկված է ջրային մշուշով ու առավոտյան ջրասառույցի շերտով: Որոշ հատվածներում հովտի խորությունը կազմում է 6,5 կմ, ինչն ավելի քան երեք անգամ մեծ է Գրանդ Կանյոնից (Երկիր, Արիզոնա) / © Otherworlds



Էրոս աստղակերպը: 433 Էրոսն առաջին աստղակերպն է, որ հայտնաբերվել է Երկրի մոտակայքում՝ 1898թ.: Երկարությունը 34 կմ է, Երկրի շուրջն ամբողջական պտույտ է կատարում 5 ժամում: Դրա նման երկնաքարերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ նրանում կարող են ավելի մեծ քանակությամբ ոսկի, արծաթ, ցինկ, ալյումին ու այլ օգտակար նյութեր պարունակվել, քան երկրային կեղևում / © Otherworlds



Եվրոպան և Մեծ կարմիր բիծը: Եվրոպան Յուպիտերի երկրորդ մոտ արբանյակն է (նկարում՝ աջ կողմում): Լուսնից քիչ փոքր է: Ձախ կողմում հստակ երևում է Մեծ կարմիր բիծը. հսկայական ամպրոպային ճակատ, որը փոթորկում է մոլորակ-հսկայի վրա առնվազն 348 տարի: Չափը Երկրից երեք անգամ մեծ է / © Otherworlds



Սատուրնի հյուսիսային բևեռը: Հոյակապ օղակներով շրջապատված Սատուրնն Արեգակնային համակարգի ամենապայծառ մարմիններից է: Սառույցի միկրոբյուրեղներից ու տիեզերական փոշուց բաղկացած օղակները հրաշալի անդրադարձնում են արևային լույսը: Դրանք այնքան ինտենսիվ են, որ նույնիսկ մթնշաղն էականորեն ուշացումով է վրա հասնում / © Otherworlds



Ուրանն ու նրա օղակները: Ուրանի օղակները հայտնաբերվել են 1977թ.: Արտառոց մուգ են, ամենայն հավանականությամբ՝ բաղկացած ջրային գոլորշուց (օրգանիկայի փոփոխված ռադիացիայով): Ուրանը հայտնաբերվել է Ուիլյամ Գերշելի կողմից՝ 1781թ., աստղադիտակի օգնությամբ, որը նա ինքնուրույն էր նախագծել ու ստեղծել / © Otherworlds



Մերկուրին և Արեգակը. Մերկուրին՝ փոքր սև կետն է: Աստղի ու մոլորակի չափերի տարբերությունն ակնհայտ է: Ընդհանուր առմամբ՝ լուսատուի զանգվածը հավասար է Արեգակնային համակարգի բոլոր մարմինների 99,86%-ին / © Otherworlds



Նեպտուն և Տրիտոն: Այս կիսալուսինը Voyager 2-ի արած վերջին լուսանկարներից է՝ արված տիեզերական արշավի ժամանակ: Չնայած նրան, որ առաքելությունը մեկնարկել է 40 տարի առաջ, մենք շարունակում ենք տեղեկություններ ստանալ զույգ Voyager-ներից / © Otherworlds



Պլուտոնի մշուշը: 2015թ. հուլիսին NASA-յի New Horizon տիեզերական սարքավորումը թռիչք է իրականացրել Պլուտոնի ուղղությամբ, և նրա դիտարկումների արդյունքները խիստ զարմացրել են գիտնականներին: Պարզվել է, որ մոլորակի մակերեսն ավելի խայտաբղետ է, քան հետազոտողները կարող էին պատկերացնել: Շուտով պարզ դարձավ, որ արևային լույսի մթնոլորտը կապտում է, ինչպես Երկրի դեպքում / © Otherworlds



Հավելենք, որ լուսանկարները ներկայացվել են Otherworlds նախագծի շրջանակներում:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/photo/tiezerakan-lusankarner</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=10506</guid>

            <pubDate>Wed, 22 Apr 2020 13:48:25 +0000</pubDate>

            <title>Փորձերը ցույց են տվել, որ մոլորակ-օվկիանոսները կարող են առանց հատակի լինել</title>

            <description><![CDATA[<p>Լաբորատոր պայմաններում ստանալով բարձր ճնշում ու ջերմաստիճան, ինչպիսիք հեռավոր մոլորակ-օվկիանոսների ընդերքում են, գիտնականները հայտնաբերել են, որ նրանք, հնարավոր է, հատակ ընդհանրապես չունեն:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/04/94775655_2872588906151653_9094633699281993728_o.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Փորձերը ցույց են տվել, որ մոլորակ-օվկիանոսները կարող են առանց հատակի լինել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Որքանով հայտնի է՝ մեր Գալակտիկայում տարածված են հարյուրավոր և նույնիսկ հազարավոր կիլոմետրերի հասնող հաստությամբ ջրի շերտով պատված ու սիլիկատային կոշտ մակերեսով մոլորակ-օվկիանոսները: Չնայած մեզ հայտնի նյութերի համակցությանը՝ այդ աշխարհների գեոքիմիան պետք է որ տարբերվի Երկրից: Այսպես, համաշխարհային օվկիանոսի հատակին ճնշումն այնքան մեծ է, որ այդ պայմաններում ջրի և սիլիկահողի բնույթը դեռևս հայտնի չէ:



Այդ իսկ պատճառով Արիզոնա նահանգի համալսարանի հանքաբանները վերջերս լաբորատոր պայմաններում վերստեղծել են նման միջավայր՝ դիտարկելով, թե ինչ է տեղի ունենում ջրի և սիլիկահողի հետ ամենաբարձր ճնշման դեպքում՝ մինչև 24 ԳՊա (համեմատության համար՝ 100 կմ խորության վրա ճնշումը մոտ 0,1 ԳՊա է): Հետազոտությունն իրականացրել են պրոֆեսոր Սան-Հոն Սիմը և նրա գործընկերները:



Նման բարձր ճնշումը ստանալու համար փորձարկումներ են արվել ալմաստե սալով (կոնաձև գերամուր զույգ ալմաստներ, որոնք սրածայրին սեղմում են հաղորդում): Տեխնոլոգիան թույլ է տալիս հասնել վիթխարի ճնշման` ընդհուպ մինչև 1000 ԳՊա-յի և ստանալ, օրինակ, մետաղական ջրածին. այն գոյություն ունի հսկայական մոլորակների ընդերքում: Սակայն այս անգամ սալերի սրածայրերի միջև գիտնականները տեղադրել են սիլիկահող ու ջուր պարունակող փոքր նմուշ՝ այն սեղմելով և միաժամանակ ջերմացնելով լազերային բարձր ջերմաստիճանի հասցնող ճառագայթներով, ինչպես մոլորակ-օվկիանոսների ներսում: Նմուշը լուսավորելով ռենտգենային ճառագայթների փնջով` նրանք հետևել են միկրոկառուցվածքի փոփոխություններին:



Փորձերը ցույց են տվել, որ նման փորձնական տարբերակներում նյութերն անցնում են բավականին տարօրինակ ֆազի. սիլիկատը և ջուրը «փոխադարձաբար լուծվում են»՝ ձևավորելով լուծույթ, որը պարունակում է ջրածնի և սիլիկահողի օքսիդների խառնուրդ: Ըստ այդ արդյունքների՝ մոլորակ-օվկիանոսները կարող են ընդհանրապես որևէ կոշտ ընդերք չունենալ, իսկ նրանց վիթխարի խորության վրա ջուրը սիլիկատային կեղևն անցնում է նման կիսահեղուկ լուծված շերտի միջով:



Աշխատության հեղինակներից Քերոլ Նիսրը նշել է, որ սկզբնապես համարվել է, թե ջուրն ու ջրային մոլորակների կոշտ շերտերը հստակ առանձնացած են միմյանցից, սակայն փորձարկումները ցույց են տվել ջրի և սիլիկատի՝ նախկինում անհայտ փոխազդեցություններ, որը ձևավորում է միջանկյալ կայուն ֆազ: Ջուրն և քարը, պարզվում է, բարձր ճնշման ու ջերմաստիճանի պայմաններում յուրօրինակ կերպով «ողողվում են»:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/molorak-ovkianosner</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=7100</guid>

            <pubDate>Sat, 11 Jan 2020 12:08:56 +0000</pubDate>

            <title>17-ամյա դպրոցականը NASA-յում փորձաշրջանի 3-րդ օրը նոր մոլորակ է հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Արտաարեգակնային TOI 1338b մոլորակը Երկրից 7 անգամ մեծ է, պտտվում է 2 աստղերի շուրջ: NASA-յի աշխատակիցները ստուգել են և հաստատել, որ այն իսկապես էկզոմոլորակ է:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/01/84821186_2704269432983602_8077572747665866752_o.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[17-ամյա դպրոցականը NASA-յում փորձաշրջանի 3-րդ օրը նոր մոլորակ է հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հունվարի 7-ին NASA-ն հայտարարել է TOI 1338b նոր մոլորակի հայտնաբերման մասին: Այն գտնվում է Երկրից 1300 լուսային տարվա հեռավորության վրա և պտտվում է միաժամանակ 2 աստղի շուրջ: Բայց արտասովորը ոչ թե դա էր, այլ մոլորակի հայտնաբերումը տասներորդ դասարանցի Վոլֆ Կուկերի օգնությամբ:



2019թ. ամռանը 17-ամյա պատանին ստացել է NASA-յում երկամսյա փորձաշրջան անցնելու հրավեր: Հունիսին նա Նյու Յորքից մեկնել է Գոդդարդի անվան տիեզերական թռիչքների կենտրոն: Առաջին հանձնարարությունը եղել է TESS աստղադիտակով էկզոմոլորակի (արտաարեգակնային մոլորակ) որոնման առաքելության շրջանակներում աստղերի պայծառության փոփոխության դիտարկումը:



NASA-ն ունի TESS Planet Huners նախագիծ, որի շրջանակներում կամավորներն աջակցում են գիտնականներին՝ հայտնաբերելու նոր մոլորակներ: Փորձաշրջանի առաջին օրերին Կուկերն ուսումնասիրել է կամավորների տվյալները երկու աստղերի վերաբերյալ և նրանց ուղեծրում նկատել տարօրինակ ստվեր: Սկզբում պատանին մտածել է, թե աստղային խավարում է, բայց պարզվել է, որ մոլորակ է: Դա Վոլֆի փորձաշրջանի երրորդ օրն էր NASA-յում:



NASA-յի աշխատակիցները ստուգել են և հաստատել Կուկերի գտածոն: Գիտնական Վեսելին Կոստովը նշել է, որ դա այն ազդանշանների տեսակին է պատկանում, որոնց հետ ալգորիթմների խնդիրներ են ծագում. մարդու աչքը չափազանց լավ է գտնում նման երևույթները:



NASA-յի իլյուստրացիա / ©tjournal.ru



Կուկերը լրագրողների հետ զրույցում իր հայտնագործությունը համեմատել է «Աստղային պատերազմների» հետ: Նա հաստատել է, որ հայտնաբերել է 2 աստղի շուրջ պտտվող մոլորակ: Նրանցից մեկն արևից 10%-ով մեծ է: Կուկերը համեմատական է անցկացրել Լյուկ (Սկայուեքեր) Տատուինի հարազատ աշխարհի հետ. յուրաքանչյուր մայրամուտի ժամանակ երկու աստղ է հայտնվում:



17-ամյա պատանին պատմել է, որ դեռ չի որոշել՝ ինչով կզբաղվի դպրոցից հետո, բայց ծրագրերի մեջ է մտնում ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ուսումնասիրությունը: Կուկերը նախատեսում է ընդունվել Սթենֆորդ, Պրինսթոն կամ Մասաչուսեթսի համալսարան:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/nor-molorak-e-haytnaberel</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=6277</guid>

            <pubDate>Fri, 13 Dec 2019 12:35:33 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականները Մարսի վրա վերաբնակեցման հարմար վայր են գտել</title>

            <description><![CDATA[<p>Կարմիր մոլորակի վրա հնարավոր կլինի վայրէջք կատարել Արկադիայի հարթավայրում, որտեղ ոչ մեծ խորության վրա առկա է ջրի սառույցի մեծ պաշար:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/12/PIA21493-MAIN_Sol4654B_Rocheport_L257atc-2.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականները Մարսի վրա վերաբնակեցման հարմար վայր են գտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ապագայում դեպի Մարս թռչելու կարևոր պայմաններ են համարվում անվտանգությունն ու ջուրը: Այդպիսին արդեն գտնված է. ամերիկյան հետազոտողները նման հարմար վայր են համարում Արկադիայի հարթավայրը: Այս ընդարձակ ցածրադիր վայրը գտնվում է մոլորակի արևմտյան կիսագնդում: Տեղանքն առանձնանում է իր՝ ոչ մեծ խորության վրա գտնվող ջրային սառույցի պաշարներով: Այն դուրս բերել հնարավոր է նույնիսկ բահի մի քանի հարվածով:



Ջրի պաշարները Մարսի վրա լրացնելու հնարավորությունը թույլ կտա խնայել միջմոլորակային տիեզերանավի քաշի, շահել՝ վառելիքի, գումարի և օգտակար կշռի հարցում: Այդ պատճառով NASA-ի և դեպի Կարմիր մոլորակն առաքելություններ իրականացնել ցանկացող բոլորի համար վայրէջքի տարածքում ջրի պաշար հայթայթելը հիմնական չափանիշ է:



Մարսի վրա ստորգետնյա սառույցի քարտեզ: Տաք գույներով ամենախորը հատվածներն են, իսկ բևեռներում ամենամեծ պաշարն է / ©NASA, JPL-Caltech, ASU



Իրականում ջրային սառույցով հարուստ են Մարսի բևեռները, սակայն այստեղ պայմաններն անտանելի են. ջերմաստիճանը գրեթե միշտ -150 °C է, քիչ է նաև արևի լույսը: Այդ պատճառով են գիտնականները դիտարկում հասարակածին մոտ հատվածը: Հատկապես հյուսիսային կիսագնդում են շատ ցածրադիր հարթավայրերը:



NASA-ի ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայից Սիլվեն Պիկոն և նրա գործընկերները դիտարկել են Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) և Mars Odyssey արբանյակներից ստացված տվյալները՝ սառույցի տեղորոշման վերաբերյալ: Ջուրն իր մեջ ջերմությունը պահպանելու ունակության շնորհիվ հեշտ դիտարկելի է:



Արկադիայի հարթավայրը Մարսի վրա / ©naked-science.ru



Այդպիսով, գիտնականները կազմել են ստորգետնյա սառույցի տեղորոշման քարտեզ և ցույց տվել, որ Արկադիայի հարթավայրում այն հաշված սանտիմետրերի խորություն ունի: Դա թույլ կտա արդյունահանել առանց հավելյալ բարդ ու ծանր սարքավորումների: Բացի այդ, սառույցն ինքն իրենով ևս հետաքրքիր է. դրա ուսումնասիրությունը կբացահայտի Մարսի անցյալում տեղի ունեցած կլիմայական շրջափուլերի մասին նոր տեղեկություններ:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/marsi-vra-verabnakecman</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=4599</guid>

            <pubDate>Tue, 22 Oct 2019 20:29:10 +0000</pubDate>

            <title>ESA-ն ապացուցել է, որ Մարսի վրա ժամանակին գետեր են հոսել</title>

            <description><![CDATA[<p>Ցամաքած գետի հունը լուսանկարել է Կարմիր մոլորակի ուղեծրում աշխատող զոնդը: Գետի մասին են վկայում նաև հուներում հայտնաբերված «ծովի քարերը»:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/10/inx960x640-1.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[ESA-ն ապացուցել է, որ Մարսի վրա ժամանակին գետեր են հոսել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը (The European Space Agency ESA) հրապարակել է Mars Express ավտոմատացված միջմոլորակային կայանքի (զոնդ) ուղարկած լուսանկարները: Դրանցում Nirgal Vallis հովիտն է՝ հասարակածից հարավ ընկած, իսկ հովտում՝ ցամաքաց գետերի հուները:



Ցամաքած գետի հուն, Մարս / ©kp.ru



Եվրոպացի մասնագետները վստահեցնում են, որ ինչ-որ ժամանակ հովտում գոյություն է ունեցել գետային ծավալուն համակարգ` մոտ 700 կմ երկարությամբ: Այն ջրով է լցված եղել 3,5-4 մլրդ տարի առաջ: Այդ ժամանակ, ըստ մոլորակագետների, Մարսի վրա տաք ու խոնավ է եղել՝ թթվածնով հարուստ մթնոլորտով:



Բարձրավանդակի տարածքը՝ ցամաքած հուներով / ©kp.ru



ESA գիտնականների համոզմամբ՝ սա գետի հուն է, ոչ թե՝ լավայի / ©kp.ru



ESA-ում նշում են, որ նույնատիպ ցամաքած գետեր հանդիպում են նաև Երկրի վրա, օրինակ` ԱՄՆ-ի Կոլորադոյի սարահարթում, Չիլիի Ատակամա անապատում: Իսկ դա փաստում է, որ ժամանակին Մարսը մեր մոլորակի նման է եղել:



Ցամաքած գետի հուն՝ Երկրի վրա / ©kp.ru



Ընդ որում, այս լուսանկարներն առաջինը չեն, որ խոսում են մարսյան ջրի մասին: 2013թ. սկզբին ESA-ի մասնագետները հայտարարեցին Promethei Terra Highlands-ով անցնող երբեմնի ջրառատ գետի հետքերի մասին: Գետից մնացել է 1500 կմ երկարությամբ, 7 կմ լայնությամբ և 300 մ խորությամբ հունը: Գետն անվանվել է Reull Vallis: Նրա նկարը նույնպես Mars Express-ն էր փոխանցել:



2013թ. Մարսի վրա հայտնաբերված գետի հուն / ©kp.ru



«Ծովի քարերը»



2012թ. NASA-ի «Հետաքրքրություն» անունը կրող ռոբոտը, հասնելով Հեյլի խառնարան, Երկիր էր ուղարկել ցամաքած գետ հիշեցնող օբյեկտի լուսանկարները:



«Ծովի քարեր» (գետի հուներին բնորոշ քարեր)՝ 1. Մարս, 2. Երկիր / ©kp.ru



Այնտեղ հստակ երևում են «ծովի քարերը», որը բնորոշ է գետերին: Այդպիսիք կան Երկրի բոլոր գետերում: Այդ քարերի չափերի համաձայն կազմվել է գետի արագությունն ու բարձրությունը. 1 մ/վ և ծնկների բարձրությամբ:



Հայտնաբերված լիճը նման է Անտարկտիդայի լճին



Նախորդ տարի Մարսի վրա առաջին անգամ հայտնաբերվեց հեղուկ ջրով լիճ: ESA-ի մասնագետներին լիճը գտնելու հարցում աջակցել են NASA-ի գործընկերները: Եվրոպացիներն ու ամերիկացիները համատեղ ուսումնասիրեցին տվյալները, որոնք ստացել էին իրենց տիեզերական սարքավորումներից՝ Mars Express-ից և Mars Odyssey-ից:



Հիմնական դիտարկումներն իրականացվել են MARSIS (Mars Advanced Radar for Subsurface and Ionosphere Sounding instrument) ռադարի օգնությամբ: Ստացված տվյալները հաստատել են, որ մոլորակի հարավային կիսագնդի Planum Australe շրջանում առկա է ստորգետնյա ջրավազան: Այն կայուն վիճակ է ունեցել՝ լճի նման: Գրեթե համապատասխանում է Անտարկտիդայի Արևելք լճին:



Հեղուկ ջրով լիճը՝ Մարսի վրա / ©kp.ru



Հաղորդվում է, որ մարսյան լիճը Արևելքից փոքր է: Խորությունն ընդամենը մեկ մետր է, լայնությունը՝ 20 կմ: Այն գտնվում է սառույցի ու փոշու 1,5 կմ-անոց շերտի տակ: Աղբյուրը եզրակացնում է, որ Մարսի ամբողջ ջրային պաշարը չէ, որ միլիարդավոր տարիներ առաջ ցամաքել է: Ինչ-որ մասը մնացել է: Այն հույս է տալիս այնտեղ կյանք որոնողներին:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/marsi-vra-jamanakin-geter-en-hosel</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=3914</guid>

            <pubDate>Mon, 30 Sep 2019 20:47:54 +0000</pubDate>

            <title>Կարող է պարզվել, որ իններորդ մոլորակն իրականում մանր սև խոռոչ է</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականների առաջարկած տարօրինակ հիպոթեզը կարող է բացատրել, թե ինչու աստղադիտակների միջոցով չի հաջողվում տեսնել խորհրդավոր մոլորակը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/09/img_top.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կարող է պարզվել, որ իններորդ մոլորակն իրականում մանր սև խոռոչ է]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արեգակնային համակարգի ծայրամասում հնարավոր է՝ գոյություն ունենա Երկրի հինգ քաշից ոչ ավելի փոքր սև խոռոչ: Մեծբրիտանական Դարեմի համալսարանի աստղագետ Յակուբ Շտոլցը և ԱՄՆ-ի Իլլինոյսի համալսարանի աստղագետ Ջեյմս Անվինը կարծում են, որ այս տարօրինակ հիպոթեզը կարող է միանգամից պատասխանել աստղաֆիզիկայի երկու անոմալիաների. միկրոոսպնյակավորման իրադարձությունների առատություն և Կոյպերի գոտու տրանսնեպտունյան որոշ օբյեկտների անոմալ ուղեծրեր:



Միկրոոսպնյակավորումը աստղի կարճաժամկետ պայծառության աճն է այն ժամանակ, երբ նրա և դիտողի միջև անցնում է ինչ-որ օբյեկտ (գրավիտացիոն ոսպնյակ): Աստղագետները Ծիր Կաթինի կենտրոնի ուղղությամբ և Կոյպերի գոտուց անդին տեղակայված, Երկրի 0,5-20 մեծության ոսպնյակների համար դիտարկում են նմանատիպ իրադարձությունների առատությունը: Տարբերակներից մեկն այն է, որ միկրոոսպնյակավորումը կարող է առաջացնել թափառող մոլորակը, որը երբևէ «առևանգվել» է Արևի ձգողականության կողմից և այժմ գտնվում է Արեգակնային համակարգի ծայրամասում:



Այդպիսի մոլորակի գոյությունը կարող է բացատրել նաև այն, թե ինչու են Կոյպերի գոտում (Նեպտունի ուղեծրից դուրս գտնվող տիեզերք) գտնվող որոշ երկնային մարմիններ շարժվում արտասովոր հետագծով: Որոշ տրանսնեպտունյան մարմինների ուղեծրերը խիստ ձգված են, մյուսներինը՝ արևուղու հարթության նկատմամբ առավել կռացած: Ընդ որում՝ մարմինները հիմնականում խմբավորված են մեկ ուղղությամբ:



2016թ. հրապարակված հոդվածում աստղագետների խումբն առաջ է քաշել 9-րդ մոլորակի գոյության մասին հիպոթեզ: Այն Երկրի 5-15 չափի մարմին է, գտնվում է Արևից 300-1000 աստղագիտական միավոր հեռավորության վրա: Եվ հենց իններորդ մոլորակի ձգողականության ազդեցությունը կարող է փոխել տրանսնեպտունյան մարմինների ուղեծրերը:



Սակայն Շտոլցի և Անվինի հիպոթեզն ավելի առանձնահատուկ է և բացատրում է այն փաստը, թե ինչու մինչ օրս չի հաջողվել հանելուկային մոլորակը դիտել աստղադիտակով: Եվ միկրոոսպնյակավորումը, և ուղեծրերի  անոմալիաները կարող են պայմանավորված լինել այսպես կոչված առաջնային սև խոռոչով: Ի տարբերություն զանգվածեղ սև խոռոչների, որոնք ձևավորվում են աստղի կոլլապսի արդյունքում, առաջնային խոռոչներն առաջացել են Տիեզերքի գոյության նախնական փուլերում՝ տաք պլազմայից:



Սև խոռոչի իրական չափն՝ ըստ գիտնականների (A4 թղթի վրա) / ©Jakub Scholtz and James Unwin



Առաջնային սև խոռոչները կարող են մանր լինել: Անվինի և Շտոլցի հաշվարկներով՝ նման մարմինը կարող է Երկրից 5 անգամ ծանր լինել, ունենալ 4,5 սմ շառավիղ: Այդպիսի առաջնային խոռոչի ճառագայթումն աննշան է, սակայն նրա շուրջը կարող է գոյություն ունենալ մութ մատերիայի մի քանի աստղագիտական միավոր ունեցող հալո (սկավառակ): Մութ մատերիայի շատ նմուշների ենթադրությամբ նրա մասնիկները գամմա-դիապազոնում երբեմն փոխադարձաբար անիհիլացնում են բռնկմամբ: Հոդվածի հեղինակների կարծիքով` միակ տարբերակն ապացուցելու, որ Արեգակնային համակարգի ծայրամասում իններորդ մոլորակի փոխարեն մանր սև խոռոչ է, հենց գամմա-ճառագայթման շարժվող աղբյուրի հայտնաբերումն է:



Բացի այդ, գիտնականները նմանատիպ 21 երևույթ հայտնաբերել են տարօրինակ առկայծող Տաբբի աստղի մոտ և առաջին անգամ արձանագրել, թե ինչպես է սև խոռոչը կործանել աստղին:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/manr-sev-xoroch-e</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=2354</guid>

            <pubDate>Thu, 01 Aug 2019 19:32:30 +0000</pubDate>

            <title>Հայտնաբերվել է շատ մոտ և պոտենցիալ բնակելի «գերերկիր»</title>

            <description><![CDATA[<p>Ընդամենը 30 լուսային տարվա հեռավորության վրա գտնվող GJ 357 d մոլորակը հնարավոր է՝ բնակելի լինի և այնքան մոտ է, որ նոր աստղադիտակները կարող են ուսումնասիրել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/08/planet0_9.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հայտնաբերվել է շատ մոտ և պոտենցիալ բնակելի «գերերկիր»]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
TESS տիեզերական աստղադիտակը հայտնաբերել է Արեգակնային համակարգից դուրս գտնվող մոլորակ (էկզոմոլորակ)` Երկրից ավելի մեծ, թեորետիկ առումով` բնակության համար պիտանի:



GJ 357 համակարգը Հիդրայի համաստեղությունում է գտնվում: Նրա կենտրոնում M դասի աստղ է, արևից 3 անգամ թեթև, կարմիր գաճաճ, որի շուրջը պտտվում է նվազագույնը 3 մոլորակ: Դրանցից մեկը GJ 357 d-ն է, գտնվում է աստղի «բնակելի տարածքի» սահմաններում, այնպես, որ ջերմաստիճանը նրանում հնարավոր է պահպանվի հարմարավետ տիրույթում:



Դեռևս փետրվարին էր TESS-ը արձանագրել, որ GJ 357 աստղը յուրաքանչյուր 3,9 օրը մեկ անգամ նվազեցնում է պայծառությունը: Հայտնաբերվել էր մոլորակ՝ Երկրից 22 տոկոսով մեծ և ավելի տաք: Ավելի ուշ երևացին ևս 2 մոլորակներ: Դրանից հետո Կոռնելի համալսարանի գիտնական Կալտենեգգերն իր գործընկերների հետ սկսեց ավելի ուշադիր դիտարկել համակարգը: Նրանք հանել են վերջին տասնամյակների արխիվային տվյալները և հայտնաբերել հավելյալ տեղեկություններ:




https://youtu.be/6bWra2Wvudk
TESS աստղադիտակի հայտնաբերած GJ 357 d մոլորակը / ©naked-science.ru



Այս անգամ գիտնականները դիտարկել են ոչ թե աստղի փոխակերպվող մոլորակի անցման տվյալները, այլ GJ 357-ի և վրա ազդող գրավիտացիայի ազդեցությունը: Ստացված գնահատականներով՝ GJ 357-ի երկրորդ մոլորակը Երկրից 3,4 անգամ ծանր է, իսկ ջերմաստիճանն այնտեղ՝ 120°С: Վերջապես, ամենախորքում գտնվող GJ 357 d-ն մոտ 56 օրում ուղեծրի շուրջ կատարում է լիարժեք պտույտ: Այն շուրջ 5 անգամ մոտ է իր աստղին, քան Երկիրը` Արևին, սակայն GJ 357-ն ավելի աղոտ է, ուստի մոլորակը մնում է նրա «բնակելիության հնարավոր տիրույթում»:



Գիտնականները մոդելավորել են լուսապատկերային ազդանշանները, որոնք կարող է արձակել GJ 357 d-ն՝ հաշվի առնելով եղանակային առանձնահատկությունները, ջրի առկայությունը, մթնոլորտի բաղադրությունը և այլն: Լիզա Կալտենեգգերը նշել է, որ եթե այդ մոլորակը բավականաչափ խիտ մթնոլորտ ունի, ապա նրա մակերեսին, ինչպես Երկրի դեպքում, կարող է մնալ հեղուկ ջուր:



Կոռնելիի գիտնականը հավելել է, որ այնտեղ կյանքի հայտնաբերումը հնարավոր կլինի շահագործման նախապատրաստվող նոր աստղադիտակների միջոցով:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/bnakerli-geryerkir-haytnabervel</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>