<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/394/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 29 Sep 2026 08:05:46 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=8121</guid>

            <pubDate>Sat, 15 Feb 2020 19:34:00 +0000</pubDate>

            <title>Փաշինյանը և Ալիևը պանելային համատեղ քննարկման են մասնակցել. ներկայացնում ենք զրույցը</title>

            <description><![CDATA[<p>Մյունխենի անվտանգության համաժողովի շրջանակում տեղի է ունեցել<br />
Լեռնային Ղարաբաղի հիմնահարցի վերաբերյալ պանելային քննարկում, որին մասնակցել են Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/02/86464775_481196802543108_853207030150725632_n-1-e1581788973494.png"
                                            type="image/png"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Փաշինյանը և Ալիևը պանելային համատեղ քննարկման են մասնակցել. ներկայացնում ենք զրույցը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ներկայացնում ենք քննարկման հիմնական շեշտադրումները՝ որոշակի ոչ բովանդակային ընդհանրացումներով.



Նախաբան. Ալիև



Առաջինը խոսել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը՝ խոսքը սկսելով «Լեռնային Ղարաբաղն ադրբեջանի անբաժանելի մաս է» նախադասությամբ: Ըստ նրա՝ դա ամրագրված է թե՛ պատմականորեն, թե՛ միջազգային իրավունքով, և բոլոր պետությունները ճանաչում են դա:



Ալիևը Ղարաբաղի «ադրբեջանական» պատմությունն սկսել է 1805թ. Կուրակի պայմանագրից (ի դեպ՝ Կուրակը Կուր գետի վտակն է, իսկ «ակ»-ը՝ հայերեն աղբյուր, սկիզբ բառն է. խմբ.): Ըստ նրա՝ «այդ պայմանագրով ադրբեջանական Ղարաբաղի խանությունն անցել է Ռուսական կայսրության կազմը»: Ալիևն անդրադարձել է նաև 1813, 1828 թվականների՝ Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերին, 1918թ. անկախացած Ադրբեջանի իշխանության՝ «Երևանը Հայաստանի կազմում թողնելու մասին(Նիկոլ Փաշինյանն այս հատվածում չի կարողանում զսպել քմծիծաղը) որոշմանը, 1921թ. Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում մնալու որոշմանը, ինչպես նաև Ադրբեջանի ԽՍՀ կողմից ընդունված 1923թ. որոշմանը, որով ստեղծվել է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը՝ Ադրբեջանի կազմում:



Այնուհետև Ալիևը խոսել է 1980-ականների վերջերի մասին, երբ «հայերն ագրեսիա են սկսել` Հայաստանի տարածքից տեղահանելով 300 հազար ադրբեջանցիների»: Հետո, նրա խոսքով, «հայերն ագրեսիա սկսեցին Ղարաբաղում` օկուպացնելով Ադրբեջանի տարածքի 20%-ը, 1 մլն ադրբեջանցի դարձավ փախստական և ներքին տեղահանված»: Ալիևը 1992թ. Խոջալուի դեպքերը կրկին անվանել է ցեղասպանություն հայերի կողմից:



Անցնելով իրավական մասին՝ Իլհամ Ալիևն ինչպես միշտ նշել է ՄԱԿ-ի բանաձևը, որով հայկական զինված ուժերը պետք է դուրս գան հակամարտության գոտուց, ինչը «չի կատարվել»:



Նախաբան. Փաշինյան



ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն իր խոսքը սկսել է՝ հակադարձելով Ալիևի պատմական անդրադարձին և հիշեցնելով, որ երբ Հայաստանի արքա Տիգրան 2-րդ Մեծը բանակցում էր հռոմեացի զորավար Պոմպեոսի հետ, այդ ժամանակ ոչ Հարավային Կովկասում, ոչ էլ ամբողջ աշխարհում չկար «Ադրբեջան» պետություն: Փաշինյանն ընդգծել է, որ եթե կարիք կա պատմության մեջ խորանալու, ապա կարող է ավելի հետ գնալ, օրինակ՝ մ.թ.ա. 400թ., սակայն անհրաժեշտություն չի տեսնում:



Նիկոլ Փաշինյանը նշել է, որ Կովկասյան բյուրոյի իրավացի որոշմամբ Ղարաբաղը ոչ թե Ադրբեջանի կազմն է անցել, այլ «մնացել է Հայաստանի կազմում»: Վարչապետը հիշեցրել է, որ միայն Ստալին-Լենին-Աթաթուրք պայմանավորվածությամբ է Մոսկվայում որոշվել Ղարաբաղը հանձնել խորհրդայնացած Ադրբեջանին:



«Ղարաբաղը երբեք չի եղել անկախ Ադրբեջանի կազմում». նշել է Փաշինյանը: Նրա խոսքով՝ Ղարաբաղը միայն խորհրդային կազմավորման գործընթացում է դրվել, մտցվել Ադրբեջանի տարածքի մեջ: Փաշինյանը նշել է, որ երբ խոսվում է «տարածքային ամբողջականության մասին, ապա պետք է ընդգծել, թե կոնկրետ որ պետության տարածքի մասին է խոսքը»: Եվ հարցրել է. «Տարածքային ամբողջականությունը հարգող Ադրբեջանն ինչպե՞ս է անկախացել ԽՍՀՄ-ից»: Վարչապետն ընդգծել է, որ նույն սկզբունքով էլ Լեռնային Ղարաբաղն է անկախացել ԽՍՀՄ-ից:



Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով՝ Խորհրդային Ղարաբաղը Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում էր, իսկ այժմ Խորհրդային Ադրբեջանը, ինչպես և ԽՍՀՄ-ը, գոյություն չունի:




https://www.facebook.com/nikol.pashinyan/videos/1072195676483089/




Անդրադառնալով Խոջալուի դեպքերին՝ Փաշինյանը հիշեցրել է 90-ականների կեսերին Ադրբեջանի նախկին նախագահ Այազ Մութալիբովի հայտարարությունը (ռուսական «Արգումենտի ի ֆրակտի»-ում), ըստ որի՝ «Խոջալուի սադրանքը կազմակերպվել է ադրբեջանական ընդդիմության կողմից՝ իրեն իշխանությունից հեռացնելու նպատակով», ինչը և տեղի է ունեցել:



ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևը. Փաշինյանը նշել է, որ այդ փաստաթղթի իմաստն առանց պայմանների անհապաղ հրադադար հաստատելն էր: ՀՀ վարչապետը հիշեցրել է ՄԱԿ ԱԽ թիվ 884 բանաձևը, ըստ որի՝ Ադրբեջանը խախտել է հրադադարի ռեժիմը, որի հետևանքով կորցրել է տարածքներ, և նշել, որ հենց Ադրբեջանն է խախտել այդ բանաձևերը:



Նիկոլ Փաշինյանի համոզմամբ՝ անընդունելի է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարներն անընդհատ նույն բանը կրկնեն: Նրա խոսքով՝ արդեն 25-30 տարի նույնը լսելով՝ գուցե միջազգային հանրությունը հոգնել է, ուստի անհրաժեշտ են նոր գաղափարներ:



Փաշինյանը նշել է, որ ոչ բռնի, Թավշյա հեղափոխության արդյունքում դառնալով վարչապետ՝ հասկացել է, որ 30 տարվա խնդիրը հնարավոր չէ լուծել մեկ կամ երկու քայլով, այլ անհրաժեշտ են հեղափոխություններ: ՀՀ վարչապետի խոսքով՝ ինքը սկսել է միկրո հեղափոխություններից, որոնց նշանակության մասին խոստացել է պատմել հաջորդ անգամ:



Հարց. Ի՞նչ կցանկանայիք, որ միջազգային հանրությունն աներ` արդար լուծում գտնելու համար:



Փաշինյանի պատասխանը — Միջազգային հանրությունը պետք է հստակ շեշտի, որ այս հարցը ռազմական լուծում չունի, իսկ եթե ինչ-որ մեկն ասի, որ ունի, ապա Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդը կարող է նշել, որ այդ դեպքում հարցն արդեն լուծված է: Բայց կարծում եմ, որ մեզ անհրաժեշտ է տևական խաղաղություն: Ես Ղարաբաղը չեմ ներկայացնում, բայց Հայաստանն ու Ղարաբաղը պատրաստ են հասնելու հարատև խաղաղության: Ես գիտակցում եմ իմ պատասխանատվությունը ոչ միայն հայ ժողովրդի, այլև տարածաշրջանի ու գլոբալ անվտանգության համար: Ուստի Ադրբեջանի նախագահին կոչ եմ անում, որ միասին սա դիտարկենք ոչ միայն որպես ազգային խնդիր, այլ՝ գլոբալ: Հայաստանը և Լեռնային Ղարաբաղը պատրաստ են գլոբալ խաղաղության:



Ալիևի պատասխանը — Նախորդ թեմայի վերաբերյալ՝ ինչ ասացի, 100% ճշմարտություն է, գտեք համացանցում և կարդացեք, կտեսնեք: Այազ Մութալիբովն ապրում է Բաքվում և բազմիցս նշել է, որ Խոջալուի վերաբերյալ նման բան չի ասել: Դա պարզապես հայ լրագրողների կեղծ լուր է՝ արված Պուտինյան Ռուսաստանում: Խոջալուի ցեղասպանությունը տեղացի հայերն են գործել: Միջազգային հանրությունը պետք է Հայաստանին հիշեցնի, որ Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստան չէ, անկախ պետություն չէ:



Միջազգային մեծ ճնշում պետք է լինի Հայաստանի վրա, որ կատարի ՄԱԿ ԱԽ բանաձևերը և զորքերը դուրս բերի ոչ միայն ԼՂ-ից, այլև 7 շրջաններից, որտեղ հայերը երբևէ չեն ապրել: Հայերն ադրբեջանցիներին էթնիկ զտման են ենթարկել, ավերել են գերեզմանները, հուշարձանները, փոխել քաղաքների անունները և ցանկանում են, որ մենք սրա հետ հաշվի նստենք: Ուստի միջազգային հանրությունը պետք է ճնշում գործադրի, որ հայերն այդ ամենը դադարեցնեն: Խոսելով խաղաղության մասին՝ ի՞նչ կորելացիա ունի դա շփման գծի հետ, որտեղ այսօր ադրբեջանցի զինվոր սպանվեց հայ դիպուկահարի կողմից:



Փաշինյանի մեկնաբանությունը — ՄԱԿ ԱԽ բանաձևում խոսք չկա հայկական զորքերի մասին, նշված է հայկական ուժեր. ԼՂ ինքնապաշտպանական ուժերը պաշտպանում են իրենց տարածքը: Ինչ վերաբերում է տուժածներին՝ դա ողբերգություն է, հազարավոր մարդիկ զոհվել են այդ հակամարտության հետևանքով: Ես անձամբ եմ կարդացել Մութալիբովի հարցազրույցը «ԱՖ» թերթում, համացանցում էլ այն կա: Իրավական հարցերի մասին կա «Լեռնային Ղարաբաղի իրավական հարցերը» գիրքը: Ինչ վերաբերում է քաղաքաների անվանափոխությանն ու էթնիկ զտումներին՝ ԼՂ Շահումյանի շրջանն օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից, անվանափոխված է և այնտեղի հայերը բնաջնջված ու տեղահանված են:



Ալիևի մեկնաբանությունը — Մութալիբովը նշել է, որ ինքը Խոջալուի վերաբերյալ նման բան չի ասել, ինչ որ գրված է թերթում: 1921թ. հուլիսի 19-ին որոշվել է ԼՂ-ը թողնել Ադրբեջանի կազմում, թողնել, և ոչ թե՝ հանձնել: Բացի այդ, եթե վարչապետը չի սիրում Ստալինին, ինչո՞ւ է սիրում Շահումյանին, ով նույնպես բոլշևիկ էր և ում անունով էլ ներկայիս ԼՂ-ի մայրաքաղաքի անունն է՝ Ստեփանակերտ: Ինչո՞ւ ավելի հին պատմական անունով քաղաք չկա, որովհետև հայերն այդտեղ պատմություն չունեն: Այս հարցը կարևոր է՝ հակամարտությունը լուծելու համար:



Հարց. Ինչո՞ւ վեճը չեք ներկայացնում Միջազգային արդարադատության դատարան



Ալիևի պատասխանը — Ադրբեջանը հավատարիմ է բանակցային գործընթացին, ուստի մենք հույսը չենք կորցրել, որ բանակցելով կարող ենք վերականգնել մեր տարածքային ամբողջականությունը: Եթե հայկական կողմի նոր մոտեցման պատճառով բանակցությունները տապալվեն, այդ տարբերակը կարելի է դիտարկել:



Փաշինյանի պատասխանը — Մենք նույնպես հավատարիմ ենք խաղաղ բանակցություններին՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափով: Պատրաստ ենք ջանք ներդնել՝ հակամարտության իրական լուծման համար: Բայց ոչ ոք ինձ չհարցրեք մինի հեղափոխությունների մասին, որոնք ես արել եմ բանակցային գործընթացում:



2018թ. սեպտեմբերին ես հայտարարեցի, որ ցանկացած լուծում պետք է ընդունելի լինի Հայաստանի, Արցախի և Ադրբեջանի ժողովուրդների համար: Սա միկրոհեղափոխություն է, քանի որ ես առաջին ղեկավարն եմ, որ հայտարարում եմ Ադրբեջանի ժողովրդի համար ընդունելի լինելու մասին: Բացի այդ, ես հայ և ադրբեջանցի հասարակություններին կոչ արեցի սոցցանցերը չօգտագործել միմյանց վիրավորելու համար, այլ նոր տեխնոլոգիաները կիրառել՝ փորձելու իրար ավելի լավ հասկանալու համար:



Ես խոսել եմ ադրբեջանցի ժողովրդի հետ և դեմ չեմ լինի, եթե Ալիևը խոսի հայերի հետ: Բայց նա հրաժարվում է խոսել Ղարաբաղի օրինական ներկայացուցիչների հետ, ինչը տարօրինակ պահվածք է: Ինչպե՞ս է հնարավոր լուծել հակամարտությունը, առանց խոսելու Ղարաբաղի ներկայացուցիչների հետ: Լեռնային Ղարաբաղը բանակցությունների կողմ է ճանաչվել ԵԱՀԿ-ի կողմից, երկու անգամ՝ 1992թ. մարտի 24-ին և 1994թ. Բուդապեշտում:



Հարց Ալիևին. Ինչպե՞ս եք վերաբերվում միկրոհեղափոխություններին



Ալիևի պատասխանը — Հայաստանի նախորդ իշխանությունների ներկայացուցիչների հետ այս թեմայով խոսել ենք: Նրանք ինչ-որ վճռորոշ պահի պատճառ են գտել՝ չշարունակելու համար: Նրանք փորձել են ստատուս քվոն պահել:



Ես պատասխանել եմ Փաշինյանի հայտարարությանը՝ նշելով, որ ադրբեջանցիները ցանկանում են վերադառնալ իրենց տները, դա նրանց հիմնարար իրավունքն է: Հայկական ագրեսիայից տուժածները զրկված են այդ իրավունքից արդեն 30 տարի: Ինքնապաշտպանական ուժերի 80%-ը Հայաստանի զինված ուժերն են, և դա մենք լավ գիտենք: Չկա Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, չկա ԼՂ բանակ, հակամարտությունը երկու կողմ ունի՝ Հայաստան և Ադրբեջան: Հարցրեք ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահներին:



Մենք պատրաստ ենք խոսել ԼՂ-ի հետ, եթե Հայաստանը, ագրեսորը չֆինանսավորի այդ ապօրին կառույցին, հետ քաշի զորքերը և դուրս գա մեր տարածքներից: Միայն դրանից հետո կխոսենք: Տեղի ունեցան լրագրողների փոխայցելություններ. մենք փորձում ենք գտնել լուծումներ՝ հայերին համոզելու՝ ընդունեն, որ կարող են ապրել մեր հարևանությամբ:



Հարցը. Հնարավո՞ր է հիմա միջանկյալ լուծում գտնել՝ կարգավիճակի հարցը թողնելով հետո



Ալիևի պատասխանը — Կարծում եմ՝ հնարավոր է: Հակամարտությունը պետք է փուլ առ փուլ լուծվի: Ռուսաստանն առաջարկել է ԼՂ-ից դուրս գտնվող շրջանները վերադարձնել, տեղահանված բնակչությունը վերադառնա, այդ ընթացքում Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների նոռմալացում, իսկ կարգավիճակը քննարկվի հետագայում, երբ երկու կողմն էլ պատրաստ լինեն: Առանց տարածքներն ազատագրելու հնարավոր չի լինի հստակեցնել կարգավիճակը:



Մենք գտնում ենք, որ կարգավիճակը չպետք է խաթարի Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Միաժամանակ, Ադրբեջանը բազմակրոն, բազմազգ պետություն է, հայերը կօգտվեն ազգային փոքրամասնությունների բոլոր իրավունքներից և արտոնություններից:



Փաշինյանի դիտարկումը — Մենք Դուշանբեում համատեղ միկրոհեղափոխություն ենք արել՝ նվազեցնելով լարվածությունը շփման գծում և ստեղծելով օպերատիվ ուղիղ կապ:



Տարածքները. Ադրբեջանի տեսակետով դրանք տարածքներ են, իսկ ԼՂ-ի համար դա անվտանգություն է: Պետք է հասկանալ, թե ինչու է ձևավորվել այսօրվա ստատուս քվոն: Որովհետև երբ ԼՂ-ը որոշեց ինքնորոշման իր իրավունքից օգտվել, ռազմական գործողություններ սկսվեցին ԼՂ-ի հայերի դեմ: Եվ հայերը ստիպված եղան ինքնապաշտպանություն կազմակերպել: Ալիևը խոսեց Ստեփանակերտի մասին. տարիներ շարունակ այն Շուշիից ռմբակոծվում էր, խաղաղ բնակիչները երկար ժամանակ ապրում էին ստորգետնյա կացարաններում, և դա է ճշմարտությունը:



Հնարավոր չէ, որ ինչ-որ մեկն իր անվտանգությունը զիջի: Ղարաբաղի պարագայում էլ դա անհնար է: Ալիևը խոսեց զինված ուժերի մասին: Իմ որդին ծառայում է ԼՂ-ում: Բայց նա գնաց այնտեղ որպես կամավոր, գնաց՝ պաշտպանելու իր հայրենակիցներին, քանի որ գիտի պատմությունը, գիտի, թե ինչ է եղել 1988-ից սկսած: Ես ասացի Շահումյանի մասին, որտեղ բնակչությունը 100% հայկական էր, բայց հիմա գեթ մեկ հայ չկա այնտեղ: Մենք գիտենք նաև Նախիջևանի դեպքը, որտեղ մեծ թվով հայեր կային, և այն նույնպես Ադրբեջանի կազմում ինքնավար էր, սակայն մեկ հայ այնտեղ չկա:



Ալիևն ասում է՝ ԼՂ-ը հակամարտության և բանակցությունների կողմ չէ: Բայց Ադրբեջանը 2 անգամ համաձայնագիր է ստորագրել ԼՂ-ի հետ: Առաջինը` 1994թ.՝ հրադադարը՝ Հայաստանի, ԼՂ-ի և Ադրբեջանի միջև: Պաշտպանության նախարարներն են ստորագրել այդ փաստաթուղթը: Դրանից 3 ամիս անձ համաձայնագիրը հաստատել են և պայմանավորվել պահպանել հրադադարը, մինչև հարցի վերջնական լուծումը:



Եզրափակիչ



Ալիևի եզրափակիչ խոսքը — Կառուցողական հայտարարություն անեմ. ես չեմ խոսում այն մասին, որ Երևանի բնակչության մեծ մասը 19-րդ դարում ադրբեջանցիներ էին: Ինքնորոշմանն անդրադառնալով՝ նշեմ, որ հայերն արդեն ինքնորոշվել են՝ ստեղծելով Հայաստանի Հանրապետությունը, գնացեք և ձեզ համար երկրորդ անգամ ինքնորոշվելու այլ երկիր փնտրեք, բայց ոչ Ադրբեջանի տարածքը:



Փաշինյանի եզրափակիչ խոսքը — Այնքան էլ կառուցողական չէր Ալիևի ասածը, բայց ես կհիշեցնեմ, որ դեռևս Տիգրան Մեծի օրոք տարածաշրջանում երկու ազգ կար՝ հայերն ու վրացիները: Եվ ոչ միայն Տիգրան Մեծի, այլև՝ Արշակունիների, Բագրատունիների օրոք: Դա կարելի է գտնել պատմության ցանկացած գրքում: Ես շատ ուրախ եմ այս քննարկման համար և վերահաստատում եմ, որ Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը պատրաստ են իրական ջանք գործադրել այս հակամարտությունը լուծելու համար:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/pashinyan-aliyev-panelayin-qnnarkum</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=2555</guid>

            <pubDate>Wed, 07 Aug 2019 13:20:29 +0000</pubDate>

            <title>Ո՞վ է կրակել ցուցարարների վրա. BBC-ի հետազոտությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>BBC-ն 2008թ. մարտի 1-ի վերաբերյալ հոդված է հրապարակել. Shesht.am-ն իր ընթերցողների համար թարգմանել է հոդվածը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/08/cimg1161.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ո՞վ է կրակել ցուցարարների վրա. BBC-ի հետազոտությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
BBC-ի ռուսական ծառայությունը բացառիկ հնարավորությամբ ձեռք է բերել Հայաստանի արդի պատմության ողբերգական իրադարձություններից մեկի՝ 2008թ. մարտի 1-ին Երեւանում բողոքի ցույցերի ժամանակ սպանված 10 անձանց մահվան հետաքննության վերաբերյալ փաստաթղթերը։



Հետաքննության համաձայն՝ ցուցարարների վրա իրականացված հրաձգությունը ղեկավարել է գեներալ-մայոր Սամվել Կարապետյանը (Օգանովսկին):  



Բացի այդ, BBC-ի կողմից ձեռք բերված հետաքննչական փաստաթղթերում խոսվում է նախկին երկու նախագահների եւ երկու ազդեցիկ գործարար-պատգամավորների մասին:



2008թ. փետրվար-մարտ ամիսների ողբերգական դեպքերի նոր հետաքննությունն այսօր հիմնականում առընչվում է նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ իրականացվող գործընթացին։



Հետաքննությունը հսկայական քաղաքական նշանակություն ունի եւ կարող է էականորեն փոխել Հայաստանում քաղաքական ուժերի դասավորվածությունը։



Զոհերի հարազատները սպասում են հետաքննության արդյունքներին , սակայն գործն անվանում են նաեւ ընտրովի արդարադատության օրինակ։



Հետաքննության նյութերից տեղեկանում ենք, որ քննիչների կարծիքով՝



Ցուցարարների վրա կրակել են ղարաբաղյան ուժայինները՝ գեներալ Կարապետյանի հրամանատարությամբ (վկայի կարգավիճակ ունի գործում)Կարապետյանի ջոկատը տեղակայված է եղել նախագահի նստավայրի նկուղում։Ջոկատին այցելել են եւ Քոչարյանը, եւ Սարգսյանը։



Հետաքննիչները ստուգում են նաեւ ազդեցիկ գործարարներ Գագիկ Ծառուկյանի եւ Սամվել Ալեքսանյանի մասնակցությունն այս գործին, ովքեր կարող են ֆինանսավորած լինել ցույցերի ցրման օրերին ղարաբաղյան ուժերի պահման ծախսերը։



Հայաստանի եւ Ղարաբաղի աղբյուրները BBC-ին հաստատել են հարցաքննության նյութերի վերաբերյալ պնդումները, սակայն մեզ չի հաջողվել ձեռք բերել բոլոր սպանվածների մահվան հանգամանքների վերաբերյալ անկախ տեղեկություններ: 



Գեներալ-մայոր Կարապետյանը ծառայել է չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում: Սերժ Սարգսյանի կառավարման երկու ժամանակահատվածներում սպանությունների մեղավորները չեն հայտնաբերվել:



2008թ. նոր հետաքննությունը բացվել է Նիկոլ Փաշինյանի հանձնարարությամբ, ով բողոքի նոր ալիքի շնորհիվ եկել է իշխանության: Գործի վերաբացումը էնտուզիազմով է ընդունվել հայ հասարակության կողմից, ում համար 10 հոգու չպատժված սպանությունը ծանր հարված էր:



Սակայն հետաքննության գաղտնիությունը և նոր իշխանությունների էմոցիոնալ հայտարարությունները գործի քաղաքական նշանակությանն ու դատական համակարգի նկատմամբ ճնշումներին առընչվող հարցեր են առաջացրել: Դրան է նպաստել այն հանգամանքը, որ ներկայիս վարչապետ Փաշինյանն է 2008թ. կազմակերպել ցույցերը և աշխատել է նախագահի պարտված թեկնածուի շտաբում, այնուհետև մեղադրվել էր այդ օրերի դեպքերի համար:



Հայաստանի Հատուկ քննչական ծառայությունը, որը վարում է նոր քննությունը, ենթարկվում է վարչապետին: ՀՔԾ-ն հրաժարվել է մեկնաբանությունից:



Կարապետյանը BBC-ի հետ չի ցանկացել քննարկել իր հասցեին ուղղված մեղադրանքները: Գործարարներ Ծառուկյանը և Ալեքսանյանը հերքել են իրենց մասնակցությունը 2008թ. իրադարձություններին:Քոչարյանի փաստաբանը չի կարողացել օպերատիվ մեկնաբանություններ ներկայացնել, իսկ Սարգսյանը հրաժարվել է մեկնաբանությունից:



Ո՞վ է հրամայել կրակել



Հարցաքննությունների ընթացքում քննիչները հաստատել են, որ գեներալ-մայոր Սամվել Կարապետյանը (Օգանովսկի) ղեկավարել ցուցարարների վրա արձակված հրաձգությունը:



Մարտի 1-ի գիշերն այրված մեքենա / ©MAX SIVASLIAN/AFP/GETTY IMAGES



2008թ. Կարապետյանը ղեկավարել է Երևան տեղափոխված ղարաբաղյան ստորաբաժանումները: Այս փաստը նա հաստատել է 2018թ. օգոստոսի 15-ի հարցաքննության ժամանակ, ուր հրավիրվել էր որպես վկա:



Հարցաքննությունը տևել է 4 ժամ, BBC-ն ունի դրա կրկնօրինակը: Հարցաքննության պահին Կարապետյանը զբաղեցրել է ԼՂՀ ՊՆ տեղակալի պաշտոնը, իսկ 2019թ. ապրիլին հրաժարական է տվել: Դրանից հետո ՀՔԾ-ի և գեներալի տարբերակներն իրար չեն համապատասխանում:



Հետաքննության տվյալներով՝ Կարապետյանն իր ենթականերից 20 հոգանոց խումբ է կազմել և տեղակայել Բաղրամյան պողոտայում՝ նախագահի նստավայրի նկուղում:



Կարապետյանի հարցաքննությամբ հաստատվել է, որ այնտեղ խմբի անդամներին մի քանի անգամ այցելել են Ռոբերտ Քոչարյանը և վարչապետ, ընտրված նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Խմբի բոլոր անդամները պատրաստականություն են հայտնել հրամանի պարագայում կրակել ժողովրդի վրա, և համաձայն հետաքննության՝ հենց այս խումբն է կրակել մարտի 1-ին:



Հարցաքննության ժամանակ Կարապետյանը հերքել է բոլոր մեղադրանքները և հայտարարել, որ ժողովրդի վրա կրակելու հրաման ոչ ոք չի տվել: Գեներալը հարցերին պատասխանել է շատ կարճ՝ հիմնականում մեկ բառով: Կարապետյանին վերագրվող համապատասխան մեղադրանքները ներկայացվել են նաև այլ վկաների հարցաքննությունների ժամանակ: Նրանք չեն կարողացել հերքել կամ հաստատել տեղեկությունը մարտի 1-ին Կարապետյանի մասնակցության վերաբերյալ:



BBC-ի հարցմանն ի պատասխան՝ Կարապետյանը էլեկտրոնային նամակ է գրել՝ նշելով, որ համապատասխան կառույցներին արդեն բացատրություն տվել է: Գեներալի խոսքով՝ այդ հարցերին վերադառնալու անհրաժեշտություն չկա:



Գեներալ-մայոր Սամվել Կարապետյան (Օգանովսկի) / ©armlur.am



ՀՔԾ-ում չեն մեկնաբանել BBC-ի ստացած փաստաթղթերը՝ մերժումը բացատրելով «նախնական հետաքննության հետաքրքրությամբ»: Ծառայությունը երկու անգամ հարցաքննել է Սերժ Սարգսյանին, ս.թ. փետրվարի 1-ին և 6-ին: Երկու անգամն էլ վկայի կարգավիճակով: Նախկին նախագահ Քոչարյանը ՀՔԾ-ում հարցաքննությունից հետո՝ 2018թ. հուլիսին ձերբակալվել է:



Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության նախագահ Սերժ Սարգսյանի տեղակալ Արմեն Աշոտյանը էլեկտրոնային նամակով տեղեկացրել է, որ ՀՀ երրորդ նախագահն այս փուլում մամուլի հետ շփվելու ցանկություն չունի: Քոչարյանի փաստաբան Արամ Օրբելյանը չի կարողացել օպերատիվ մեկնաբանություն ներկայացնել, սակայն իր Telegram էջում հաստատել է, որ Քոչարյանի գործում ղարաբաղյան ջոկատի վերաբերյալ տեղեկություն չկա:



Վճարել են օլիգարխները



Գործարարներ Գագիկ Ծառուկյանը և Սամվել Ալեքսանյանը Հայաստանի տնտեսության կարևոր դերակատարներ են, նրանց ձեռնարկությունները աշխատանքով են ապահովում հազարավոր քաղաքացիների: Տեղական լրատվամիջոցները նրանց օլիգարխներ են անվանում՝ պայմանավորված նրանց պատգամավորական կարգավիճակով և նախկին նախագահների աշխատակազմերի հետ ունեցած կապերով:



Ծառուկյանի ունեցվածքը կազմում է 222 մլն դոլար, իսկ Ալեքսանյանինը՝ 8 մլն դոլար՝ համաձայն նրանց կողմից 2018թ. ներկայացված հայտարարագրերի: Դրանցում ներկայացված են եղել միայն դրամական միջոցները և փոխառությունները, մինչդեռ անշարժ գույքը, մեքենաները և թանկարժեք զարդերն ու պարագաները նշված չեն եղել:



Հետաքննչական գործողությունների ընթացքում ՀՔԾ աշխատակիցները պարզել են, որ Ծառուկյանը և Ալեքսանյանը փոխհատուցել են 2008թ. փետրվար-մարտ ամիսներին Երևանում տեղակայված ղարաբաղյան խմբավորման ծախսերը:



Քննիչը հաստատել է, որ Ծառուկյանի ներկայացուցիչը այցելել է նախագահական նստավայրի նկուղում տեղակայված, Կարապետյանի ենթակայության տակ գործող խմբի անդամներին և նրանց գումար բաժանել: Երկու գործարարներն էլ հերքել են այս տեղեկությունը՝ BBC-ի հարցմանն ի պատասխան:



Ազգային ժողովի պատգամավոր, Ծառուկյանի պաշտոնական ներկայացուցիչ Իվետա Տոնոյանն իր էլեկտրոնային հաղորդագրությունում նշել է, որ Ծառուկյանն իր հրապարակային ելույթներում բազմիցս է հայտարարել, որ մարտի 1-ի դեպքերի հետ ոչ մի կապ չունի:



Ալեքսանյանը հեռախոսազրույցի ժամանակ հերքել է մարտի 1-ի դեպքերին իր մասնակցությունը՝ նշելով, որ ոչ մի այդպիսի բան չի եղել, ինքը ոչ ոքի պարենամթերքով չի ապահովել:



«Բոլոր մարդասպանները նստելու են»



2008թ. մարտի իրադարձությունները հետխորհրդային Հայաստանի պատմության ամենաողբերգական դեպքերից են: Այն ժամանակ Երևանի կենտրոնում ցուցարարները պահանջում էին բողոքարկել նախագահական ընտրությունների արդյունքները, որոնք, իրենց կարծիքով, նախագահ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի կողմից կեղծվել են:



ԵԱՀԿ պաշտոնական զեկույցի համաձայն՝ 2008թ. ընտրությունները ընտրատեղամասերի 16%-ում անցել են «վատ» և «շատ վատ»: Դիտորդներն արձանագրել են ձայների հաշվարկի ժամանակ իրականացվող կեղծումների փորձերը:



Մարտի 1-ի առավոտյան ոստիկանությունը Ազատության հրապարակում տեղակայված ընդդիմության վրանային ճամբարը ցրել է, իսկ նույն օրը երեկոյան քաղաքի փողոցներում բախումներ են տեղի ունեցել, որոնց հետևանքով զոհվել է 2 ոստիկան և 8 քաղաքացիական անձ: Այն ժամանակվա Մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանը հայտարարել է, որ մարտի 1-ից հետո անհանդուրժողականությունը վերաճել է փոխադարձ ատելության:



Կովկասի երևանյան ինստիտուտի գիտաշխատող, քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանը BBC-ին պատմել է, որ մարտի 1-ի վերաբերյալ հայ հասարակությունում ձևավորվել է կարծիքների իրար հակասող խումբ: Մեծ մասն այն դիտարկում է որպես խաղաղ ցուցարարների արյունալի ցրում, որի մեղավորը Քոչարյանն է:



Քաղաքագետի կարծիքով՝ կա նաև տեսակետ, որ Նիկոլ Փաշինյանի և Տեր-Պետրոսայնի գործողությունների հետևանքով բողոքի ցույցերը ծայրահեղացվել են` վերածվելով արյունալի բախումների:



2008թ. Փաշինյանը փողոցային բողոքի կազմակերպիչն է եղել, ինչի համար շուրջ 1 ու կես տարի անցկացրել է բանտում: Նա, իշխանության գալով 2018թ. բողոքի նոր ալիքի շնորհիվ, մարտի 1-ի գործի վերաբացման հրահանգ է տվել: Այժմ, արդեն որպես կառավարության ղեկավար, նա խոստացել է զոհվածների ընտանիքների համար հասնել արդարության և հայտարարել է ամբիոնից, որ «բոլոր մարդասպանները նստելու են»:



Միքայելյանի կարծիքով` իրադարձությունների նոր պաշտոնական հաստատումը Փաշինյանի համար «անձնական հարց է», ինչպես նաև քաղաքական պատմության դաս, ինչի անմիջական մասնակիցն էլ ինքն է եղել:



ՀՔԾ-ն վերջին մեկ տարում մեղադրանք է առաջադրել նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանին, նրա օգնականին, Պաշտպանության երկու նախկին նախարարներին և Գլխավոր շտաբի նախկին պետին: Նրանք կասկածվում են Սահմանադրական կարգի բռնի տապալման մեջ: Հետաքննության համաձայն՝ այդպիսի նշանակություն է ունեցել արտակարգ իրավիճակի հայտարարման մասին գաղտնի հրամանը և 2008թ. բանակի կիրառումը ցույցերը ցրելու համար:



«Ես հավատում եմ այս իշխանություններին»



BBC-ին տված հարցազրույցում Կարնեգի հիմնադրամի ավագ աշխատակից Փոլ Ստրոնսկին հայտարարել է, որ մարտի 1-ի հետաքննությունը շատ առումներով ընտրովի արդարադատություն է թվում՝ նշելով, որ հարցեր ունի այս գործի հետ կապված, քանի որ այն լիարժեքորեն թափանցիկ չէ:



Փորձագետի կարծիքով՝ Հայաստանը կարող է կրկնել Վրաստանի սխալները. վարդերի հեղափոխությունից 16 տարի անց ժողովրդավարական զարգացումը կանգ է առել, իսկ քաղաքական պայքարն ընթանում  միայն առանձին քաղաքական գործիչների միջև: Ստրոնսկին ավելացրել է, որ, հաշվի առնելով այն փաստը, որ Փաշինյանն ուսումնասիրվող դեպքերի մասնակից է եղել, պետք է ցանկացած դրվագ պետք է հնարավորինս բաց ու թափանցիկ լինի:



Սակայն մարտի 1-ի զոհերի բարեկամներից շատերի մոտ արդարության հույս է նշմարվել: Մարիամ Հովհաննիսյանը կարծում է, որ նոր իշխանությունները մեկ տարվա ընթացքում արդեն ավելին են արել, քան նախորդ 10 տարիների ընթացքում:



Նրա եղբայր Զաքար Հովհաննիսյանն այդ իրադարձությունների վերջին զոհն է եղել՝ սպանվել է 2008թ. մարտի 1-ի լույս 2-ի գիշերը Երևանի կենտրոնում՝ Մաշտոցի պողոտայի վրա:



Հայաստանում իշխանափոխությունից հետո Զաքարի սպանության գործը վերաբացվել է: Առաջին ձերբակալությունը տեղի է ունեցել 2019թ., երբ ՀՔԾ-ն Հովհաննիսյանի սպանության համար մեղադրանք առաջադրեց ոստիկանության զորքերի հրամանատարի նախկին տեղակալ Գեղամ Պետրոսյանին: Զաքար Հովհաննիսյանի քույրը նշել է, որ հավատում է այս իշխանություններին և վստահ է, որ եղբոր սպանությունը կբացահայտվի:



Ի՞նչ ընթացք են ունեցել դեպքերը 2008թ. փետրվար-մարտ ամիսներին



Փետրվարի 19 - Նախագահական ընտրություններ Հայաստանում:



Փետրվարի 20 - Նախագահի թեկնածու Սերժ Սարգսյանը հաղթել է ընտրությունների առաջին փուլում՝ հավաքելով 52,8% ձայն, իսկ ընդդիմության առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը՝ 21,5%: Երկու թեկնածուներն էլ իրենց հաղթող են հռչակել:



Փետրվարի 21 - Ձայների հաշվարկի լուրջ խախտումներ են բացահայտվել մի շարք տեղամասերում: Այդ օրը Տեր-Պետրոսյանը հանրահավաքի ժամանակ հայտարարել է, որ ստացել է Պաշտպանության երկու փոխնախարարների աջակցությունը, և բանակի չի միջամտի քաղաքական դիմակայությանը: 



Փետրվարի 24 - ԿԸՀ-ն հրապարակել է ձայների վերջնահաշվարկի արդյունքները. Սարգսյանն առաջին փուլով հաղթել է՝ հավաքելով ավելի քան 52%:



Փետրվարի 25-29 - Ընդդիմությունն ամենօրյա զանգվածային հանրահավաքներ է իրականացնում Երևանում: Քաղաքացիական հագուստով սադրիչները ցուցարարներին դրդում են բռնության:



Մարտի 1 - Ընդդիմության վրանային ճամբարի նկատմամբ ոստիկանությունը բռնի ուժ է գործադրում: Տեր-Պետրոսյանը հարկադրաբար ուղարկվում է տուն: Երևանի կենտրոնում ոստիկանության և ցուցարարների միջև բախումների ժամանակ զոհվում է 10 մարդ: Երկրում հայտարարվում է արտակարգ դրություն, որն արգելում է հանրահավաքները և սահմանափակում խոսքի ազատությունը:



Մարտի 2 - Քաղաքի փողոցներում զինվորականներ են, Տեր-Պետրոսյանը ցուցարարներին կոչ է անում հեռանալ տները: Արգելափակվում են ընդդիմադիր և անկախ լրատվամիջոցների կայքերը:



Ապրիլի 9 - Սերժ Սարգսյանի երդման արարողությունը տեղի է ունենում մարտի 1-ի ողբերգությունից 40 օր անց:



Լեռնային Ղարաբաղը և Հայաստանը



Չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը, որտեղից, համաձայն հետաքննության, բերվել են զինված ջոկատները, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տարածքային վեճի առարկա է: Բաքուն այն համարում է հայերի կողմից օկուպացված, իսկ Երևանը, թեկուզև փորմալ առումով չի ճանաչում ԼՂՀ անկախությունը, նրա հետ սերտ դաշինքի մեջ է:



ԼՂՀ և Հայաստանի Զինված ուժերը համատեղ են գործում, Հայաստանի ժամկետային զորակոչվածերի մի մասը ծառայություն է անցնում Ղարաբաղում: Հայաստանի 4 նախագահներից երկուսը ղարաբաղցի են: ԼՂՀ բնակչությունն ունի ՀՀ անձնագրեր, սակայն հայկական ընտրություններին չի մասնակցում:



Ի՞նչ են ասում փորձագետները



Փորձագետների կարծիքով՝ Փաշինյանի հարաբերությունները Ղարաբաղի ռազմաքաղաքական էլիտայի հետ կարգավորված չեն: Կովկասի ինստիտուտից Միքայելյանը նշել է, որ այդ հարաբերությունների վրա այլ երևույթներից բացի ազդել է նաև մարտի 1-ի շուրջ հետաքննությունը:



Քաղաքագետը պատմել է, որ Ղարաբաղի ղեկավարությունը դատարանում պաշտպանել է Քոչարյանի ազատ արձակման պահանջը, ինչից հետո Հայաստանի քաղաքական ղեկավարությունն ու նրանց կողմնակիցները հանդես են եկել կոշտ հայտարարություններով:



Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանի հայկական հետազոտությունների ինստիտուտի աշխատակից Էմիլ Սանամյանը կարծում է, որ ԼՂՀ իշխանությունները Հայաստանի նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանի քաղաքական թիմի մասն են, և չի երևում, թե ԼՂՀ-ում Սարգսյանի թիմը կհեռանա առանց պայքարի:



Կարնեգի հիմնադրամից Ստրոնսկին հայտարարել է, որ Փաշինյանը վայելում է հայ հասարակության լիակատար աջակցությունը, ինչը չի կարելի ասել ռազմական ղեկավարության մասին: Իշխանության գալով՝ Փաշինյանը նշանակել է ոստիկանության և հատուկ ծառայությունների նոր ղեկավարների, սակայն բանակի վերնախավը փոխելը դժվար է՝ հաշվի առնելով, որ Հայաստանը պատերազմի մեջ է դեռ: Փաշինյանի թիմում չկան ռազմական լուրջ հմտություններ և ազգային անվտանգության ոլորտում փորձ ունեցող մարդիկ:



Իշխող խմբակցության պատգամավոր Անուշ Բեղլոյանի համոզմամբ՝ Հայաստանի և Ղարաբաղի իշխանությունների միջև կոնֆլիկտը ենթադրյալ է, այդ թեման շահարկում են Հայաստանի խեղաթյուրված մեդիադաշտի և սոցցանցերի ֆեյքերը: 
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/research/marti1in-ov-e-krakel</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>