<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/459/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Tue, 29 Sep 2026 08:05:46 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=19963</guid>

            <pubDate>Sat, 18 Sep 2021 17:59:27 +0000</pubDate>

            <title>Տիեզերական պատահար. անհայտ մարմինը հարվածել է Յուպիտեր մոլորակին</title>

            <description><![CDATA[<p>Բախմանն ականատես են եղել բազմաթիվ պրոֆեսիոնալ աստղագետներ ու սիրողական ուսումնասիրողներ աշխարհի տարբեր երկրներից: Որոշ գիտնականների նույնիսկ հաջողվել է լուսա և տեսանկարահանել տեղի ունեցածը, որի հետևանքով հսկա մոլորակի մակերեսին հզոր բռնկում է նկատվել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2021/09/E_Z6d6eXEAUFJqp.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Տիեզերական պատահար. անհայտ մարմինը հարվածել է Յուպիտեր մոլորակին]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ինչպես հաղորդվում է, Արեգակնային համակարգում անսովոր արտակարգ պատահար է տեղի ունեցել՝ կապված ամենամեծ մոլորակի հետ. անհայտ մարմինը հարվածել է Յուպիտերին:




https://youtu.be/MgoLgmojwMA
Բախում Յուպիտերին / © SLA astronomie54



Այդ բախմանն ականատես են եղել բազմաթիվ պրոֆեսիոնալ աստղագետներ ու սիրողական ուսումնասիրողներ աշխարհի տարբեր երկրներից: Որոշ գիտնականների նույնիսկ հաջողվել է լուսա և տեսանկարահանել տեղի ունեցածը, որի հետևանքով հսկա մոլորակի մակերեսին հզոր բռնկում է նկատվել:




https://twitter.com/comets77/status/1437863426093719552?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1437934935504039941%7Ctwgr%5E%7Ctwcon%5Es2_&amp;ref_url=https%3A%2F%2Fpublish.twitter.com%2F%3Fquery%3Dhttps3A2F2Ftwitter.com2Fcomets772Fstatus2F1437934935504039941widget%3DTweet




Ինչպես նշվում է, դեպքը տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 13-ին: Այդ օրը շատերն են դիտարկելիս եղել Յուպիտերը, քանի որ մոլորակի մակերեսով անցնելիս է եղել նրա արբանյակ Իոյի ստվերը: Դիտարկումն անսպասելիորեն ընդհատել է վառ բռնկումը, որն արձանագրել են մի քանի աստղալուսանկարիչներ:



Արտառոց երևույթը նկարահանել է նաև գերմանացի աստղագետ Հարալդ Պալեսկեն: Նրա խոսքով՝ Իոյի ստվերը դիտարկելիս և տեսանկարահանելիս տեղի է ունեցել արտասովոր ինչ-որ բան: Նա նկատել է լույսի վառ փայլատակում, ինչը, աստղագետի կարծիքով, կարող էր առաջանալ միայն հզոր հարվածից:



Հարված Յուպիտերին / © H. Paleske &amp; J.P. Arnould



Ավելի ուշ իրադարձությունը հաստատել են եվրոպացի այլ աստղագետներ, որոնք նույնպես նկարահանել են պատահարը:



Համարվում է, որ դեռևս վաղ է խոսել այն մասին, թե հատկապես ինչ է հարվածել Յուպիտերին: Նախնական վարկածի համաձայն՝ այն կարող է լինել մինչև 100 մետրանոց աստերոիդ:



Աստերոիդների բախումը մեր համակարգի ամենամեծ մոլորակի հետ բավականին հաճախ տեղի ունեցող երևույթ է: Հետազոտողները հույս ունեն լուսանկարների ու տեսանյութերի օգնությամբ նույնականացնել անհայտ մարմինը:



Ներկայումս, ինչպես նշվում է, դիտարկողներն իրենց աստղադիտակներն ուղղել են դեպի Յուպիտերը՝ ակնկալելով հայտնաբերել մուգ նշանը կամ «ժամանակավոր վերքը», որը կարող էր առաջանալ հարվածի հետևանքով:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/jupiter-molorakin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=19705</guid>

            <pubDate>Sat, 21 Aug 2021 19:07:21 +0000</pubDate>

            <title>Ծիր Կաթինի պարուրային բազուկներից մեկում առեղծվածային խզվածք են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Մեր գալակտիկայում առաջին խզվածքի բացահայտումը գիտական ցնցող նորություն է: Նրա մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը մարդկությանը թույլ կտա ավելի լավ հասկանալ պարուրաձև գալակտիկաների կառուցվածքը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2021/08/jpegPIA24576-scaled-1.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ծիր Կաթինի պարուրային բազուկներից մեկում առեղծվածային խզվածք են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Համարվում է, որ աստղագետները Տիեզերքի մասին շատ բան գիտեն: Սակայն մեր հարազատ հատվածում` Ծիր Կաթինում, բազմաթիվ հանելուկներ են թաքնված, որոնք հետազոտել հնարավոր կլինի միայն «թռչնի թռիչքի բարձրությունից»: Այդ պատճառով Գալակտիկայի պարուրաձև բազկի վրա առաջին խզվածքի բացահայտումն իրական գիտական ցնցող նորություն է: Այդ գոյացության բնույթը լիովին անհասկանալի է, ինչը և նրա դիտարկումն առավել հետաքրքրական է դարձնում:



Անոմալ գոյացությունը նման է թևից դուրս թռչող փետուրի: Այսպես կոչված խզվածքը գտնվում է Աղեղնավորի բազկի վրա, մեր Արեգակնային համակարգից շուրջ 3 ու կես հազար լուսային տարվա հեռավորության վրա: Այն կազմված է 3 հազար լուսային տարիներ ձգվող երիտասարդ աստղերի շղթայից, նրանց կուտակումներից և գազային ամպերից (միգամածություններից):



Բացահայտումն արվել է NASA Spitzer տիեզերական աստղադիտակից դիտարկումների շնորհիվ (նախորդ տարվա հունվար ամսին, շահագործումից հանվելուց առաջ): Սարքավորումն ինֆրակարմիր տիրույթում նկարահանումներ է իրականացրել, ինչը թույլ է տվել մանրամասն «տեսնել» աստղերը, որոնց լույսն արգելափակվում է մեզ ավելի մոտ տիեզերական մարմինների պատճառով: Հավելյալ տեղեկատվություն է ստացվել եվրոպական աստղադիտակից` Gaia-ից, որը հստակեցրել է Ծիր Կաթինի մոտ երկու միլիարդ աստղերի հեռավորությունը:



Համադրելով երկու աղբյուրից ստացված տվյալները` գիտնականները պարզել են, որ իրենց հետաքրքրող հատվածը` Աղեղնավորի բազուկը, ունի փաթույթի` ընդհանուրից տարբերվող անկյուն: Դա այն հիմնական բնութագրերից է, որը նկարագրում է պարուրաձև գալակտիկաների կառուցվածքը: Աղեղնավորի բազուկը 12 աստիճան անկյուն ունի, իսկ խզվածքը` 60: Նրա օբյեկտների շարժումը համաձայնեցված է և որոշակիորեն տարբերվում է բազկից: Այդպիսի գոյացություններ հայտնի են պարուրաձև այլ գալակտիկաներից, սակայն դրանց առկայությունը Ծիր Կաթինում մինչև վերջերս խիստ հարցականի տակ էր:



Աստղագետները ներկայումս կրկնապատկված եռանդով փորձում են Գալակտիկայի այլ շրջաններում փնտրել նույնատիպ «փետուրներ»: Հետաքրքրությունը բազմապատկում է դրանց բնույթի անհասկանալիությունը: Խզվածքը Ծիր Կաթինի կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացման հսկայական բեկում է: Նրա մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը մարդկությանը թույլ կտա ավելի լավ հասկանալ պարուրաձև գալակտիկաների կառուցվածքը:



Ուշագրավ է, որ բազուկների կազմավորման վերաբերյալ աստղագետների կարծիքները նույնական չեն: Այդ պատճառով վերջերս արված բացահայտումը կարող է դառնալ էական տարբերակիչ, որը կօգնի վերջապես բացահայտել հիմնական հանելուկը:



Հետաքրքրական է նաև, որ գիտնականների կողմից հայտնաբերված բազկի խզվածքում են գտնվում հայտնի միգամածությունները` Արծիվը, Օմեգան, Եռաստղը և Լագունան: Դրանց դիտարկման շնորհիվ 20-րդ դարում առաջին անգամ բացահայտվել է մեր Գալակտիկայի պարուրաձև բնույթը:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/xzvacq-en-haytnaberel</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=17957</guid>

            <pubDate>Mon, 01 Mar 2021 09:04:09 +0000</pubDate>

            <title>Երկրի վրա մագնիսական փոթորիկ է սկսվել</title>

            <description><![CDATA[<p>Արևի վրա տեղի ունեցած թույլ բռնկման պատճառով Երկրի վրա առաջացած մագնիսական փոթորիկը կարող է հանգեցնել էներգահամակարգերի աշխատանքի աննշան խափանումների, ինչպես նաև ազդել թռչունների ու կենդանիների միգրացիայի վրա:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2021/03/48931.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Երկրի վրա մագնիսական փոթորիկ է սկսվել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Ֆիզիկայի ինստիտուտի Արևային ռենտգենային աստղագիտության լաբորատորիայի հաղորդմամբ` Երկրի վրա սկսվել է միջին` G2 մակարդակի մագնիսական փոթորիկ:



Մագնիսական փոթորկի առաջացումը պայմանավորված է նրանով, որ նախօրեին Արեգակի վրա տեղի է ունեցել C դասի թույլ բռնկում: Ընդ որում, գիտնականների կանխատեսմամբ, մագնիսական փոթորկի հավանականությունը Երկրի վրա կազմել է ընդամենը 10%:



G2 մակարդակի մագնիսական փոթորիկ / © Lebedev



Ընդհանուր առմամբ` մագնիսական փոթորիկները դասակարգվում են G1-ից մինչև G5 մակարդակներով: Համարվում է, որ թույլ փոթորիկը կարող է առաջացնել էներգահամակարգերի աշխատանքի աննշան խափանումներ, ինչպես նաև ազդել թռչունների ու կենդանիների միգրացիայի վրա:



Առավել ուժգին փոթորիկները հանգեցնում են կարճալիքային կապի և տեղորոշիչ համակարգերի խնդիրների, ինչպես նաև արդյունաբերական ցանցերում ճնշման խափանումների:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/potorik-e-sksvel</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14848</guid>

            <pubDate>Tue, 15 Sep 2020 08:47:16 +0000</pubDate>

            <title>Վեներայի մթնոլորտում ֆոսֆին են հայտնաբերել. այն կարող է վկայել կյանքի գոյության մասին</title>

            <description><![CDATA[<p>Գազի առկայությունը դեռևս մոլորակի վրա կյանքի գոյության ապացույց չէ, սակայն հետազոտողներն արդեն նրա առաջացման որոշ հնարավոր պատճառներ են նշել: Գիտնականներն այժմ հույս ունեն Վեներայի մթնոլորտի վերին շերտերում գտնել բակտերիաներ, որոնք կարող էին արտադրել այդ գազը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/2-hintsoflifeo.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Վեներայի մթնոլորտում ֆոսֆին են հայտնաբերել. այն կարող է վկայել կյանքի գոյության մասին]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթսի համալսարանի և Ուելսի Քարդիֆի համալսարանի գիտնականները 2017 և 2019 թվականներին հետազոտել են Վեներայի մթնոլորտը: Վերին շերտերում (53-61 կմ) նրանք հայտնաբերել են ֆոսֆինի քիմիական նշաններ, ինչպես նաև նրա հետքերը 10-ից մինչև 1 մմ-անոց ռադիոալիքների տիրույթում:



Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ֆոսֆինի պարունակությունը մթնոլորտում 20 մոլեկուլ/միլիարդ հարաբերակցությամբ է: Գազի առաջացումը մեծ էներգիա է խլում, և այն հեշտությամբ փլուզվում է արեգակնային լույսից ու ծծմբաթթվից, որն առկա է Վեներայի մթնոլորտում: Այդ պատճառով, եթե այն վաղուց հայտնված լիներ, գտնելն անհնար կլիներ:



Դա գիտնականներին թույլ է տվել ենթադրել, որ ֆոսֆինը մշտապես արտադրվում է ինչ-որ աղբյուրի կողմից: Քարդիֆի համալսարանից աստղագետ Ջեյն Գրիվզը նշել է, որ դեռևս չեն կարող դա կյանքի գոյություն համարել: Նրա խոսքով՝ եթե հետազոտություններն այլ բացատրություն չգտնեն, ապա Վեներան կարող է առաջին մոլորակը դառնալ, որտեղ կհայտնաբերեն ոչ երկրային կյանքի նշաններ:




https://youtu.be/00hUbT6pbYY
Վեներան՝ ամպերի վերին շերտերում հայտնաբերված ֆոսֆինի մոլեկուլների ներդրված պատկերով / © ESO / M. Kornmesser / L. Calçada &amp; NASA / JPL / Caltech



Հետազոտական խումբը ստուգել է ֆոսֆինի առաջացման բոլոր հնարավոր ուղիները, որոնք կյանքի հետ կապ չունեն. Վեներայի մթնոլորտում, գրունտում և խոռոչներում քիմիական գործընթացներ, հրաբխային և տեկտոնական ակտիվություն, երկնաքարերի անկում, ամպրոպներ և արևային քամի: Ապա գիտնականները մոդելավորել են, թե այդ երևույթների կողմից ի հայտ եկող ֆոսֆինն ինչպես կարող է կուտակվել Վեներայի մթնոլորտի վերին շերտերում:



Դիտարկված բոլոր դիպաշարերում գազի բաղադրակազմը շատ ավելի քիչ է եղել, քան այն, որը ներկայումս դիտարկում են աստղագետները: Կան նաև մի քանի այլ տարբերակներ, բայց դրանք, Գրիվզի խոսքով, ֆանտաստիկ են թվում: Նրանցից մեկը պլաստիկայինն է: Գիտնականի կարծիքով՝ լողացող պլաստմասե արտադրամասն ամենահարմար բացատրությունը չէ:



Բազմաթիվ աստղագետներ Վեներայի վրա կյանքի որոնման գաղափարը չեն դիտարկում. պատճառը բարձր ջերմաստիճանն է՝ 460 աստիճան Ցելսիուս, և ճնշումը՝ Երկրից 92 անգամ բարձր: Սակայն մթնոլորտի վերին շերտերում այդ ցուցանիշներն էականորեն տարբերվում են մակերեսից՝ մոտ լինելով երկրային պայմաններին, այդ պատճառով այդ շերտերում կյանքի գոյության հավանականությունը մեծ է:



Հետազոտության հեղինակները, սակայն, ենթադրել են, որ մոլորակի վրա կարող են բնակվել անաէրոբային բակտերիաներ, և մտադիր են շարունակել ուսումնասիրությունները՝ գտնելու կյանքի այլ նշաններ: Կորոնավիրուսի համավարակի պատճառով 2020թ. գարնանը նախատեսված դիտարկումները հետաձգել են և այժմ սպասում են նպաստավոր իրավիճակի՝ դրանք վերսկսելու համար: Բացի այդ՝ տիեզերական առաքելությունները դեպի Վեներա կկարողանային ամպերից նմուշներ վերցնել և ավելի շատ տվյալներ տրամադրել:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/vkayel-kyanqi</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14831</guid>

            <pubDate>Mon, 14 Sep 2020 12:58:55 +0000</pubDate>

            <title>Գրինվիչի աստղադիտարանը հրապարակել է 2020թ. աստղագիտական լավագույն լուսանկարների ցանկը</title>

            <description><![CDATA[<p>Insight Investment Astronomy Photographer of the Year մրցույթում լավագույնն է ճանաչվել Անդրոմեդա գալակտիկայի լուսանկարը՝ ֆրանսիացի լուսանկարիչ Նիկոլ Լեֆոդեի հեղինակությամբ: Մրցույթը կազմակերպել են Գրինվիչի արքայական թանգարանները:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/G-28529-27_Winner-and-Overall-Winner_Andromeda-Galaxy-at-Arm_s-Length-Nicolas-Lefaudeux.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գրինվիչի աստղադիտարանը հրապարակել է 2020թ. աստղագիտական լավագույն լուսանկարների ցանկը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Լեֆոդեն շրջանցել է ավելի քան 5 հազար մրցակիցների՝ «Գալակտիկաներ» անվանակարգում զբաղեցնելով առաջին հորիզոնականը և ստանալով գլխավոր մրցանակը՝ 5 հազար ֆունտ ստեռլինգ: Ֆորժ-լը-Բեն-ում, Իլ-դը-Ֆրանսում (Փարիզ) նրա կողմից արված լուսանկարների կենտրոնում Անդրոմեդա գալակտիկան է: Լուսանկարի անկյունները մթագնած են, ինչի շնորհիվ գալակտիկան շատ մոտ է թվում, թեև ավելի քան 2,5 մլն լուսային տարվա հեռավորության վրա է:



Դատավոր Էդ Ռոբինսոնը նշել է, որ մեծ մասի համար Անդրոմեդա գալակտիկան հեռու է և անհասանելի, թեև մոտ հարևան է հանդիսանում: Նրա խոսքով՝ այնպիսի լուսանկար ստեղծելը, որին, թվում է, հնարավոր կլինի դիպչել, հրաշք է, արդիական է հատկապես հիմա, երբ մարդիկ ուշքի են գալիս սոցիալական հեռավորության շրջանից հետո:



Insight Investment Astronomy Photographer of the Year-ն անցկացվում է ամեն տարի՝ Գրինվիչի արքայական աստղադիտարանի կողմից: Այս տարի մրցույթին մասնակցել են ավելի քան 5 հազար լուսանկարիչ՝ 6 մայրցամաքներից: Սա մրցույթի համար ռեկորդային թիվ է: Բացի այդ՝ հանձնաժողովն առաջին անգամ երկու հատուկ մրցանակ է շնորհել. Սըր Պատրիկի մրցանակ՝ լավագույն նորեկության համար, և Էննի Մաունդերի մրցանակ՝ լավագույն լուսանկարի համար, որը ստեղծվել է բաց աղբյուրների լուսանկարներից: Ստորև ներկայացվում են լուսանկարներ, որոնք հաղթել են տարբեր անվանակարգերում:



Լավագույն լուսանկարը «Երկինք» անվանակարգում. «Ներկելով երկինքը» / © Թոմաս Կաստ



Լավագույն լուսանկար «Մեր Արևը» անվանակարգում. «Հեղուկ լույս» / © Ալեքսանդր Հարթ



Լավագույն լուսանկար «Մեր Լուսինը» անվանակարգում. «Խաղաղ խառնարանը՝ ներկերի մեջ» / © Ալեն Պաուլու



Լավագույն լուսանկար «Բևեռափայլ» անվանակարգում. «Կանաչ տիկինը» / © Նիկոլաս Ռեմ-Մելտ



Լավագույն լուսանկար «Մոլորակներ, գիսաստղեր և աստղակերպեր» անվանակարգում. «Տիեզերքը՝ մեր միջև» / © Լուկաշ Սուջկա



Լավագույն լուսանկար «Մարդիկ և տիեզերքը» անվանակարգում. «Տեխնոլոգիայի գերին» / © Ռաֆայել Շմալ



Լավագույն լուսանկար «Աստղերը և միգամածությունները» անվանակարգում. «Տիեզերական դժոխք»/ © Պիտեր Ուորդ



Լավագույն լուսանկարը «Լավագույն առաջնելույթ». «Ալիքներ» / © Բենս Տոտ



Էննի Մաունդերի անվան հատուկ մրցանակ՝ լավագույն նորարարական լուսանկարի համար. «Մութ գետ» / © Ջուլիա Հիլլ



Լավագույն լուսանկար «Երիտասարդություն» անվանակարգում. «Չորս մոլորակ և Լուսին» / © Ալիս Ֆոկ-Խան



Դոկտոր Էմիլի Դրաբեկ-Մաունդերը՝ Գրինվիչի արքայական թանգարանների աստղագետը և մրցույթի դատավորը, պատմել է, որ միջազգային իրադրությունն այս տարի կազմակերպությանը բարդ վիճակում է դրել: Նրա խոսքով, սակայն, լուսանկարները գերազանցել են սպասումները, իսկ նորարարական ցուցադրությունները բացառիկ են եղել:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/photo/astxagitakan-lavaguyn</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=14669</guid>

            <pubDate>Tue, 08 Sep 2020 14:03:43 +0000</pubDate>

            <title>10 մլն աստղերի դիտարկմամբ ոչ երկրային քաղաքակրթության ոչ մի ազդանշան չի հայտնաբերվել</title>

            <description><![CDATA[<p>Առագաստ համաստեղության ավելի քան 10 մլն աստղի և արտաարեգակնային 75 մոլորակի ուսումնասիրության արդյունքում ավստրալացի աստղագետներն այլմոլորակային քաղաքակրթության մասին վկայող ոչ մի նշան չեն գտել:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/09/vela.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[10 մլն աստղերի դիտարկմամբ ոչ երկրային քաղաքակրթության ոչ մի ազդանշան չի հայտնաբերվել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Առագաստի համաստեղությունը (լատ.՝ Vela) երկնքի Հարավային կիսագնդում է: Նրա հարավային սահմանն անցնում է Ծիր Կաթինի ամենաաստղային հատվածով: Զբաղեցնում է 499,6 քառակուսի աստիճան և ունի 195 աստղ, որոնք տեսանելի են անզեն աչքով, ևս միլիոնավոր աստղեր, որոնք առանց աստղադիտակի նկատելի չեն:



Ավստրալիայի Murchison Widefield Array (MWA) աստղադիտարանի հիման վրա դիտարկումներ են իրականացվել: Ռադիոաստղագիտական հետազոտությունների միջազգային կենտրոնի (ICRAR) Կերտինյան համալսարանի գիտնականները ծավալուն հետազոտության արդյունքում ցածր հաճախականությամբ ոչ մի ռադիոազդանշան չեն հայտնաբերել, որը կարող էր պատկանել այլմոլորակային քաղաքակրթությանը:



Առագաստ համաստեղությունը / © IAU and Sky &amp; Telescope magazine (Roger Sinnott &amp; Rick Fienberg)



Նշված աշխատությունում ուսումնասիրվել են արտաարեգակնային 6 մոլորակների ազդանշանները: Ընդհանրացնելով նույն գիտնականների նախորդ երկու հետազոտությունների արդյունքները՝ աստղագետները «ստուգել են» 75 հայտնի արտաարեգակնային մոլորակների ազդանշանների առկայությունը: Այնուամենայնիվ՝ ոչինչ չեն գտել: Նույն արդյունքն է գրանցվել նաև Առագաստ համաստեղության՝ ավելի քան 10 մլն աստղերի արդյունավետ իզոտրոպային-ճառագայթային հզորության վերին սահմանների հաշվարկների վերլուծությամբ: Երկնքի այդ մեծ տիրույթի դիտարկումը, գիտնականների խոսքով, այլմոլորակային բանականության որոնումների ծրագրի (SETI) շրջանակներում ամենամեծն է:



Այդպիսով, աստղագետները նախազգուշացնում են, որ ծրագիրը դեռևս երկար ճանապարհ ունի անցնելու, իսկ նմանատիպ արդյունքները նրանց չեն հիասթափեցնում, քանի որ ցույց են տալիս, որ հեշտ է պատահաբար այլմոլորակային բանականության որոնում իրականացնել՝ հետազոտելով աստղաֆիզիկական այլ երևույթներ:



Մարդկանց, իրականում, հայտնի չէ, թե ինչպիսի տեխնոլոգիան է ունակ մշակելու ոչ երկրային քաղաքակրթությունը. գիտությունը որպես նմուշ կարող է ընդունել միայն սեփական տեխնոլոգիաները: Միևնույն ժամանակ՝ աստղագետները «դիտարկել են» ընդամենը 10 մլն աստղ, իսկ Ծիր Կաթինում, տարբեր գնահատականներով, դրանք 100-400 մլրդ-ն են:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/azdanshan-chi</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=13789</guid>

            <pubDate>Thu, 06 Aug 2020 18:26:12 +0000</pubDate>

            <title>Հարցազրույց Արեգ Միքայելյանի հետ. «Հայաստանում գիտության ֆինանսավորումը չափազանց ցածր է»</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղագիտության ոլորտի արդիական թեմաների շուրջ զրուցել ենք Բյուրականի աստղադիտարանի տնօրեն, Միջազգային աստղագիտական միության Հարավարևմտյան և Կենտրոնական Ասիայի աստղագիտության զարգացման տարածաշրջանային կենտրոնի տնօրեն, Հայկական աստղագիտական ընկերության նախագահ Արեգ Միքայելյանի հետ:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/08/66699528_844455442615190_1507736617014525952_o.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հարցազրույց Արեգ Միքայելյանի հետ. «Հայաստանում գիտության ֆինանսավորումը չափազանց ցածր է»]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Շեշտ.am - Ձեր հարցազրույցներից մեկում նշել էիք, որ Հայաստանը պատրաստվում է իր սեփական փոքր արբանյակն արձակել: Ո՞ր փուլում է այդ գործընթացը:



Արեգ Միքայելյան - Հայաստանը՝ ՄԱԿ-ի Տիեզերքի խաղաղ օգտագործողների հանձնաժողովին (COPUOS) միանալուց հետո, բնականաբար նախատեսում է ունենալ իր սեփական արբանյակը, իսկ հետագայում նաև՝ արբանյակները։ Սակայն թեև դա նախատեսված է, բայց դեռ իրական ծրագիր չէ։



Այստեղ երկու մոտեցում է ուսումնասիրվում՝ կամ մասնակցել այլ երկրների արդեն գոյություն ունեցող կամ արձակվելիք արբանյակների ծրագրերին (մասնակի ֆինանսավորման պայմանով), կամ փորձել պատրաստել և արձակել սեփական արբանյակ, ինչն ավելի բարդ է և խոսքն էլ ավելի համեստ արբանյակի մասին է։ Օրինակ եթե կարելի է կառուցել և արձակել մատչելի արբանյակներ նույնիսկ մի քանի տասնյակ հազար ԱՄՆ դոլարի սահմաններում, ապա լուրջ խնդիրներ իրականացնող երկրակայուն (գեոստացիոնար) արբանյակն արժե ոչ պակաս, քան 200-250 մլն ԱՄՆ դոլար։ 



Շեշտ.am - Արբանյակը տիեզերք ուղարկելու դեպքում հնարավո՞ր է համագործակցություն SpaceX-ի, Росксомоса-ի կամ այլ ընկերության հետ:



Արեգ Միքայելյան - Համագործակցություն միշտ էլ հնարավոր է, թեև ամեն արբանյակ իր առանձին ծրագիրն ու նպատակներն ունի։ Սովորաբար համագործակցության համար նախապես են պայմանավորվում և համապատասխան ձևով պատրաստում արբանյակը և սարքավորումը։ Այնպես որ մեր դեպքում դա առայժմ միայն պլաններում է։ Իսկ տարբեր երկրների հետ համագործակցել՝ միանշանակ, քանի որ Հայաստանը որպես փոքր երկիր չի կարող միայնակ շատ մեծ ծրագրեր իրականացնել։



Ամեն դեպքում՝ մենք մտնում ենք տիեզերական դարաշրջան և նույնիսկ զուտ գործարարական տեսակետից արդեն ձեռնտու չէ շարունակ կապուղիներ գնել այլ երկրներից, երբ կարելի է ունենալ մեր սեփականը կամ գոնե համագործակցել և օգտվել դրանից։



Շեշտ.am - Կնշե՞ք Բյուրականի աստղադիտարանում կատարված վերջին նշանավոր բացահայտումը:



Արեգ Միքայելյան - Մեզ մոտ իրականացվում են մի շարք այսպես կոչված շրջահայություններ (անգլերեն՝ survey)․ դրանք երկնքի լայնածավալ դիտումներ և ուսումնասիրություններ են՝ նոր տիեզերական օբյեկտների բացահայտման և հետագա հետազոտման նպատակով։ Ի տարբերություն, շատ աստղադիտարաններում միայն ուսումնասիրում են ուրիշների կողմից արդեն հայտնաբերված օբյեկտները, ինչի համար հիմնական պայմանն է ունենալ առաջատար տեխնիկա։



Շատ ավելի բարդ է հասկանալ, թե ինչ մոտեցումներ և եղանակներ կիրառելով կարելի է Մեր Գալակտիկայի միլիարդավոր աստղերի և Տիեզերքի միլիարդավոր գալակտիկաների մեջ առանձնացնել առավել հետաքրքիրները, որոնք կարող են կազմել 1%-ից էլ պակասը։ Դրանց շնորհիվ բացահայտվում են առավել կարևոր տիեզերական օբյեկտները։



Վերջին տարիներին մեզ մոտ հայտնաբերվել են նոր քվազարներ, ակտիվ միջուկով այլ գալակտիկաներ, երիտասարդ աստղային օբյեկտներ (Հերբիգ-Հարո օբյեկտներ, ֆուօրներ և այլ), չափազանց մեծ խտության սպիտակ թզուկ աստղեր, գերնորեր, պայթյունային փոփոխականներ, ուշ սպեկտրային դասերի և անսովոր քիմիական բաղադրություն ունեցող ածխածնային աստղեր, այլ փոփոխականներ, կրկնակի աստղեր և այլն։ Կատարվել են նաև կարևոր տեսական աշխատանքներ՝ Արեգակի ֆիզիկայի, աստղերի մթնոլորտներում ճառագայթման տեղափոխման տեսության և այլ բնագավառներում։ 



Շեշտ.am - Ներկայումս անձամբ ինչ-որ հետազոտություն կատարո՞ւմ եք, թե՞ միայն գրանտների կամ արտաքին պատվերների շրջանակներում են դրանք արվում: Եթե կատարում եք, որո՞նք են, ինչպիսի՞ն են արդյունքները:



Արեգ Միքայելյան - Իհարկե կատարում եմ և միշտ եմ կատարել։ Ես երբեք գիտական ակտիվությունը չեմ թուլացրել, անկախ այն բանից, թե ինչ պաշտոն եմ զբաղեցրել կամ ընդհանրապես չեմ զբաղեցրել։ Անհամեստ չլինեմ, բայց Հայաստանում ինչ 2012թ․ ստեղծվել է առավել արդյունավետ գիտնականների ցանկը, ես առ այսօր անցկացված բոլոր մրցույթներում ներառվել եմ դրանում։ Ընդհանրապես, գիտական գործունեությունն առաջնայինն է, անհրաժեշտ է ակտիվ աշխատել գիտության մեջ, նոր հետո իրականացնել նաև վարչական, կազմակերպական, կրթական, խմբագրական, հանրային կամ այլ գործունեություն։



Ի դեպ, գիտական հետազոտությունները նաև կարող են կատարվել հենց դրամաշնորհների շրջանակներում։ Ինչ վերաբերում է արտաքին պատվերներին, ապա այդպես կարելի է կոչել այն ծրագրերը, որոնք դրսից են առաջարկվել, սակայն մեր դեպքում միշտ կարողացել ենք իրականացնել մեզ հետաքրքրող թեմաները և խնդիրները։ Վերջին կարևոր արդյունքներից կնշեմ ակտիվ միջուկով գալակտիկաների բազմալիքային (ռենտգենյան, գերմանուշակագույն, օպտիկական, ենթակարմիր, ռադիո) վիճակագրական ուսումնասիրությունները, որոնք թույլ են տալիս պարզել գալակտիկաների ֆիզիկական հատկությունները։



Կան նաև բազմաթիվ հայտնաբերված նոր տիեզերական օբյեկտներ․ ընդհանրապես մեր հետազոտություններն աչքի են ընկնում նոր օբյեկտների բացահայտմամբ։ Արդեն կան մեր կողմից բացահայտված շուրջ 5700 օբյեկտներ, որոնք բոլորն էլ հետագա ուսումնասիրությունների առարկա են։  



Շեշտ.am - Ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստանում գիտահանրաճանաչ մեդիայի մակարդակը: Ինչո՞ւ այստեղ ոչ ոք գիտական լուրեր չի կարդում:



Արեգ Միքայելյան - Մակարդակն իհարկե դեռ հեռու է ցանկալիից, սակայն արդեն բազմաթիվ քայլեր են արվում իրավիճակը շտկելու համար։ Այլ հարց է, որ այո, մարդիկ են տարված այլ հետաքրքրություններով՝ առօրյա խնդիրներ, քրեական թեմաներ, բիզնես, քաղաքականություն, սպորտ և այլն։ Սովորաբար երկրի զարգացման հետ միասին առաջին պլան է գալիս նրա գիտությունը։



Մեզ մոտ մի փոքր արտառոց վիճակ է․ դեռևս խորհրդային ժամանակներից Հայաստանում գիտությունը բարձր մակարդակի վրա է եղել, սակայն երկրում հիմա կենսամակարդակը շատ ցածր է։ Հայաստանը երևի միակ պետությունն է աշխարհում, որ զարգացող երկիր է, բայց ունի բարձրակարգ գիտություն։ Այսինքն հասարակության գիտակցության և գիտության կարևորության անհամապատասխանություն կա։ 



Շեշտ.am - Եթե կարդում են, ապա ինչո՞ւ ոչ մի մասնագիտացված կայք չկա, կան՝ միայն սիրողական մակարդակի:



Արեգ Միքայելյան - Հավանաբար ուժերն են քիչ ամեն ինչ հասցնելու համար։ Մասնագիտական մակարդակի հենց մեր աստղադիտարանի կայքէջն է (https://www.bao.am), բայց դրանից սովորական մարդիկ դժվար թե օգտվեն: Գիտահանրամատչելի նյութեր տրամադրելն ավելի կարևոր է։ Օրինակ մենք ստեղծել ենք հայերեն առցանց ամսագիր՝ «Աստղագիտակ» (https://www.aras.am//Astghagitak), որտեղ ներկայացվում են հայերեն լեզվով մատչելի աստղագիտական նյութերն ըստ թեմաների։



Ցանկալի կլիներ ունենալ աստղագիտական ամսագիր, Youtube-ում շատ ավելի աստղագիտական նյութեր (որոշ նյութեր ունենք տեղադրած), Վիկիպեդիայի աստղագիտական շատ հոդվածների հայերեն տարբերակները, սակայն այդ ամենի համար բազմաթիվ մարդիկ և միջոցներ են պետք։ 



Շեշտ.am - Այս տարի աստղաֆիզիկայի մագիստրատուրա ընդունվածները 2-3 ե՞ն: Դա բավարա՞ր եք համարում: Ձեր կարծիքով՝ արդյո՞ք այդ հանգամանքի վրա ազդում է գիտական ԶԼՄ-ի բացակայությունը Հայաստանում:



Արեգ Միքայելյան - Այո, վերջին տարիներին շատ քիչ են ընդունվում և ոչ միայն մեր ոլորտում։ Գիտության ճանապարհն ընտրող պատանիների և երիտասարդների թիվը խիստ անկում է ապրել հիմնականում հետագա ցածր վարձատրվող աշխատանքի հեռանկար ունենալու պատճառով։ Ձեր նշած պատճառը նույնպես առկա է․ եթե գիտությունն ավելի բարձր գնահատվեր ու մասսայականացվեր, հանրությանը պատշաճ կերպով ներկայացվեին գիտության կարևորությունը և արդյունքները, վստահ եմ, որ երիտասարդների հոսքն էլ կավելանար։  



Շեշտ.am - Ինչպե՞ս եք անձամբ մասնակցում Հայաստանում գիտության հանրայնացմանը:



Արեգ Միքայելյան - Մենք նախաձեռնել ենք գիտության, մասնավորապես՝ աստղագիտության հանրայնացմանը վերաբերող մի շարք ծրագրեր, այդ թվում՝ գիտական, (մասնավորապես՝ աստղագիտական) լրագրությունը (հարցազրույցներ, հանրամատչելի հոդվածներ, մամուլի ասուլիսներ, հեռուստա և ռադիո հաղորդումներ և այլն), արտագնա դասախոսություններ Երևանի և ՀՀ մարզերի դպրոցներում (մասամբ՝ ՀՕՖ-ի հետ համատեղ), նաև՝ դասախոսություններ այլ կազմակերպություններում:



Բյուրականյան գիտաճամբարներ են կազմակերպվում (որտեղ աստղագիտությունից բացի ներկայացվում են նաև այլ գիտությունները), «Իմ Տիեզերքը» շարադրությունների մրցույթ և եռօրյա այցելություն Բյուրականի աստղադիտարան Բերդի տարածաշրջանի սահմանամերձ գյուղերի դպրոցականների համար (նույնպես ՀՕՖ-ի հետ համատեղ), էապես օժանդակում ենք աստղագիտական օլիմպիադաների իրականացմանը, իրականացնում ենք մի շարք ծրագրեր ֆիզիկայի և աստղագիտության ուսուցիչների համար:



Ինչպես նշվեց՝ ստեղծել ենք մի շարք կայքէջեր, վերջապես ակտիվորեն զարգացնում ենք գիտական (և աստղագիտական) տուրիզմը, մասնավորապես կազմակերպելով տարատեսակ այցելություններ Բյուրականի աստղադիտարան։ Այստեղ պետք է նշեմ մեր հանրային կապերի համակարգող Սոնա Ֆարմանյանի դերը, ով ջանք չի խնայում Հայաստանում աստղագիտական կրթության և աստղագիտության հանրայնացմանն ուղղված նախաձեռնություններով։  



Շեշտ.am - ՀՀ կառավարության ծրագրերում կա՞ արդյոք նոր աստղադիտակի կառուցում՝ աստղաֆիզիկայի ոլորտում մրցունակ դառնալու համար:



Արեգ Միքայելյան - Ցավոք՝ ոչ։ Իրականում Հայաստանի նման փոքր երկրում մեկ-երկու աստղադիտակն էլ բավարար է (մեզ նման շատ երկրներ նույնիսկ ընդհանրապես չունեն որևէ աստղադիտարան), սակայն այստեղ կարելի էր խոսել ավելի լավ աստղագիտական պայմաններ ունեցող վայրում դիտողական կենտրոն կառուցելու մասին։ Բյուրականն ընտրվել է այն ժամանակվա ֆինանսավորման պայմաններում որպես ամենաօպտիմալ վայր։



Պարզ է, որ ֆինանսների առկայության դեպքում պետք է դրանք շատ ավելի արդյունավետ օգտագործել և աստղադիտակներ տեղադրել բարձրլեռնային, խոշոր բնակավայրերից հեռու և աստղագիտական դիտումների համար լավագույն վայրերում։ Մենք հիմա փորձում ենք մեր փոքր աստղադիտակներից մեկը (50 սմ հայելու տրամագծով) տեղափոխել և տեղադրել Արագածի գագաթին ավելի մոտ վայրում և լրացուցիչ առավելություն ստանալ, սակայն այս ծրագիրն էլ նույնպես ծախսեր է պահանջում։ Իսկ խոշոր աստղադիտակի կառուցումը և տեղադրումն առնվազն 100-120 մլն ԱՄՆ դոլարի չափ ֆինանսներ է պահանջում։ 



Շեշտ.am - Կառավարության կողմից հատկացվող ֆինանսավորումը բավարա՞ր եք համարում: Ինչի՞ վրա կծախսեիք 1 միլիարդ դոլարը, եթե հաջորդ տարի այդպիսի գումար հատկացնեին Ձեզ:



Արեգ Միքայելյան - Առաջին հարցին՝ իհարկե ոչ։ Հայաստանում գիտության ֆինանսավորումը չափազանց ցածր է, աշխարհում ամենացածրներից մեկը նույնիսկ հարաբերական առումով, այսինքն բացի բացարձակ չափից, բյուջեից գիտությանը հատկացվող տոկոսի (շուրջ 1%) առումով էլ ենք շատ հեռու քաղաքակիրթ երկիր կոչվելուց։



Այստեղ կարող ենք խոսել թե՛ ցածր աշխատավարձերի (իմ համոզմամբ գիտնականը պետք է երկրի ամենաբարձր աշխատավարձերից մեկը ստանա, օրինակ նրա աշխատանքը շատ ավելի բարդ է և կարևոր, քան ԱԺ պատգամավորներինը, ովքեր ամսական 1․5 մլն դրամ են ստանում գիտնականի 120-150 հազարի դիմաց, այսինքն շուրջ 10-12 անգամ ավելի), թե՛ գիտական ենթակառուցվածքների և սարքավորումների արդիականացման խիստ պահանջի, թե՛ գործուղումների և այցելությունների ֆոնդի, թե՛ մի շարք այլ ծախսերի մասին։ 



Այսօր աստղադիտարանի տարեկան բյուջեն 215 մլն դրամ է, այսինքն կես մլն դոլարից էլ պակաս։ Մենք վճարում ենք չափազանց ցածր աշխատավարձ, ամսական կոմունալ ծախսերը, ձեռք ենք բերում տրանսպորտային միջոցների համար անհրաժեշտ վառելիք և չնչին գումար էլ մնում է համակարգչային տեխնիկայի, միջոցառումների կազմակերպման, գործուղումների, կահույքի, գրենական պիտույքների, տպագրության, վերանորոգման և մնացած ամեն ինչի համար։



Բարեբախտաբար, մի փոքր էլ (շուրջ 80 մլն) ավելանում է դրամաշնորհների և պայմանագրերի շնորհիվ, բայց միևնույն է շատ հեռու ենք անհրաժեշտ նվազագույնից։ Պատկերացրեք որքան քիչ է ամսական 25 մլն-ը բազմաթիվ գործառույթներ, 100 հոգուց բաղկացած անձնակազմ, 53 հեկտար տարածք և 70 շինություն ունեցող հիմնարկի համար։ Ես գնահատում եմ, որ աստղադիտարանի նորմալ կենսագործունեության համար (առանց խոշոր ներդրումների) անհրաժեշտ է տարեկան մոտ 1 մլրդ դրամ։



Եթե խոսում ենք 1 մլրդ դոլարի մասին, ինչը 500 անգամ ավելի է, ապա կարելի էր արդեն նոր խոշոր աստղադիտակ տեղադրել, էապես արդիականացնել նյութատեխնիկական բազան, ավելացնել անձնակազմը (ինչի կարիքը նույնպես կա) և հատկապես ներգրավել երիտասարդ խելացի կադրերի, ովքեր փոխարենը գնում են ավելի բարձր վարձատրվող ոլորտներ և ցավոք իրենց տաղանդը շատ ավելի պակաս արդյունավետ աշխատեցնում են ավելի քիչ գիտելիքներ պահանջող տեղում։ 



Շեշտ.am - Հավատո՞ւմ եք այլմոլորակային կյանքին:



Արեգ Միքայելյան - Վստահ եմ, որ մեր քաղաքակրթությունը միակը չէ։ Արտերկրային քաղաքակրթությունների հիմնախնդիրը բազմաճյուղային գիտություն է․ այստեղ  ներգրավված են աստղագիտությունը, ֆիզիկան, ռադիոֆիզիկան, կապը և հեռահաղորդակցությունները, քիմիան, կենսաբանությունը, փիլիսոփայությունը, պատմությունը, հնագիտությունը (պալեովիզիտոլոգիական՝ հնայցաբանական ուսումնասիրություններ), նույնիսկ լեզվաբանությունը։



Աստղագետներն ամենից առաջ են անցել՝ հայտնաբերելով բազմաթիվ արտարեգակնային մոլորակներ։ Դրանց մեջ կան արդեն մի քանի տասնյակ երկրանման և կյանքի համար հարմարեցված մոլորակներ, և հիմա որոնումների գլխավոր ուղղությունն է դրանց վրա կյանքի նշաններ գտնել։ Հուսանք շատ շուտով այս հարցում լուրջ առաջխաղացում կգրանցվի։ 



Շեշտ.am - Կնշե՞ք Ձեր սիրած ֆիլմը:



Արեգ Միքայելյան - Հատկապես շատ եմ սիրում պատմական ֆիլմեր, օրինակ ինձ համար լավագույններից մեկն է Մել Գիբսոնի «Քաջ սիրտը»՝ թե՛ որպես ռեժիսորական և թե՛ որպես դերասանական գործ։ Շատ եմ սիրում հայկական դասական ֆիլմերը՝ Հրաչյա Ներսիսյանի, Ավետ Ավետիսյանի, Արման Կոթիկյանի, Մհեր Մկրտչյանի, Սոս Սարգսյանի, Խորեն Աբրահամյանի, Ազատ Շերենցի, Ֆրունզե Դովլաթյանի և շատ ուրիշների մասնակցությամբ։   



Շեշտ.am - Սիրողական մակարդակում ինչի՞ց խորհուրդ կտաք սկսել ուսումնասիրել աստղաֆիզիկան:



Արեգ Միքայելյան - Անտուան դը Սենտ Էկզյուպերիի հետաքրքիր ասույթն եմ հիշում, որ նավաստի դառնալու համար ոչ թե պետք է նավաշինություն սովորել, ծովի քամիներն ու այլ առանձնահատկություններն ուսումնասիրել, այլ պարզապես ծովը սիրել։ Նույնը կարելի է ասել աստղագետ դառնալու համար՝ ավելի կարևոր է սիրել աստղալից երկինքը ու մտովի խորանալ Տիեզերքի գաղտնիքների մեջ․ չկա ավելի գրավիչ, ավելի հետաքրքիր ու ավելի խորհրդավոր բան, քան Տիեզերքն է։ 
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/interview/areg-mikaelyani-het</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=13515</guid>

            <pubDate>Tue, 28 Jul 2020 10:07:37 +0000</pubDate>

            <title>Գրինվիչի աստղադիտարանը ցուցադրել է 2020թ. լավագույն աստղալուսանկարները</title>

            <description><![CDATA[<p>The Insight Investment Astronomy Photographer of the Year մրցույթի կազմակերպիչները հրապարակել են «տիեզերական» լավագույն լուսանկարների կարճ ցանկը: Հաղթողները հայտնի կլինեն աշնանը և կկիսեն 10 հազար ֆունտ ստեռլինգ մրցանակային ֆոնդը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/07/960x0-3-1.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գրինվիչի աստղադիտարանը ցուցադրել է 2020թ. լավագույն աստղալուսանկարները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ամենամյա մրցույթը կազմակերպում է Մեծ Բրիտանիայի Գրինվիչի արքայական աստղադիտարանը՝ Insight Investment ընկերության և BBC Sky at Night Magazine ամսագրի հետ համատեղ: Այս տարի մասնակցության հայտ է ներկայացրել 5200 լուսանկարիչ, ինչը ռեկորդային թիվը է:



Արքայական աստղադիտարանի աստղագետ և մրցույթի դատավորներից դոկտոր Էմիլի Դրաբեկ Մաունդերը նշել է, որ աստղագիտությունն ամենահասանելի գիտություններից է, և յուրաքանչյուր մարդ ինչ-որ պահի նայել է դեպի գիշերային երկինք՝ հարցնելով, թե ի՞նչ կա այնտեղ՝ տիեզերքում: Նրա խոսքով՝ աստղալուսանկարչությունը ծածկում է արվեստի և գիտության միջև առկա անդունդը՝ ընդգծելով Տիեզերքի բնական գեղեցկությունը:



Կանաչ Լորդուհին / © Նիկոլաս Ռեմ-Մելտ



Լուսինը և «Բեկոր» երկնաքերը / © Մեթյու Բրաուն



Իսլանդիա / © Քրիստինա Մակեևա



AR 2741 և AR 2740 արևային բծերը / © Ռուսլան Իլնիցկիյ



Պար ճահճի վրա / © Կամիլ Նուրեև



Գալակտիկական շքամուտք / © Մարցին Զայակ



Ներկված երկինք / © Թոմաս Կաստ



Յուպիտերի արևածագը / © Սթենսի Դաունթոն



Լիթգոու տնային հին վառարանի ավերակներ / © Ջեյ Էվանս



Ծիր Կաթինը և երկնաքարը՝ Պորտգվարայում / © Ջենիֆեր Ռոջերս



Աստղային կածաններ՝ Նամիբիական անապատում / © Ցիգե (Նինա) Չժաո



11 անվանակարգերում (9-ը՝ հիմնական, իսկ 2՝ լրացուցիչ(Էննի Մաունդերի մրցանակ լուսանկարում նորարարության համար և սըր Պատրիկ Մուրի մրցանակ՝ լավագույն նորեկի համար)) հաղթողների անունները կհրապարակվեն սեպտեմբերի 10-ին: Այնուհետև նրանց աշխատանքները ցուցադրվելու են Ծովային ազգային թանգարանում: Լուսանկարները հրապարակվելու են նաև հատուկ գրքում, որը նվիրված է ամեն տարի անցկացվող մրցույթին:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/photo/astxalusankarnery</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=13294</guid>

            <pubDate>Mon, 20 Jul 2020 08:23:05 +0000</pubDate>

            <title>Ինչպե՞ս Հայաստանից տեսնել NEOWISE գիսավորը</title>

            <description><![CDATA[<p>Նորահայտ NEOWISE գիսավորը հուլիսի 23-ին գտնվելու է Երկրին ամենամոտ հեռավորության վրա և արդեն տեսանելի է Հայաստանի տարածքից: Արժե բաց չթողնել հնարավորությունը և անզեն աչքով դիտել այն, քանզի հաջորդ անգամ գիսավորը Երկրին կմոտենա 6800 տարի անց:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/07/neowise.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ինչպե՞ս Հայաստանից տեսնել NEOWISE գիսավորը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ս.թ. մարտի 27-ին NASA-յի NEOWISE աստղադիտակի (NASA's Neowise infrared space telescope) օգնությամբ հայտնաբերված C/2020 F3 NEOWISE գիսավորը հուլիսի 23-ին գտնվելու է Երկիր մոլորակից 103,5 մլն կմ հեռավորության վրա՝ այն դեպքում, երբ մեր մոլորակի և Արեգակի միջև հեռավորությունը 150 մլն կմ է:




https://youtu.be/Yh1_wHdUx3Y
Գիսավորը՝ Միջազգային տիեզերակայանից / © Seán Doran, eol.jsc.nasa.gov



Այս հեռավորությունը տիեզերական հաշվակներով բավականին փոքր է, սակայն որևէ վտանգի առումով՝ մեծ: Երկրի վրա չի ազդի նաև նրա եռաթև պոչը, քանի որ այն ուղղված է այլ ուղղությամբ: Պոչ վերաբերյալ հաղորդվում է, որ երեք ճյուղերից մեկը փոշուց է կազմված, մյուս երկուսը նոր են՝ իոնային են. վերջիններից մեկի վրա գերակշռում են ածխածինն ու ցիանիդը, մյուսի վրա՝ նատրիումը:



C/2020 F3 NEOWISE-ի հետագիծը / © NASA, Wikipedia



Գիսավորն այս օրերին անզեն աչքով լավ տեսանելի է հյուսիսային կիսագնդում: Այն նկատելի է արդեն Արևի մայրամուտից մոտ 2 ժամ հետո՝ կեսգիշերին մոտ: NEOWISE-ը պետք է փնտրել հյուսիս-արևելյան հորիզոնականներում` Մեծ Արջի համաստեղության շերեփից փոքր-ինչ ձախ և ներքև:



Որտե՞ղ փնտրել NEOWISE գիսավորը / © NASA/JPL-Caltech



C/2020 F3 NEOWISE գիսավորի միջուկի տրամագիծը շուրջ 5 կմ է: Այն բաղկացած է այն նյութից, որն ավելի քան 4 մլրդ տարի առաջ ընկած է եղել Արեգակնային համակարգի ձևավորման հիմքում:



Մասնագետները նշում են, որ գիսավորի պայծառությունն աստիճանաբար մեծացել է, իսկ հորիզոնականում նրա գտնվելու տեղադիրքը շաունակում է բարձրանալ: Հուլիսի 20-ից սկսած այն երևալու է ամբողջ գիշերվա ընթացքում: Թեև հյուսիսային ավելի բարձր լայնություններում այն առավել լավ է երևում, սակայն Հայաստանի տարածքից ևս այն արդեն նկատելի է:



C/2020 F3 NEOWISE գիսավորը՝ Արագած լեռան «վրա», նկարված Հայաստանից / © Անդրանիկ Քեշիշյան



Արժե բաց չթողնել հնարավորությունը՝ տեսնել և լուսանկարել C/2020 F3 NEOWISE-ը, քանի որ այն հաջորդ անգամ մեր համակարգին կմոտենա 6,8 հազարամյակ անց:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/research/neowise-gisavory</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=11657</guid>

            <pubDate>Thu, 28 May 2020 07:12:12 +0000</pubDate>

            <title>Հայաստանի տարածքում խոշոր ու վառ երկնաքար է պայթել</title>

            <description><![CDATA[<p>Երեկոյան 23:00-ի մոտակայքում Հրազդան-Հանքավան հատվածում շատ վառ երկնաքար է պայթել ու ընկել անտառային տարածքում: Հազվադեպ երևույթն արձանագրվել է տեսախցիկով:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/05/Snimok-ekrana-2020-05-28-v-09.41.59.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հայաստանի տարածքում խոշոր ու վառ երկնաքար է պայթել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Մեծ արագությամբ Երկրի մթնոլորտ մուտք գործած երկնային մարմնի աստղային մեծությունը (պայծառություն) հավասար է առնվազն 12-ի:



Տեսախցիկը տեղադրված է եղել Հրազդան քաղաքի մոտակայքում՝ Հանքավանի ուղղությամբ:




https://www.facebook.com/100001439748923/videos/3060644113993550/
Երկնաքար է ընկել Հրազդան-Հանքավան հատվածում / © Zohrap Yeganyan



Աստղաֆիզիկոս Ռ.Մարտիրոսյանը պատմել է, որ խոշոր և վառ երկնաքարը, դատելով ուսումնասիրված տեսանյութից, շատ մեծ է եղել և մեծ արագությամբ մտել է մոլորակի մթնոլորտ: Երկնաքարի մասերի՝ Երկիր հասնելու վտանգը մեծ չէր, իսկ դրանք գտնելու հավանականությունը ձգտում է զրոյի՝ հաշվի առնելով անտառային տարածքը և այն, որ այրվելով՝ երկնաքարերը որպես կանոն քայքայվում են` հասնելով ընդհուպ մինչև մի քանի միլիմետրի:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/yerknaqar-e-paytel</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>