<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/625/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 15 Nov 2026 18:04:59 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=3914</guid>

            <pubDate>Mon, 30 Sep 2019 20:47:54 +0000</pubDate>

            <title>Կարող է պարզվել, որ իններորդ մոլորակն իրականում մանր սև խոռոչ է</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականների առաջարկած տարօրինակ հիպոթեզը կարող է բացատրել, թե ինչու աստղադիտակների միջոցով չի հաջողվում տեսնել խորհրդավոր մոլորակը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/09/img_top.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Կարող է պարզվել, որ իններորդ մոլորակն իրականում մանր սև խոռոչ է]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արեգակնային համակարգի ծայրամասում հնարավոր է՝ գոյություն ունենա Երկրի հինգ քաշից ոչ ավելի փոքր սև խոռոչ: Մեծբրիտանական Դարեմի համալսարանի աստղագետ Յակուբ Շտոլցը և ԱՄՆ-ի Իլլինոյսի համալսարանի աստղագետ Ջեյմս Անվինը կարծում են, որ այս տարօրինակ հիպոթեզը կարող է միանգամից պատասխանել աստղաֆիզիկայի երկու անոմալիաների. միկրոոսպնյակավորման իրադարձությունների առատություն և Կոյպերի գոտու տրանսնեպտունյան որոշ օբյեկտների անոմալ ուղեծրեր:



Միկրոոսպնյակավորումը աստղի կարճաժամկետ պայծառության աճն է այն ժամանակ, երբ նրա և դիտողի միջև անցնում է ինչ-որ օբյեկտ (գրավիտացիոն ոսպնյակ): Աստղագետները Ծիր Կաթինի կենտրոնի ուղղությամբ և Կոյպերի գոտուց անդին տեղակայված, Երկրի 0,5-20 մեծության ոսպնյակների համար դիտարկում են նմանատիպ իրադարձությունների առատությունը: Տարբերակներից մեկն այն է, որ միկրոոսպնյակավորումը կարող է առաջացնել թափառող մոլորակը, որը երբևէ «առևանգվել» է Արևի ձգողականության կողմից և այժմ գտնվում է Արեգակնային համակարգի ծայրամասում:



Այդպիսի մոլորակի գոյությունը կարող է բացատրել նաև այն, թե ինչու են Կոյպերի գոտում (Նեպտունի ուղեծրից դուրս գտնվող տիեզերք) գտնվող որոշ երկնային մարմիններ շարժվում արտասովոր հետագծով: Որոշ տրանսնեպտունյան մարմինների ուղեծրերը խիստ ձգված են, մյուսներինը՝ արևուղու հարթության նկատմամբ առավել կռացած: Ընդ որում՝ մարմինները հիմնականում խմբավորված են մեկ ուղղությամբ:



2016թ. հրապարակված հոդվածում աստղագետների խումբն առաջ է քաշել 9-րդ մոլորակի գոյության մասին հիպոթեզ: Այն Երկրի 5-15 չափի մարմին է, գտնվում է Արևից 300-1000 աստղագիտական միավոր հեռավորության վրա: Եվ հենց իններորդ մոլորակի ձգողականության ազդեցությունը կարող է փոխել տրանսնեպտունյան մարմինների ուղեծրերը:



Սակայն Շտոլցի և Անվինի հիպոթեզն ավելի առանձնահատուկ է և բացատրում է այն փաստը, թե ինչու մինչ օրս չի հաջողվել հանելուկային մոլորակը դիտել աստղադիտակով: Եվ միկրոոսպնյակավորումը, և ուղեծրերի  անոմալիաները կարող են պայմանավորված լինել այսպես կոչված առաջնային սև խոռոչով: Ի տարբերություն զանգվածեղ սև խոռոչների, որոնք ձևավորվում են աստղի կոլլապսի արդյունքում, առաջնային խոռոչներն առաջացել են Տիեզերքի գոյության նախնական փուլերում՝ տաք պլազմայից:



Սև խոռոչի իրական չափն՝ ըստ գիտնականների (A4 թղթի վրա) / ©Jakub Scholtz and James Unwin



Առաջնային սև խոռոչները կարող են մանր լինել: Անվինի և Շտոլցի հաշվարկներով՝ նման մարմինը կարող է Երկրից 5 անգամ ծանր լինել, ունենալ 4,5 սմ շառավիղ: Այդպիսի առաջնային խոռոչի ճառագայթումն աննշան է, սակայն նրա շուրջը կարող է գոյություն ունենալ մութ մատերիայի մի քանի աստղագիտական միավոր ունեցող հալո (սկավառակ): Մութ մատերիայի շատ նմուշների ենթադրությամբ նրա մասնիկները գամմա-դիապազոնում երբեմն փոխադարձաբար անիհիլացնում են բռնկմամբ: Հոդվածի հեղինակների կարծիքով` միակ տարբերակն ապացուցելու, որ Արեգակնային համակարգի ծայրամասում իններորդ մոլորակի փոխարեն մանր սև խոռոչ է, հենց գամմա-ճառագայթման շարժվող աղբյուրի հայտնաբերումն է:



Բացի այդ, գիտնականները նմանատիպ 21 երևույթ հայտնաբերել են տարօրինակ առկայծող Տաբբի աստղի մոտ և առաջին անգամ արձանագրել, թե ինչպես է սև խոռոչը կործանել աստղին:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/manr-sev-xoroch-e</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=3622</guid>

            <pubDate>Thu, 19 Sep 2019 08:18:15 +0000</pubDate>

            <title>Գիտնականներն առեղծվածային Տաբբի աստղի պահվածքին նոր բացատրություն են գտել</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղի անկանոն առկայծումը կարող է պայմանավորված լինել այսպես կոչված «պլունետներով»՝ թափառող լուսիններով:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2019/09/spitzer_dustring.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Գիտնականներն առեղծվածային Տաբբի աստղի պահվածքին նոր բացատրություն են գտել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
KIC 8462852 կամ առավել հայտնի Տաբբի առկայծող աստղի պայծառության տարօրինակ անկումը հնարավոր է պայմանավորված լինի մերձաստղային ուղեծրում էկզոլուսնի աստիճանաբար քայքայմամբ:



Տաբբին դեղնասպիտակ գաճաճ է, գտնվում է Երկրից շուրջ 1280 լուսային տարվա հեռավորության վրա: Այն առաջին անգամ հայտնաբերվել է 2015թ.՝ փոփոխական պայծառության պատճառով աստղագետների համար դառնալով իսկական գլխացավանք: Սովորաբար լուսավորության տատանումները բացատրվում են աստղի առջևով մոլորակի անցմամբ, սակայն KIC 8462852-ի դեպքում դա բացառված է: Առեղծվածային աստղի պայծառության անկումը տարբեր չափեր է ունեցել (5-22%) և անկանոն հաճախականություն: Բացի այդ, դիտարկումների արխիվային տվյալները վկայում են, որ Տաբբիի տեսանելի աստղային մեծությունը ժամանակի ընթացքում միանշանակ նվազում է:



Առկայծող աստղի հետագա դիտարկումները ցույց են տվել, որ պայծառության անկման դեպքում տարբեր երկարությամբ ալիքների լուսային ճառագայթման ինտենսիվությունն անհամաչափ է նվազում: Դա նշանակում է, որ աստղի լույսը ոչ մի կերպ չի կարող արգելափակվել անթափանց կոշտ մարմնի կողմից: Սա հնարավորություն է տալիս զտել որոշ վիճելի հիպոթեզեր, օրինակ՝ այլ քաղաքակրթության միջմոլորակային տիեզերանավերի մասին:



Տեղի ունեցողը կարող էր բացատրվել գիսաստղերի խմբով կամ փոշու ամպով, բայց լուսավորության նմանատիպ նվազման դեպքում գիսաստղի ընդհանուր ծավալը կամ տիեզերական փոշին պետք է որ անհավատալի լինեն: Կոլումբիական համալսարանի գիտնականների խումբը, Բրայան Մեցգերի ղեկավարությամբ, առաջարկել է իր տարբերակը: Առկայծումների պատճառը կարող է լինել իր մոլորակի ուղեծիրը լքող և աստղի ազդեցությամբ դանդաղ լողացող թափառող լուսինը (պլունետա): Այն կարող է փոշի և բեկորներ արտանետել, որոնք պտտվում են աստղի շուրջը՝ մինչև վերջինիս կողմից կուլ տալը, և պայծառության տատանումների պատճառ են դառնում:



Ավելի վաղ գիտնականները մոլեդավորել են գազային հսկաների ուղեծրից լուսինների միգրացիայի հնարավոր մեխանիզմը՝ այն դեպքում, երբ մոլորակը մոտենում է աստղին: Վերջնարդյունքում այդ լուսինները կարող են  դուրս շպրտվել մոլորակային համակարգից կամ բախվել աստղին, բայց մոդելավորման արդյունքներով նրանց գրեթե կեսը վերածվում է թափառող լուսնի՝ մնալով մերձաստղային որոշակի ուղեծրում:



Աստղագետներն արդեն փոփոխական պայծառությամբ շատ աստղեր են գտել, բայց նրանցից ոչ ոք Տաբբիի նման չի դրսևորում իրեն: Իրենց հիպոթեզը հաստատելու համար գիտնականները պետք է գտնեն նմանատիպ այլ օրինակներ: Մեցգերը նշել է, որ իրենք նույնիսկ ապացույց չունեն, որ Արևային համակարգից դուրս կան լուսիններ, սակայն աստղի վրա լուսնի անկման հանգամանքն արտասովոր չէ:



Վերջերս TESS աստղադիտակի օգնությամբ գիտնականները դիտարկել են հայտնի ամենափոքր էկզոմոլորակը. այն իր չափերով Երկրի և Մարսի միջև է:



Ավելի վաղ հետազոտողները գտել են արտասովոր կրկնակի աստղ, որի պայծառությունը յուրաքանչյուր 11 կամ 22 րոպեն մեկ նվազում և կրկնակի պակասում է:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/news/arexcvacayin-tabbi-astxi-pahvacqin</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>