<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/eth-zurich/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Mon, 09 Nov 2026 18:02:41 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20576</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 15:23:18 +0000</pubDate>

            <title>Մարդու բջիջներում ստեղծել են գեների ակտիվությունը գրանցող «սև արկղ»</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները մարդու բջիջներում ստեղծել են արհեստական օրգանոիդ, որը պահպանում է կարճատև գենային ակտիվության հետքերը։ «Ռեկորդանել» կոչվող մոլեկուլային պահոցը հավաքում և քայքայումից պաշտպանում է տեղեկատվական ՌՆԹ-ն՝ թույլ տալով օրեր անց վերականգնել բջջի արձագանքը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/recordanelle-cell.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Մարդու բջիջներում ստեղծել են գեների ակտիվությունը գրանցող «սև արկղ»]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ցյուրիխի շվեյցարական բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի՝ ETH Zurich-ի հետազոտողները նոր մեթոդը ներկայացրել են հոկտեմբերի 21-ին Nature Biotechnology-ում հրապարակված աշխատանքում։ Այն փորձարկել են մարդու HEK293T բջջային գծի վրա։ Հեղինակների նպատակն է պահպանել այնպիսի անցողիկ փոփոխություններ, որոնք սովորական վերլուծության պահին արդեն կարող են անհետացած լինել։



Երբ գենն ակտիվանում է, բջջում կարող են առաջանալ տեղեկատվական ՌՆԹ-ի նոր մոլեկուլներ՝ սպիտակուցի սինթեզի հրահանգներ։ Սակայն այդ մոլեկուլները ժամանակի ընթացքում քայքայվում են։ ՌՆԹ-ի սովորական սեքվենավորումը հիմնականում ցույց է տալիս նմուշառման պահի պատկերը և կարող է բաց թողնել ավելի վաղ տեղի ունեցած կարճատև արձագանքը։



Նոր պահոցը կառուցված է միաձուլված սպիտակուցից, որն ունի երեք գործառութային մաս։ Դրանցից մեկը կառույցն ամրացնում է միտոքոնդրիայի արտաքին թաղանթին, մյուսն օգնում է ձևավորել խտացված մոլեկուլային միջավայր, իսկ երրորդը կապում է ՌՆԹ-ն։ Այդպես մոլեկուլների մի մասը հայտնվում է պաշտպանված միջավայրում և պահպանվում ավելի երկար։



Լաբորատորիան հայտնում է, որ փորձարկված տարբերակները կարող են նմուշառել բջջում արտահայտվող գեների մինչև 90 տոկոսի ՌՆԹ-ները։ Սա չի նշանակում բջջի ամբողջ ՌՆԹ-ի 90 տոկոսի պահպանում․ խոսքը ներկայացված գեների բազմազանության մասին է։ Արխիվը հավաքում է դրանցից առաջացած մոլեկուլների միայն մի մասը։



Փորձերից մեկում բջիջները կարճ ժամանակով ենթարկել են իմունային ազդանշանային սպիտակուցի՝ ինտերֆերոն-բետայի ազդեցությանը։ Երկու օր անց վերահսկիչ բջիջներում ակտիվացած գեների մեծ մասի արձագանքն այլևս չէր հայտնաբերվում, մինչդեռ օպտիմալացված ռեկորդանելներում հետքերը պահպանվել էին։ Դրանք հնարավոր էր կարդալ նաև առանձին բջիջների մակարդակով։



Առանց բջջային կուլտուրայի վերացանքի ազդանշանը հայտնաբերել են մինչև հինգ օր անց։ Վերացանքի և հետագա աճի պայմաններում այն պահպանվել է ավելի կարճ՝ երեքից չորս օր։ Հեղինակները դա կապում են բջիջների բազմացման ընթացքում նախկինում հավաքված տեղեկատվության նոսրացման հետ։



Փորձարկված պայմաններում լավագույն տարբերակը էականորեն չի փոխել բջիջների կենսունակությունն ու միտոքոնդրիաների աշխատանքը։ Այդուհանդերձ, հեղինակները շեշտում են, որ նման գրանցիչն ինքնին միջամտություն է բջջին, և հնարավոր ազդեցությունները դեռ պետք է ուսումնասիրել այլ պայմաններում։ Մեթոդն առայժմ բջջային գործընթացներն ուսումնասիրելու լաբորատոր գործիք է, որի կիրառելիությունը այլ բջիջներում և կենդանի օրգանիզմներում դեռ պետք է գնահատել։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/recordanelle-rna</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20552</guid>

            <pubDate>Mon, 19 Oct 2026 12:08:55 +0000</pubDate>

            <title>Նոր մոդելը սառցադաշտերի ավելի մեծ կորուստ է կանխատեսում մինչև 2100 թվականը</title>

            <description><![CDATA[<p>Եղանակի օրական փոփոխությունները հաշվի առնելիս սառցադաշտերի ապագա կորուստն ավելի մեծ է ստացվում, քան ամսական տվյալներով հաշվարկելիս։ Նոր ուսումնասիրության մոդելում այդ տարբերությունը մինչև 2100 թվականը ծովի միջին մակարդակի բարձրացմանը հավելյալ 20–33 միլիմետր է ավելացնում՝ միայն սառցադաշտերի հաշվին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/glacier-weather-cover-20261019.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Նոր մոդելը սառցադաշտերի ավելի մեծ կորուստ է կանխատեսում մինչև 2100 թվականը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ցյուրիխի ETH-ի և Բրյուսելի ազատ համալսարանի՝ VUB-ի հետազոտողների աշխատանքը հոկտեմբերի 19-ին հրապարակվել է Nature Communications ամսագրում։ Նույն օրը VUB-ն արդյունքների մասին հայտնել է պաշտոնական հաղորդագրությամբ։ Թիմը համեմատել է GloGEM սառցադաշտային մոդելի օրական և ամսական տարբերակները՝ պարզելու, թե ինչ է փոխվում, երբ հաշվարկներում պահպանվում են կարճատև եղանակային տատանումները։
Գլոբալ կանխատեսումներում ներառվել է 12 571 սառցադաշտ՝ յուրաքանչյուրը 5 քառակուսի կիլոմետրից մեծ։ Դրանք կազմում են աշխարհի սառցադաշտերի թվի մոտ 6%-ը, բայց պարունակում են դրանց սառույցի ծավալի մոտ 94%-ը։ Ուսումնասիրությունը վերաբերում է սառցադաշտերին, ոչ թե Գրենլանդիայի և Անտարկտիդայի ամբողջ սառցավահաններին։
Մի քանի շատ շոգ օրը կարող է արագ հալեցնել սառցադաշտը ծածկող ձյունը։ Բացվող ավելի մուգ սառույցն ավելի շատ արևային էներգիա է կլանում և արագացնում հալոցքը։ Կարևոր է նաև՝ տեղումները ձյան, թե անձրևի տեսքով են ընկնում։ Ամսական միջինները հարթեցնում են այս փոփոխությունները, մինչդեռ օրական հաշվարկը կարող է հետևել ձնածածկույթի արագ կորստին կամ նոր ձյան կուտակմանը։
Օրական տարբերակի կանխատեսմամբ՝ 2025–2100 թվականներին սառցադաշտերի սառույցի ծավալը ցածր արտանետումների սցենարում կնվազի միջինում 26%-ով, իսկ բարձր արտանետումների դեպքում՝ 47%-ով։ Կլիմայական մոդելների միջև տարածվածությունը մեծ է՝ համապատասխանաբար ±10 և ±17 տոկոսային կետ՝ մեկ ստանդարտ շեղման սահմաններում։ Այս թվերը պայմանական սցենարների արդյունքներ են, ոչ թե արդեն չափված կորուստներ։
Մինչև դարի վերջ սառցադաշտերի ներդրումը ծովի համաշխարհային միջին մակարդակի բարձրացման մեջ նոր հաշվարկով կազմում է 86–157 միլիմետր՝ կախված սցենարից։ Դա նույն մոդելի ամսական տարբերակից 20–33 միլիմետրով ավելի է։ Խոսքը ծովի մակարդակի ամբողջ բարձրացման մասին չէ․ այդ հաշվարկի մեջ չեն մտնում, օրինակ, օվկիանոսի ջերմային ընդարձակման և խոշոր սառցավահանների կորուստների ներդրումները։
Հեղինակները մոդելը ստուգել են նաև անկախ դաշտային դիտարկումներով։ Տարեկան զանգվածային հաշվեկշռի ընդհանուր գնահատման բարելավումը համեստ է եղել, բայց ծայրահեղ հալոցքի տարիների վերարտադրությունն ավելի զգալիորեն է լավացել։ Օրական մոտեցումը նաև ավելի մանրամասն է նկարագրում հալոցքային ջրերի հոսքի սեզոնայնությունը, ինչը կարևոր է սառցադաշտերից սնվող գետերի ջրային պաշարները գնահատելու համար։
Աշխատանքը չի վերացնում կանխատեսումների անորոշությունը․ արդյունքները կախված են կլիմայական սցենարներից, մուտքային տվյալներից և մոդելի կարգաբերումից։ Այն ցույց է տալիս, որ ժամանակային մանրամասնությունը կարող է փոխել երկարաժամկետ գնահատականը։ Հեղինակների եզրակացությամբ՝ կարճատև եղանակային ծայրահեղությունները պետք է կամ ուղղակիորեն հաշվարկել, կամ դրանց ազդեցությունն ավելի լավ ներկայացնել ամսական մոդելներում։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/glacier-daily-weather</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>