<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/jaxa/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 13:02:36 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20562</guid>

            <pubDate>Tue, 20 Oct 2026 05:07:06 +0000</pubDate>

            <title>Ճապոնիան MMX ապարատն ուղարկել է Ֆոբոսից նմուշներ բերելու</title>

            <description><![CDATA[<p>Ճապոնական MMX տիեզերական ապարատը հաջողությամբ արձակվել է դեպի Մարսի արբանյակները։ Առաքելության նպատակն է Ֆոբոսի մակերևույթից նմուշներ հավաքել և 2031 թվականին դրանք հասցնել Երկիր՝ օգնելու պարզել Մարսի երկու արբանյակների ծագումը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/mmx-phobos-cover-20261020.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ճապոնիան MMX ապարատն ուղարկել է Ֆոբոսից նմուշներ բերելու]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ճապոնիայի օդատիեզերական հետազոտությունների գործակալությունը՝ JAXA-ն, հոկտեմբերի 20-ին հաստատել է, որ H3 հրթիռը MMX ապարատը բարձրացրել է Տանեգասիմա տիեզերակայանից։ Արձակումը տեղի է ունեցել ճապոնական ժամանակով 04:41-ին՝ Երևանի ժամանակով հոկտեմբերի 19-ի 23:41-ին։ Մոտ 1 ժամ 11 րոպե անց ապարատը հաջողությամբ անջատվել է հրթիռից։



MMX-ը նախատեսված է Մարսի երկու արբանյակների՝ Ֆոբոսի և Դեյմոսի հետազոտության համար։ Գիտնականները փորձում են տարբերակել դրանց ծագման երկու հիմնական վարկածը․ դրանք կա՛մ Մարսի ձգողությամբ որսված աստերոիդներ են, կա՛մ առաջացել են մոլորակի հետ խոշոր մարմնի բախումից հետո ուղեծրում մնացած բեկորներից։ Ֆոբոսի նյութը Երկրի լաբորատորիաներում ուսումնասիրելը կարող է օգնել լուծել այդ հարցը։



NASA-ն առաքելության նախապատրաստման մասին հաղորդագրությունում նշում է, որ MMX-ի ժամանումը Մարսի մոտ նախատեսվում է 2027 թվականի օգոստոսին։ Ապարատը նախ կուսումնասիրի արբանյակները, իսկ Ֆոբոսից նմուշառումը կսկսվի ոչ շուտ, քան 2028 թվականի դեկտեմբերին։ Առաջադրանքը Մարսի մակերևույթից հող բերելը չէ․ նմուշները պետք է վերցվեն նրա արբանյակից։



MMX-ի հետ ճանապարհ է ընկել նաև գերմանաֆրանսիական Idefix փոքր ինքնագնացը։ Գերմանիայի օդատիեզերական կենտրոնը՝ DLR-ը, հայտնում է, որ այն Ֆոբոսի վրա պետք է հայտնվի 2028–2029 թվականների սահմանագծին և աշխատի մոտ 100 օր։ Դրա չափումները կօգնեն գնահատել մակերևույթի մեխանիկական, ջերմային ու հանքաբանական հատկությունները և ընտրել հիմնական ապարատի վայրէջքի ու նմուշառման հարմար տեղերը։



Ֆոբոսի չափազանց թույլ ձգողությունը վայրէջքն անսովոր է դարձնում։ Ըստ DLR-ի՝ Idefix-ը կարձակվի մակերևույթից մոտ 40–100 մետր բարձրությունից, հպումից հետո կարող է ցատկել, ապա պետք է ինքնուրույն ուղղվի և բացի արևային վահանակները։ Այդ գործողությունները դեռ առջևում են․ հաջող արձակումը դրանց կատարման երաշխիք չէ։



Արբանյակի բաղադրությունն ուսումնասիրելու համար MMX-ը նաև կրում է NASA-ի MEGANE սարքը։ Այն մակերևույթից արձակվող նեյտրոնների և գամմա ճառագայթների էներգիան չափելով՝ կօգնի որոշել քիմիական տարրերի կազմը։ Նմուշառման համակարգերից մեկը մակերևութային նյութը կհավաքի սեղմված ազոտի հոսքով, իսկ ճապոնական մյուս համակարգը նախատեսված է ավելի խոր շերտից նմուշ վերցնելու համար։



Առաքելության ծրագրով՝ MMX-ը պետք է հավաքի առնվազն 10 գրամ նյութ և վերադարձնի այն 2031 թվականին։ Եթե բոլոր փուլերը հաջողվեն, սա կլինի Մարսի արբանյակից նմուշներ Երկիր հասցնելու առաջին առաքելությունը։ Մինչ այդ ապարատը դեռ պետք է հասնի Մարսի համակարգ, հետազոտի Ֆոբոսը, վայրէջք կատարի և ապահովի նմուշներով վերադարձը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/mmx-phobos-launch</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20188</guid>

            <pubDate>Sat, 19 Sep 2026 21:34:34 +0000</pubDate>

            <title>XRISM-ը չափել է պուլսարին մոտեցող գազի արագությունը՝ վայրկյանում մոտ 150 կիլոմետր</title>

            <description><![CDATA[<p>XRISM տիեզերական աստղադիտարանի տվյալներով աստղագետները հայտնաբերել են դեպի GX 301-2 պուլսար հոսող գազի սպեկտրային նշանները։ Դրանցից գնահատված արագությունը մոտ 150 կմ/վ է՝ ժամում 540 հազար կիլոմետր։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/09/bp-crucis-concept.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[XRISM-ը չափել է պուլսարին մոտեցող գազի արագությունը՝ վայրկյանում մոտ 150 կիլոմետր]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Դիտարկվել է Երկրից մոտ 13 հազար լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող BP Crucis կրկնակի աստղային համակարգը։ Նրա Wray 977 կապույտ գերհսկան Արեգակից մոտ 40 անգամ զանգվածեղ է և մշտապես գազ է արտանետում՝ առաջացնելով աստղային քամի։ Այդ հոսքի մի մասը որսում է փոքր, բայց խիտ ուղեկիցը, հայտնել է NASA-ն։



Ուղեկիցը՝ GX 301-2-ը, նեյտրոնային աստղ է՝ պայթած աստղի խտացած մնացորդ։ Մոտ 20 կիլոմետր տրամագծով մարմնում այն պարունակում է Արեգակից ավելի մեծ զանգված։ Պտտվելիս նրա ռենտգենյան ճառագայթման փունջը պարբերաբար ուղղվում է դեպի Երկիր, ուստի այն դասվում է պուլսարների շարքին։



XRISM-ը համակարգին հետևել է 2025 թվականի փետրվարի 1-ին՝ շուրջ 16 ժամ։ Resolve սարքը գրանցել է երկաթի իոնների կլանման գծերի շեղումը դեպի ցածր էներգիաներ։ Այդ շեղումը և համակարգի երկրաչափությունը ցույց են տվել գազի շարժումը դեպի պուլսար։ Սա սպեկտրային չափում է, ոչ թե առանձին գազային մասնիկների տեսագրություն։



Resolve սարքի չափած սպեկտրը. կարմիր գծերը ցույց են տալիս երկաթի կլանման գծերի դիտված դիրքերը, կապույտ ընդհատ գծերը՝ լաբորատոր դիրքերը / © NASA’s Goddard Space Flight Center, JAXA/NASA, Rahin et al. 2026



Արդյունքները սեպտեմբերի 18-ին հրապարակվել են Science Advances ամսագրում։ Հեղինակները նկարագրում են նաև դիտարկման ընթացքում կլանման գծերի անցումը ճառագայթման գծերի։ Նրանց մեկնաբանությամբ՝ գազի հոսքը սկզբում հիմնականում ուղղված է դեպի նեյտրոնային աստղ, ապա դառնում է ավելի լայնական՝ հնարավոր սկավառակաձև կառուցվածքով։



Հետազոտողների մոդելում պուլսարը խիտ հոսանքի միջով անցնելիս կարող է ժամանակավորապես գազային սկավառակ ստեղծել, ապա կորցնել այն և կրկին ձևավորել։ Սկավառակի փոփոխության այս պատկերը տվյալների ֆիզիկական մեկնաբանությունն է։ Չափումներն այժմ հնարավորություն են տալիս ավելի խիստ ստուգել, թե ինչպես է աստղային քամուց նյութը հասնում խիտ ուղեկցին և սնուցում ռենտգենյան բռնկումները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/xrism-pulsar-stellar-wind-bp-crucis</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>