<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/nasa/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Thu, 05 Nov 2026 07:10:13 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20850</guid>

            <pubDate>Tue, 03 Nov 2026 05:13:55 +0000</pubDate>

            <title>37 գաճաճ գալակտիկաներում պահպանվել է աստղերի արտադրած թթվածնի միջինը 11%-ը</title>

            <description><![CDATA[<p>Մոտակա 37 գաճաճ գալակտիկաների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դրանցում մնացել է աստղերի գոյացրած թթվածնի ընդամենը 4–25 տոկոսը՝ միջինը մոտ 11 տոկոս։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ գերնոր աստղերի պայթյուններով պայմանավորված գազային արտահոսքերը այդ տարրի մեծ մասը դուրս են մղել գալակտիկաներից։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/glow-ngc4449-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[37 գաճաճ գալակտիկաներում պահպանվել է աստղերի արտադրած թթվածնի միջինը 11%-ը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
GLOW ծրագրի արդյունքները նոյեմբերի 2-ին հրապարակվել են The Astrophysical Journal-ում։ Նույն օրը դրանց մասին հայտնել է NASA-ն։ Աշխատանքի նախնական տարբերակը arXiv-ում հասանելի էր օգոստոսից։



Քրիստեն ՄաքՔուինի ղեկավարած թիմն օգտագործել է «Հաբլի» արխիվային պատկերները՝ առանձին աստղերը տարբերակելու և գալակտիկաների աստղառաջացման պատմությունը վերականգնելու համար։ Դրանք համադրել են «Սփիթզերի» ինֆրակարմիր ու ռադիոաստղադիտակների տվյալների հետ՝ գնահատելով աստղերում, գազում և փոշում եղած թթվածինը։



Համեմատության մյուս կողմում հաշվարկն էր, թե աստղերը ժամանակի ընթացքում որքան թթվածին պետք է արտադրած լինեին։ Այդ տարրը հարմար է նման ուսումնասիրության համար․ դրա առաջացումը համեմատաբար լավ է հասկացված, իսկ գազում պարունակությունը հնարավոր է չափել սպեկտրային դիտարկումներով։ Այսպիսով կարելի է հետևել աստղերում գոյացած նյութի շրջանառությանը։



Ուսումնասիրված համակարգերում պահպանված թթվածնի մեծ մասը գազի մեջ է, իսկ աստղերում ու փոշում՝ շատ ավելի քիչ։ Մի շարք հիդրոդինամիկական մոդելներ նման փոքր գալակտիկաներում զգալիորեն ավելի մեծ քանակ էին կանխատեսում։ Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ գերնոր աստղերով սնուցվող գազային արտահոսքերը կարող են թթվածինն ավելի արդյունավետ հեռացնել, քան ենթադրում են այդ մոդելները։



Թիմը նաև միջավայրի հնարավոր ազդեցություն է նկատել։ Ավելի խիտ շրջապատում և մեծ գալակտիկայի հարևանությամբ գտնվող որոշ համակարգեր ավելի շատ թթվածին են պահպանել։ Դա կարող է կապված լինել նյութի վերադարձի կամ հարևաններից հարստացված գազի ներհոսքի հետ, սակայն հեղինակներն ընդգծում են, որ այս կապը դեռ լրացուցիչ ստուգման կարիք ունի։



Թթվածնի պակասը դեռ չի բացահայտում դրա վերջնական տեղը։ Մի մասը կարող է մնացած լինել գալակտիկան շրջապատող նոսր գազային հալոյում, իսկ մյուսը՝ հեռացած լինել միջգալակտիկական տարածություն։ Առկա չափումները բավարար չեն որոշելու՝ այս երկու տարբերակներից որն է բացատրում բացակայող թթվածնի մեծ մասը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/dwarf-galaxies-oxygen</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20747</guid>

            <pubDate>Fri, 30 Oct 2026 12:11:18 +0000</pubDate>

            <title>NASA-ն ներկայացրել է Երկրի մագնիսոլորտն ուսումնասիրող TRACERS-ի առաջին արդյունքները</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի TRACERS զույգ արբանյակների առաջին արդյունքները հուշում են, որ Երկրի մագնիսոլորտի սահմանին մագնիսական վերամիացման տարածական տարբերությունները գերակշռում են ժամանակային փոփոխություններին։ 207 համատեղ դիտարկումների վրա հիմնված եզրակացությունը դեռ պետք է ստուգվի ավելի մեծ տվյալաշարով։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/tracers-orbit-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[NASA-ն ներկայացրել է Երկրի մագնիսոլորտն ուսումնասիրող TRACERS-ի առաջին արդյունքները]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն հոկտեմբերի 29-ին ներկայացրել է TRACERS առաքելության առաջին գիտական արդյունքները։ Նույն օրը հետազոտությունը հրապարակվել է Journal of Geophysical Research: Space Physics ամսագրում։ Գիտնականները փորձել են տարբերակել մագնիսական վերամիացման տարածական և ժամանակային փոփոխությունները՝ հասկանալու համար, թե դրանցից որն է գերակշռում Երկրի մագնիսոլորտի սահմանին։



Մագնիսական վերամիացման ժամանակ արևային քամու և Երկրի մագնիսական ուժագծերը վերադասավորվում են՝ հնարավորություն տալով մասնիկներին ու էներգիային անցնել մագնիսոլորտի սահմանով։ Այդ գործընթացը կարևոր դեր ունի տիեզերական եղանակի ձևավորման մեջ։ Դրա հետևանքները կարող են առնչվել արբանյակների աշխատանքին, կապին ու էլեկտրացանցերին։



Երկու TRACERS արբանյակները նույն ուղեծրով թռչում են մեկը մյուսի հետևից։ Նրանք անցնում են բևեռային ձագարաձև շրջաններով, որտեղ արևային քամու մասնիկները մագնիսական դաշտի երկայնքով ուղղվում են դեպի վերին մթնոլորտ։ Նույն շրջանի հաջորդական չափումները թույլ են տալիս ստուգել՝ արդյոք դիտված կառուցվածքները փոխվել են երկու անցումների միջև ընկած ժամանակում։



Սթիվեն Ֆյուզելիեի գլխավորած խումբը վերլուծել է 2025-ի նոյեմբերից մինչև 2026-ի փետրվարն ընկած ժամանակահատվածում հարավային բևեռային ձագարով 207 համատեղ անցումների տվյալները։ Օգտագործվել են երկու արբանյակների իոնային վերլուծիչների չափումները։ 129 դեպքում գերակշռել են տարածական տարբերությունները, 48-ում՝ ժամանակային փոփոխությունները, իսկ 30 դեպք միանշանակ դասակարգել չի հաջողվել։



Տարածական փոփոխությունների գերակշռությունը պահպանվել է միջմոլորակային մագնիսական դաշտի ուսումնասիրված բոլոր ուղղությունների և արևային քամու ճնշման բոլոր խմբերի համար։ Սա չի նշանակում, որ գործընթացը ժամանակի ընթացքում չի փոխվում. տարածական տարբերություններով բնութագրվող անցումներից գրեթե բոլորում հեղինակները հայտնաբերել են նաև ժամանակային փոփոխություններ։



Հեղինակներն արդյունքները նախնական են համարում։ Դիտարկումների քանակը մոտ տասն անգամ փոքր է առաքելության սկզբնական ծրագրով նախատեսվածից, իսկ որոշ դեպքերի դասակարգումը պարունակում է սուբյեկտիվության տարր։ Պատճառներից մեկը առաջին արբանյակի մարտկոցների խնդիրն է. այն ստիպված է աշխատել միայն ուղեծրի լուսավորված հատվածում։ Ավելի մեծ տվյալաշարը պետք է օգնի ստուգել հայտնաբերված օրինաչափությունը։



NASA-ի տվյալներով՝ երկու սարքերն այժմ հարավային բևեռային ձագարը պարբերաբար դիտարկում են օրական մի քանի անգամ, իսկ սեպտեմբերին առաքելությունը երկարաձգվել է մինչև 2027-ի գարուն։ Հետագա չափումները կարող են հստակեցնել՝ ինչպես են արևային քամու տարբեր պայմանները փոխում Երկրի մագնիսական միջավայրին էներգիայի փոխանցումը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/tracers-first-results</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20674</guid>

            <pubDate>Wed, 28 Oct 2026 14:14:04 +0000</pubDate>

            <title>Սկաֆանդրի նյութերի նմուշների վրա մարսյան փոշու գերմանր մասնիկներ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Perseverance մարսագնացի տվյալների վերլուծությամբ գիտնականները գնահատել են մակերևույթներին կառչած փոշու մասնիկների չափերը․ ամենափոքրերից որոշները մոտ 100–200 նանոմետր են։ Դրանք կարող են բարդացնել Մարս մեկնող ապագա անձնակազմերի սկաֆանդրների և բնակելի մոդուլների պաշտպանությունը փոշուց։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-mars-dust-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սկաֆանդրի նյութերի նմուշների վրա մարսյան փոշու գերմանր մասնիկներ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն արդյունքների մասին հոկտեմբերի 26-ին հայտնել է պաշտոնական հաղորդագրությամբ։ Սենթ Լուիսի Վաշինգտոնի համալսարանի հետազոտող Սքոթ Վան Բոմելի ղեկավարած խմբի աշխատանքը նույն օրը հրապարակվել է PNAS ամսագրում։ Տվյալներն ընդգրկում են մարսագնացի աշխատանքի 1645 մարսյան օր։



Հետազոտողները վերլուծել են փոշին, որը կպել է մարսագնացի չափիչ սարքերի ստուգաչափման նմուշներին և սկաֆանդրների համար նախատեսված նյութերին։ Դրանց թվում են տեֆլոնն ու Vectran մանրաթելը․ վերջիններիս փոքր քառակուսիները Մարս են ուղարկվել՝ պարզելու, թե ապագա սկաֆանդրների նյութերն ինչպես են դիմանում մոլորակի պայմաններին։



PIXL ռենտգենյան սպեկտրաչափի տվյալներով և փոշու շերտի մոդելով խումբը գնահատել է մասնիկների չափերն ու բաղադրությունը։ Սա գերմանր հատիկների անմիջական մանրադիտակային լուսանկար չէ։ Չափերի գնահատականը ենթադրում է մասնիկների մեկ շերտ, ուստի մի քանի շերտի դեպքում առանձին հատիկները կարող են հաշվարկվածից էլ փոքր լինել։



Տարբեր մակերևույթներ տարբեր չափի փոշի են պահել։ Vectran-ի վրա մասնիկների բնորոշ չափը մոտ 2 միկրոմետր է եղել, իսկ որոշ այլ նմուշների վրա՝ հարյուրավոր նանոմետրեր։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ կպչունությանը նպաստում են էլեկտրաստատիկ ուժերը, իսկ հյուսվածքի անհարթություններում՝ նաև հատիկների մեխանիկական խցանումը։



Ամենափոքր մասնիկները մնացել են մակերևույթներին՝ չնայած մարսագնացի շարժման ու հորատման ժամանակ առաջացող ցնցումներին։ Փոշու բաղադրությունը հիմնականում համապատասխանում է նախկին առաքելությունների արդյունքներին․ այն պարունակում է երկաթով և ծծմբով հարստացած սիլիկատային նյութ։ Նոր տվյալներում արձանագրվել է նաև ֆոսֆորի հարստացում։



Մասնիկների չափը կարևոր է հնարավոր ներշնչման համար։ Երկրի վրա նման մանր փոշին կարող է հասնել թոքերի խորքային հատվածներ։ Սակայն այս աշխատանքը մարդկանց վրա մարսյան փոշու ազդեցության փորձարկում չէ․ առողջական վտանգը կախված կլինի ներշնչված քանակից, ազդեցության տևողությունից և մասնիկների հատկություններից։



Արդյունքները կարող են օգնել ընտրելու սկաֆանդրների ու բնակելի մոդուլների նյութերը, կատարելագործելու մաքրման միջոցներն ու օդային ֆիլտրերը։ Հեղինակները շեշտում են, որ Մարսի փոշուն հատուկ ազդեցության սահմանները ճշգրտելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ լաբորատոր և թունաբանական հետազոտություններ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/mars-ultrafine-dust</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20606</guid>

            <pubDate>Sun, 25 Oct 2026 12:06:37 +0000</pubDate>

            <title>Արբանյակային քարտեզները ցույց են տվել 2026-ի և 1997-ի Էլ Նինյոների նմանությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի համեմատական քարտեզներում 2026 թվականի Էլ Նինյոն ջրի բաշխմամբ նման է 1997–1998 թվականների հզոր իրադարձությանը։ Երկու դեպքում էլ սովորականից բարձր և տաք ջուրը հասնում է Հարավային Ամերիկայի ափերին, սակայն այդ նմանությունը դեռ չի կանխորոշում ձմռան եղանակը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/el-nino-1997-2026.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Արբանյակային քարտեզները ցույց են տվել 2026-ի և 1997-ի Էլ Նինյոների նմանությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ի Earth Observatory-ն հոկտեմբերի 23-ին հրապարակել է Խաղաղ օվկիանոսի մակերևույթի բարձրության համեմատական քարտեզներ։ Դրանք ներկայացնում են 1997 թվականի հոկտեմբերի 13-ի և 2026 թվականի հոկտեմբերի 12-ի վիճակը՝ համապատասխանաբար TOPEX/Poseidon և Sentinel-6 Michael Freilich արբանյակների չափումներով։



Երկու պատկերներում էլ սովորականից բարձր ջրի գոտին ձգվում է հասարակածային Խաղաղ օվկիանոսի կենտրոնական և արևելյան մասերով մինչև Հարավային Ամերիկայի ափերը։ NASA-ի մասնագետ Ջոշ Ուիլիսի գնահատմամբ՝ այս տարվա իրադարձությունը 1997–1998 թվականների Էլ Նինյոյին նման է ջրի բաշխմամբ, թեև ավելի արագ է զարգացել։



Համեմատության երրորդ քարտեզը վերաբերում է 2015 թվականի հոկտեմբերի 12-ին՝ մեկ այլ շատ ուժեղ Էլ Նինյոյի ժամանակահատվածի։ Այդ դեպքում բարձր և տաք ջրի գոտին նույն չափով չէր հասնում Հարավային Ամերիկայի ափին։ Հետևաբար ուժեղ Էլ Նինյոները կարող են տարբեր լինել նաև իրենց տարածական կառուցվածքով։



Քարտեզները սովորական գունավոր լուսանկարներ չեն։ Կարմիրը ցույց է տալիս միջինից բարձր, կապույտը՝ ցածր, իսկ սպիտակը՝ միջինին մոտ ծովի մակարդակը։ Ջուրը տաքանալիս ընդարձակվում է, ուստի բարձրաչափական տվյալներն օգնում են հետևել օվկիանոսում ջերմության կուտակմանը։ Համեմատությունից հեռացվել են սեզոնային տատանումներն ու երկարաժամկետ միտումները։



NASA-ի Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիան նշում է, որ 2026-ի Էլ Նինյոն արագ աճել է ամռանը։ Բարձրաչափական երկարատև շարքը հնարավորություն է տալիս ներկա իրադարձությունն անցյալի հետ համեմատել նույնատիպ չափումներով։ Սակայն երկարաժամկետ տաքացման ազդեցությունը տվյալներից հանելու կամ չհանելու ընտրությունը նույնպես կարևոր է իրադարձությունների ուժը գնահատելիս։



NOAA-ի կլիմայի կանխատեսման կենտրոնը հոկտեմբերի 8-ի ամփոփագրում գնահատել է, որ ուժեղ կամ շատ ուժեղ Էլ Նինյոյի պահպանման հավանականությունը մինչև 2027 թվականի հունվար–մարտը գերազանցում է 83 տոկոսը։ Սա կանխատեսման հավանականություն է։ Ուիլիսը ևս զգուշացնում է՝ 1997-ի հետ նմանությունը չի երաշխավորում նույն եղանակային հետևանքները, քանի որ մթնոլորտի արձագանքը փոփոխական է։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/el-nino-1997-2026</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20596</guid>

            <pubDate>Sat, 24 Oct 2026 14:09:44 +0000</pubDate>

            <title>Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն դադարեցրել է Swift տիեզերական աստղադիտարանի աշխատանքը․ ցածրացած ուղեծրում մթնոլորտի դիմադրությունն այլևս թույլ չի տալիս կայուն դիտարկումներ կատարել։ Գամմա բռնկումների ուսումնասիրությամբ հայտնի սարքի վերադարձը մթնոլորտ սպասվում է առաջիկա շաբաթներին։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/swift-mission-end-20261024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Swift աստղադիտարանն ավարտել է գրեթե 22 տարի տևած առաքելությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է, որ Նիլ Գերելսի անվան Swift տիեզերական աստղադիտարանի գիտական աշխատանքն ավարտվել է։ Երկրի մակերևույթից մոտ 275 կիլոմետր բարձրության վրա մթնոլորտի դիմադրությունն արդեն խանգարում է աստղադիտակներին կայուն պահել ուղղությունը դեպի դիտարկվող օբյեկտները։



Առաքելության վերջին դիտարկումը կատարվել է հոկտեմբերի 20-ին։ Նույն օրը սարքն անցել է անվտանգ ռեժիմի, երբ այլևս չի կարողացել փոխհատուցել մթնոլորտի ուժեղացած դիմադրության ազդեցությունը։ Փենսիլվանիայի պետական համալսարանում գործող կառավարման թիմն այնուհետև հրաման է ուղարկել՝ դադարեցնելու աշխատանքն ու սարքը մթնոլորտ վերադարձին նախապատրաստելու համար։ NASA-ի գնահատմամբ՝ վերադարձը սպասվում է առաջիկա մի քանի շաբաթների ընթացքում։



Ցածր ուղեծրով շարժվող արբանյակները մթնոլորտի դիմադրության պատճառով աստիճանաբար կորցնում են բարձրությունը։ Արեգակնային վերջին ակտիվությունն արագացրել էր այդ գործընթացը Swift-ի համար։ Դրա ուղեծիրը բարձրացնելու նպատակով կազմակերպված սպասարկման առաքելությունն օգոստոսին ավարտվել էր՝ առանց աստղադիտարանը բարձրացնելու փորձի։



Այդուհետև Swift-ը վերսկսել էր գիտական դիտարկումները, որոնք ավելի վաղ սահմանափակվել էին՝ դիմադրությունը նվազեցնելու և սպասարկման համար ժամանակ շահելու նպատակով։ Վերագործարկումից հետո այն ուսումնասիրել էր հարյուրավոր թիրախներ՝ աստղային պայթյունների մնացորդներից մինչև գիսաստղեր և հեռավոր գալակտիկաների ակտիվ սև խոռոչներ։ Առաքելության թիմը հոկտեմբերի 23-ին պարզաբանել է, որ դիտարկումների վերսկսումը կրկին մեծացրել էր դիմադրությունն ու արագացրել ուղեծրի իջեցումը։



Swift-ը մեկնարկել էր 2004 թվականի նոյեմբերի 20-ին՝ սկզբում երկու տարվա հիմնական առաքելության համար։ Այն ստեղծվել էր գամմա բռնկումները հայտնաբերելու, դրանց դիրքը մյուս աստղադիտարաններին հաղորդելու և սեփական ռենտգենյան ու ուլտրամանուշակագույն/օպտիկական աստղադիտակները դեպի բռնկումը շրջելու համար։ Սովորաբար այս ամենը տևում էր մոտ մեկ րոպե՝ թույլ տալով որսալ պայթյունից հետո արագ մարող լուսարձակումը։



Գրեթե 22 տարվա ընթացքում աստղադիտարանը դիտարկել է ավելի քան 2000 գամմա բռնկում և ավելի քան 1400 գերնոր աստղի պայթյուն։ Այն նաև ուսումնասիրել է սև խոռոչների կողմից քայքայվող աստղեր, ակտիվ գալակտիկաներ, աստերոիդներ ու գիսաստղեր։ NASA-ի տվյալներով՝ Swift-ի դիտարկումներն օգտագործվել են շուրջ 7000 գիտական հոդվածներում։



Առաքելության ավարտից հետո հետազոտողների տրամադրության տակ կմնա մոտ 12 տերաբայթ բաց արխիվ։ Այն ներառում է տարբեր ալիքային տիրույթներում չափումներ և միայն ուլտրամանուշակագույն/օպտիկական աստղադիտակից՝ ավելի քան 1,5 միլիոն պատկեր։ NASA-ն նախատեսում է շարունակել արագ արձագանք պահանջող տիեզերական դիտարկումների հնարավորությունների որոնումը՝ բացը ժամանակավորապես լրացնելով գործող առաքելություններով։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/swift-mission-ends</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20586</guid>

            <pubDate>Sat, 24 Oct 2026 05:07:57 +0000</pubDate>

            <title>Տիտանի համար նախատեսված Dragonfly-ն ավարտել է առաջին թռիչքի մոդելավորումը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի Dragonfly թռչող ապարատի համակարգերը վիրտուալ թռիչքի ընթացքում ինքնուրույն ընտրել են անվտանգ վայրէջքի վայր։ Փորձարկումը համակարգչային ստենդում միավորել է Տիտանի վրա ապագա առաջին թռիչքի հիմնական փուլերը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/dragonfly-navcam-20261024.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Տիտանի համար նախատեսված Dragonfly-ն ավարտել է առաջին թռիչքի մոդելավորումը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
NASA-ն հոկտեմբերի 23-ին հայտնել է, որ փորձարկումն անցկացվել է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի Կիրառական ֆիզիկայի լաբորատորիայում՝ APL-ում։ Օգտագործվել է ապագա թռիչքային սարքավորումներին նման համակարգ։



Վիրտուալ սցենարում ապարատն անջատվել է պաշտպանիչ պատյանից, թռել Տիտանի ավազաբլուրների վրայով, ուսումնասիրել տեղանքը և ընտրած վայրում վայրէջք կատարել։ Սա իրական մթնոլորտում թռիչք չէր։



Ստենդում համատեղ աշխատել են թռիչքային ծրագրաշարն ու էլեկտրոնիկան՝ ստանալով նավիգացիոն տեսախցիկների, իներցիալ չափիչների և լիդարի նմանակված տվյալներ։ Լիդարը պետք է չափի տեղանքի բարձրությունն ու թեքությունը և բացահայտի վտանգավոր հատվածները։



Հաջորդ քայլը նույն սցենարը Dragonfly-ի իրական թռիչքային համակարգում փորձարկելն է։ Ինժեներները նաև դիտավորյալ խափանումներ կստեղծեն՝ ստուգելու ապարատի ինքնուրույն արձագանքը. Տիտանի վրա Երկրից իրական ժամանակում կառավարում հնարավոր չի լինի։



Dragonfly-ի մեկնարկը նախատեսվում է 2028 թվականի հուլիսից ոչ շուտ, իսկ ժամանումը՝ 2034-ի վերջին։ Ապարատը Սատուրնի ամենամեծ արբանյակի տարբեր վայրերում կուսումնասիրի կյանքի առաջացմանը նախորդող քիմիական գործընթացներն ու բնակելիության պայմանները։



Անվտանգ ժամանման համար զուգահեռ փորձարկվում է նաև ապարատը պաշտպանիչ պատյանից ներքև իջեցնող մեխանիզմը։ Այն պետք է Dragonfly-ին հնարավորություն տա գործարկել պտուտակները՝ պատյանից անջատվելուց առաջ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/dragonfly-first-flight</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20583</guid>

            <pubDate>Fri, 23 Oct 2026 17:10:31 +0000</pubDate>

            <title>«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ն հրապարակել է «Հաբլ» տիեզերական աստղադիտակի պատկերը, որտեղ ավելի մոտ գալակտիկայի ձգողությունը խոշորացնում և աղավաղում է հեռավոր գալակտիկայի լույսը։ Դիտարկումը գրավիտացիոն ոսպնյակների ուսումնասիրության ծրագրի մաս է, որը նաև հիմք է նախապատրաստում «Ռոման» աստղադիտակի տվյալների վերլուծության համար։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/hubble-lens-roman-20261022.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[«Հաբլի» կադրում հեռավոր գալակտիկան երևում է երկու աղեղի տեսքով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Պատկերը NASA-ն հրապարակել է հոկտեմբերի 22-ին։ Կադրի մեծ պարուրաձև գալակտիկան անմիջապես գրավում է ուշադրությունը, սակայն գրավիտացիոն ոսպնյակը գտնվում է ներքևի աջ անկյունում։ Այն ներկայացված է նաև խոշորացված ներդիրում։



Ոսպնյակի կենտրոնում երևացող էլիպսաձև գալակտիկան մոտ 4,5 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է։ Նրա հետևում գտնվող գալակտիկան մոտ 8 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա է և երևում է երկու պատկերով՝ մեծ աղեղով ու ավելի փոքր, շրջված աղեղով։



Գրավիտացիոն ոսպնյակավորման ժամանակ զանգվածեղ մարմինը կորացնում է տարածաժամանակը՝ փոխելով լույսի տարածման ուղին։ Ինչպես NASA-ն բացատրում է, դիտվող պատկերի աղավաղումն ու կրկնապատկումը կախված են առաջին պլանի մարմնի և հեռավոր աղբյուրի փոխդասավորությունից։



Այդ աղավաղումների չափումը թույլ է տալիս գնահատել ոսպնյակ ստեղծող գալակտիկայի զանգվածը։ Տեսանելի նյութը միշտ չէ, որ բավարար է դիտվող ազդեցությունը բացատրելու համար, և աստղագետներն այս մեթոդով ուսումնասիրում են նաև անտեսանելի՝ մութ նյութի բաշխումը։



«Հաբլը» մանրամասն պատկերում է առանձին թիրախներ, իսկ «Ռոմանի» լայն տեսադաշտը նախատեսված է երկնքի մեծ հատվածների դիտարկման համար։ NASA-ն երկու աստղադիտակների աշխատանքը ներկայացնում է որպես փոխլրացնող մոտեցում՝ ընդգրկուն որոնում և ընտրված օբյեկտների մանրամասն ուսումնասիրություն։



Գրավիտացիոն ոսպնյակների «Հաբլի» պատկերներով հետազոտողները համակարգչային մոդել են կառուցում՝ մութ նյութի առաջացրած աղավաղումները վերլուծելու համար։ Այն կօգնի աշխատել «Ռոմանի» ավելի մեծածավալ պատկերների հետ, իսկ «Հաբլը» հետագայում կարող է մանրամասն դիտարկել նոր թիրախները։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/hubble-lens-roman</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20562</guid>

            <pubDate>Tue, 20 Oct 2026 05:07:06 +0000</pubDate>

            <title>Ճապոնիան MMX ապարատն ուղարկել է Ֆոբոսից նմուշներ բերելու</title>

            <description><![CDATA[<p>Ճապոնական MMX տիեզերական ապարատը հաջողությամբ արձակվել է դեպի Մարսի արբանյակները։ Առաքելության նպատակն է Ֆոբոսի մակերևույթից նմուշներ հավաքել և 2031 թվականին դրանք հասցնել Երկիր՝ օգնելու պարզել Մարսի երկու արբանյակների ծագումը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/mmx-phobos-cover-20261020.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ճապոնիան MMX ապարատն ուղարկել է Ֆոբոսից նմուշներ բերելու]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Ճապոնիայի օդատիեզերական հետազոտությունների գործակալությունը՝ JAXA-ն, հոկտեմբերի 20-ին հաստատել է, որ H3 հրթիռը MMX ապարատը բարձրացրել է Տանեգասիմա տիեզերակայանից։ Արձակումը տեղի է ունեցել ճապոնական ժամանակով 04:41-ին՝ Երևանի ժամանակով հոկտեմբերի 19-ի 23:41-ին։ Մոտ 1 ժամ 11 րոպե անց ապարատը հաջողությամբ անջատվել է հրթիռից։



MMX-ը նախատեսված է Մարսի երկու արբանյակների՝ Ֆոբոսի և Դեյմոսի հետազոտության համար։ Գիտնականները փորձում են տարբերակել դրանց ծագման երկու հիմնական վարկածը․ դրանք կա՛մ Մարսի ձգողությամբ որսված աստերոիդներ են, կա՛մ առաջացել են մոլորակի հետ խոշոր մարմնի բախումից հետո ուղեծրում մնացած բեկորներից։ Ֆոբոսի նյութը Երկրի լաբորատորիաներում ուսումնասիրելը կարող է օգնել լուծել այդ հարցը։



NASA-ն առաքելության նախապատրաստման մասին հաղորդագրությունում նշում է, որ MMX-ի ժամանումը Մարսի մոտ նախատեսվում է 2027 թվականի օգոստոսին։ Ապարատը նախ կուսումնասիրի արբանյակները, իսկ Ֆոբոսից նմուշառումը կսկսվի ոչ շուտ, քան 2028 թվականի դեկտեմբերին։ Առաջադրանքը Մարսի մակերևույթից հող բերելը չէ․ նմուշները պետք է վերցվեն նրա արբանյակից։



MMX-ի հետ ճանապարհ է ընկել նաև գերմանաֆրանսիական Idefix փոքր ինքնագնացը։ Գերմանիայի օդատիեզերական կենտրոնը՝ DLR-ը, հայտնում է, որ այն Ֆոբոսի վրա պետք է հայտնվի 2028–2029 թվականների սահմանագծին և աշխատի մոտ 100 օր։ Դրա չափումները կօգնեն գնահատել մակերևույթի մեխանիկական, ջերմային ու հանքաբանական հատկությունները և ընտրել հիմնական ապարատի վայրէջքի ու նմուշառման հարմար տեղերը։



Ֆոբոսի չափազանց թույլ ձգողությունը վայրէջքն անսովոր է դարձնում։ Ըստ DLR-ի՝ Idefix-ը կարձակվի մակերևույթից մոտ 40–100 մետր բարձրությունից, հպումից հետո կարող է ցատկել, ապա պետք է ինքնուրույն ուղղվի և բացի արևային վահանակները։ Այդ գործողությունները դեռ առջևում են․ հաջող արձակումը դրանց կատարման երաշխիք չէ։



Արբանյակի բաղադրությունն ուսումնասիրելու համար MMX-ը նաև կրում է NASA-ի MEGANE սարքը։ Այն մակերևույթից արձակվող նեյտրոնների և գամմա ճառագայթների էներգիան չափելով՝ կօգնի որոշել քիմիական տարրերի կազմը։ Նմուշառման համակարգերից մեկը մակերևութային նյութը կհավաքի սեղմված ազոտի հոսքով, իսկ ճապոնական մյուս համակարգը նախատեսված է ավելի խոր շերտից նմուշ վերցնելու համար։



Առաքելության ծրագրով՝ MMX-ը պետք է հավաքի առնվազն 10 գրամ նյութ և վերադարձնի այն 2031 թվականին։ Եթե բոլոր փուլերը հաջողվեն, սա կլինի Մարսի արբանյակից նմուշներ Երկիր հասցնելու առաջին առաքելությունը։ Մինչ այդ ապարատը դեռ պետք է հասնի Մարսի համակարգ, հետազոտի Ֆոբոսը, վայրէջք կատարի և ապահովի նմուշներով վերադարձը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/mmx-phobos-launch</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20539</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 15:08:20 +0000</pubDate>

            <title>Խաղաղ օվկիանոսի մի հատվածը Էլ Նինյոյի ժամանակ ավելի կապույտ է դարձել</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի նոր քարտեզները ցույց են տալիս, որ 2026 թվականի Էլ Նինյոյի ընթացքում Խաղաղ օվկիանոսի հասարակածային ջրերի որոշ հատվածներ ավելի կապույտ են դարձել։ Փոփոխությունը կապված է ֆիտոպլանկտոնի՝ ջրի վերին շերտում ապրող մանրադիտակային օրգանիզմների նվազման հետ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/el-nino-ocean-color-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Խաղաղ օվկիանոսի մի հատվածը Էլ Նինյոյի ժամանակ ավելի կապույտ է դարձել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հոկտեմբերի 15-ին NASA-ն նոր արբանյակային պատկերներով ներկայացրել է Էլ Նինյոյի զարգացումը։ Գործակալությունը համեմատել է 2025 և 2026 թվականների նույն ամիսների տվյալները՝ միաժամանակ հետևելով ջրի մակերևույթի ջերմաստիճանին, բարձրությանը և գույնին։

Օվկիանոսի գույնի փոփոխությունը գրանցում է PACE արբանյակը։ Սա 2024 թվականին դրա արձակումից հետո առաջին Էլ Նինյոն է։ Սարքը լույսը չափում է հարյուրավոր ալիքի երկարություններով, իսկ գիտնականներն այդ սպեկտրային տեղեկությունից հաշվարկում են ջրի տեսանելի գույնն ամփոփող ցուցանիշ։ Քարտեզը սովորական գունավոր լուսանկար չէ, այլ չափումների գիտական պատկերավորում։

NASA-ի գիտական պատկերավորման ստուդիայի հրապարակած համեմատության մեջ 2026 թվականի հասարակածային գոտու կանաչավուն հատվածը նեղանում է, և տարածվում են ավելի կապույտ երանգները։ Դրանք վկայում են ֆիտոպլանկտոնի ավելի փոքր քանակի մասին։ 2025-ի նույն ժամանակահատվածում, երբ թույլ Լա Նինյա էր, կանաչավուն գոտին ավելի կայուն էր։

Պատճառը միայն ջրի տաքացումը չէ։ Էլ Նինյոյի ընթացքում պասատային քամիները թուլանում են, և սննդանյութերով հարուստ խորքային ջրի բարձրացումը դեպի մակերևույթ նվազում է։ Ֆիտոպլանկտոնն ավելի քիչ սննդանյութ է ստանում։ Քանի որ այն ծովային սննդային ցանցի հիմքում է, դրա նվազումը կարող է ազդել նաև մյուս օրգանիզմների սննդի հասանելիության վրա։

Մյուս քարտեզները ցույց են տալիս ջերմության և ջրի վերաբաշխումը։ Sentinel-6 արբանյակների բարձրաչափական տվյալներով՝ դիտարկումների ընթացքում արևելյան Խաղաղ օվկիանոսի որոշ հատվածներում գրանցվել է սովորականից 30–40 սանտիմետր բարձր, իսկ Ինդոնեզիայի և հյուսիսային Ավստրալիայի մոտ՝ 15–20 սանտիմետր ցածր մակարդակ։ Սա տարածաշրջանային տատանում է, ոչ թե համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակի այդ չափով բարձրացում։

Էլ Նինյոն բնական կլիմայական տատանում է, որը սովորաբար կրկնվում է երկու-յոթ տարին մեկ։ Տաք ջրի շարժումը և քամիների փոփոխությունը փոխկապակցված են. օվկիանոսից մթնոլորտ անցնող ջերմությունն ու խոնավությունը կարող են փոխել տեղումների և եղանակի պատկերը նաև Խաղաղ օվկիանոսից հեռու։

NOAA-ի կլիմայի կանխատեսման կենտրոնը հոկտեմբերի 8-ի ամփոփագրում կանխատեսել է, որ ուժեղ կամ շատ ուժեղ Էլ Նինյոն, հավանաբար, կպահպանվի մինչև 2027 թվականի հունվար–մարտը։ Սակայն կոնկրետ վայրերի եղանակային հետևանքները երաշխավորված չեն, իսկ իրադարձության հնարավոր ռեկորդային ուժը դեռ կանխատեսման գնահատական է, ոչ ավարտված չափումների վերջնական արդյունք։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/el-nino-ocean-color</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20497</guid>

            <pubDate>Thu, 15 Oct 2026 08:06:57 +0000</pubDate>

            <title>Roman աստղադիտակի գլխավոր տեսախցիկի օպտիկան գերազանցել է ճշգրտության պահանջը</title>

            <description><![CDATA[<p>NASA-ի Roman տիեզերական աստղադիտակի լայնադաշտ տեսախցիկի օպտիկական սխալը կարգաբերումից հետո կազմել է 63 նանոմետր՝ նախատեսված մոտ 90 նանոմետրի փոխարեն։ Արդյունքը կարևոր է ապագա լայնածավալ դիտումների համար, սակայն աստղադիտակի գիտական աշխատանքին նախապատրաստումը դեռ շարունակվում է։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-roman-detectors-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Roman աստղադիտակի գլխավոր տեսախցիկի օպտիկան գերազանցել է ճշգրտության պահանջը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Հայելիների կարգաբերման և հիմնական գործիքի փորձարկումների արդյունքների մասին NASA-ն հոկտեմբերի 14-ին հայտնել է առաքելության պաշտոնական բլոգում։ Գործակալության տվյալներով՝ սեպտեմբերին միացված Wide Field Instrument-ի 18 դետեկտորներն ու էլեկտրոնիկան անցել են ստուգումների մի շարք։
Մասնագետները փորձարկել են նաև լուսային զտիչների անիվը, ներքին լուսադիոդներով չափաբերման համակարգը և ջերմային կարգավորումը։ Դրանք պետք է ապահովեն, որ գործիքը կայուն աշխատի, իսկ տարբեր դետեկտորների զգայունության տարբերությունները հնարավոր լինի հաշվի առնել դիտումների մշակման ժամանակ։
Օպտիկական համակարգը ճշգրտելու համար երկրորդային հայելու դիրքը փոխել են մարդու մազի տրամագծի մոտ մեկ տասնվեցերորդի չափով։
63 նանոմետր ցուցանիշը նկարագրում է օպտիկական սխալի միջին քառակուսային մեծությունը՝ RMS-ը։ Այն չպետք է շփոթել տեսախցիկի լուծաչափի կամ պատկերի սրության տոկոսային աճի հետ. որքան փոքր է այս սխալը, այնքան օպտիկական համակարգը մոտ է իդեալական կարգաբերմանը։
Կարգաբերել են նաև աստղի լույսը ճնշելու համար նախատեսված կորոնագրային գործիքի ֆոկուսը։ Դրա տեսախցիկի և ձևափոխվող հայելիների չափաբերումը շարունակվելու է, իսկ լույսը ճնշելու կարողության ցուցադրումը նախատեսվում է առաջիկա շաբաթներին։
Roman-ը տիեզերք է արձակվել 2026 թվականի օգոստոսի 30-ին։ Նրա 300 մեգապիքսելանոց ինֆրակարմիր տեսախցիկը նախատեսված է երկնքի ընդարձակ հատվածներ ուսումնասիրելու համար՝ մութ նյութի, մութ էներգիայի և Արեգակնային համակարգից դուրս մոլորակների հետազոտություններում։
Աստղադիտակը դեռ անցնում է շահագործման նախապատրաստական փուլը՝ դեպի Արեգակ–Երկիր համակարգի Լագրանժի երկրորդ կետ եռամսյա ուղևորության ընթացքում։ Այդ փուլում միացնում, ստուգում և չափաբերում են համակարգերը՝ նախքան կանոնավոր գիտական դիտումները։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/roman-optics-focus</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>