<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/nature-climate-change/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Wed, 18 Nov 2026 18:07:44 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=21060</guid>

            <pubDate>Tue, 10 Nov 2026 12:00:25 +0000</pubDate>

            <title>Ածխաթթու գազի համաշխարհային արտանետումները 2026-ին կարող են աճել</title>

            <description><![CDATA[<p>Global Carbon Project-ի հաշվարկով՝ 2026 թվականին ածխաթթու գազի համաշխարհային արտանետումները կարող են հասնել 43,3 միլիարդ տոննայի՝ նախորդ տարվա 42,8 միլիարդի դիմաց։ Հանածո վառելիքից արտանետումների փոքր նվազումը չի փոխհատուցի հողօգտագործման փոփոխություններից արտանետումների աճը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/scherer-power-plant-antennas.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ածխաթթու գազի համաշխարհային արտանետումները 2026-ին կարող են աճել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Նոյեմբերի 10-ին հրապարակված «Ածխածնի համաշխարհային բյուջե 2026» զեկույցում հետազոտողները կանխատեսում են, որ հանածո աղբյուրներից ածխաթթու գազի (CO₂) արտանետումները 2025 թվականի համեմատ կնվազեն մոտ 0,4 տոկոսով։ Սա նախնական գնահատական է․ հաշվարկի միջակայքը 1,5 տոկոս նվազումից մինչև 0,6 տոկոս աճ է։ Զեկույցը հրապարակվել է որպես նախատպություն և դեռ գրախոսվում է։



Ըստ նախագծի հեղինակների՝ հանածո աղբյուրներից արտանետումների ծավալը կարող է կազմել 38,2 միլիարդ տոննա։ Նրանք ակնկալում են, որ նավթից արտանետումները կնվազեն 1,9 տոկոսով, բնական գազից՝ 0,3 տոկոսով, իսկ ածխից արտանետումները կաճեն 0,6 տոկոսով։



Նավթից արտանետումների անկումը հետազոտողները մասամբ կապում են Իրանի շուրջ պատերազմի հետևանքով նավթի մատակարարումների խափանումների և գների աճի հետ։ Հանածո վառելիքի պահանջարկի աճը զսպում են նաև արևային ու հողմային էներգիայի տարածումը և էլեկտրամեքենաների կիրառումը։ Հեղինակների գնահատմամբ՝ մեկ տարվա տվյալները դեռ չեն վկայում արտանետումների կայուն նվազման մասին։



Հողօգտագործման փոփոխություններից արտանետումները, ըստ զեկույցի, կարող են հասնել 5,1 միլիարդ տոննայի։ Աճը հետազոտողները կապում են Հարավարևելյան Ասիայում տորֆային հրդեհների և անտառների դեգրադացման հետ։ Տարածաշրջանում չոր պայմանները սրվել են Էլ Նինյոյի սկսվելուն զուգահեռ։



Նույն օրը Nature Climate Change-ում հրապարակված առանձին հոդվածում հեղինակները գնահատել են, թե ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ մաքուր տեխնոլոգիաների տարածումը մինչև 2028 թվականի վերջը։ Նրանց հաշվարկով՝ արևային ու հողմային էներգիան և էլեկտրամեքենաները կարող են կանխել էներգիայի պահանջարկի աճից սպասվող հավելյալ արտանետումների 64–79 տոկոսը։



Մթնոլորտում CO₂-ի միջին խտությունը, ըստ զեկույցի, 2026 թվականին կհասնի 427,7 մասի՝ մեկ միլիոնի հաշվով։ Դա 2,2 մասով ավելի է նախորդ տարվա ցուցանիշից և մոտ 54 տոկոսով՝ նախաարդյունաբերական մակարդակից։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/global-carbon-budget-2026</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20779</guid>

            <pubDate>Sat, 31 Oct 2026 15:03:46 +0000</pubDate>

            <title>Ձյունն ու ամպերը կարող են դանդաղեցնել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը</title>

            <description><![CDATA[<p>Ձյան առատ տեղումներն ու ամպամածությունը կարող են մասամբ փոխհատուցել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը երկարատև տաքացման պայմաններում։ Նոր մոդելավորումը ցույց է տալիս, որ սառցային վահանի տարբեր հատվածների ապագան կախված է նաև մթնոլորտային շրջանառությունից, ոչ միայն ջերմաստիճանից։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/east-antarctic-dibble.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ձյունն ու ամպերը կարող են դանդաղեցնել Արևելյան Անտարկտիդայի սառույցի կորուստը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Հարավային Կորեայի Հիմնարար գիտությունների ինստիտուտի (IBS) Կլիմայի ֆիզիկայի կենտրոնի և Փուսանի ազգային համալսարանի գիտնականները Nature Climate Change ամսագրում հոկտեմբերի 30-ին հրապարակել են մթնոլորտը, օվկիանոսն ու սառցային վահանները փոխկապակցող մոդելի արդյունքները։ Քյոնգ Սուկ Յունն ու Աքսել Թիմերմանը մթնոլորտում ածխաթթու գազի տարբեր, հաստատուն կոնցենտրացիաների պայմաններում հաշվարկել են սառցածածկույթի փոփոխությունները՝ 100 հազար տարվա ժամանակահատվածի համար։



Ըստ մոդելի՝ տաքացող մթնոլորտը դեպի Անտարկտիդա ավելի շատ խոնավություն է տեղափոխում։ Հարավային կիսագնդի արևմտյան քամիների տեղաշարժը դեպի բևեռ նույնպես ուժեղացնում է այդ հոսքը։ Բարձրադիր արևելյան ներքին շրջաններում տեղումների զգալի մասը մնում է ձյուն, որի կուտակումը մասամբ փոխհատուցում է սառույցի կորուստը։



Մեկ այլ գործոն է ամպամածությունը։ Ամպերն այդ հաշվարկներում նվազեցնում են սառցային մակերևույթին հասնող արևային ճառագայթումը։ Ձյան կուտակման հետ միասին սա օգնում է արևելյան սառցային վահանի ցամաքային հատվածներին երկարաժամկետ կայունություն պահպանել նույնիսկ նախաարդյունաբերական մակարդակից ավելի քան 10 °C գլոբալ տաքացման փորձնական սցենարներում։



Անտարկտիդայի արևմտյան հատվածի պատկերը տարբեր է։ Մոդելում մոտ 2 °C-ից ավելի կայուն տաքացումը հազարամյակների ընթացքում հանգեցնում է ծովի մակարդակից ցածր հիմք ունեցող սառցային վահանի խոշոր կորուստների։ Գրենլանդիայի սառցածածկույթը ևս աստիճանաբար նահանջում է, իսկ մոտ 6 °C-ից ավելի տաքացման դեպքում հաշվարկներում ամբողջությամբ անհետանում է։



IBS-ն իր հաղորդագրությունում նշում է, որ ամենաուժեղ տաքացման փորձարկման ժամանակ տեղումների ու արևային ճառագայթման փոփոխությունները հաշվի չառնելիս Անտարկտիդայի սառցային վահանը կորցնում էր ծավալի մոտ 70 տոկոսը։ Մթնոլորտային այդ արձագանքները ներառող փոխկապակցված հաշվարկում կորուստը մոտ 20 տոկոս էր։ Այս համեմատությունը վերաբերում է ամբողջ անտարկտիկական վահանին։



Հեղինակները շեշտում են մոդելի սահմանափակումները․ այն համեմատաբար կոպիտ տարածական լուծաչափ ունի և մանրամասն չի նկարագրում շելֆային սառցադաշտերի տակ ու առանձին արտահոսքային սառցադաշտերում ընթացող տեղային գործընթացները։ Արևելյան Անտարկտիդայի որոշ եզրային հատվածներ հաշվարկներում նույնպես նահանջում են։ Հետևաբար արդյունքը չի նշանակում, որ տարածաշրջանն ապահովագրված է տաքացումից, և չի կարող մեկնաբանվել որպես մինչև դարավերջ սառույցի պահպանման երաշխիք։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/east-antarctic-snow-clouds</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20681</guid>

            <pubDate>Wed, 28 Oct 2026 17:12:54 +0000</pubDate>

            <title>Հարավային օվկիանոսի միջանկյալ ջրերը դարձել են ավելի աղի ու խիտ</title>

            <description><![CDATA[<p>Անտարկտիկայի շուրջ ծովային սառույցի նվազումը շրջել է օվկիանոսի միջանկյալ ջրերի փոփոխության երկարամյա միտումը։ Նոր հետազոտության համաձայն՝ 2016–2024 թվականներին այդ ջրերը դարձել են ավելի աղի ու խիտ՝ նախկին աղազրկման փոխարեն։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-antarctic-water-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հարավային օվկիանոսի միջանկյալ ջրերը դարձել են ավելի աղի ու խիտ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Մելբուռնի համալսարանի, Հնդկաստանի գիտության ինստիտուտի և Սաութհեմփթոնի համալսարանի հետազոտողները ցույց են տվել, որ Անտարկտիկայի ծովային սառույցի կտրուկ նվազումից հետո փոխվել են անտարկտիկական միջանկյալ ջրերի հատկությունները։ Nature Climate Change ամսագրում հոկտեմբերի 28-ին հրապարակված աշխատանքը հիմնված է օվկիանոսային դիտարկումների, արբանյակային տվյալների և մթնոլորտային վերավերլուծության վրա։



Գիտնականներն ուսումնասիրել են Argo ինքնավար լողանների ցանցի՝ 2004–2024 թվականների չափումները։ Մինչև 2016 թվականը ջրային այս շերտի աղիությունն ու խտությունը նվազում էին, իսկ այն աստիճանաբար մոտենում էր մակերևույթին։ 2016–2024 թվականներին ուղղությունը շրջվել է․ շերտը դարձել է ավելի աղի ու խիտ և իջել ավելի մեծ խորություն։ Փոփոխությունը նկատվել է Ատլանտյան, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսների ավազաններում։



Հետազոտության հեղինակները Մելբուռնի համալսարանի կայքում բացատրել են մեխանիզմը։ Ամռանը ծովային սառույցի հալոցքը քաղցրահամ ջուր է հասցնում Հարավային օվկիանոս՝ նվազեցնելով ջրի աղիությունը։ Երբ սառցածածկույթի մակերեսը կտրուկ փոքրացել է, նվազել է նաև հալոցքային ջրի սեզոնային հոսքը։



Անտարկտիկական միջանկյալ ջրերը սովորաբար գտնվում են մակերևույթից մոտ 700–1200 մետր խորության վրա։ Դրանք օվկիանոսի այն կառուցվածքի մասն են, որտեղ խտությունը խորության հետ արագ փոխվում է։ Այդ տարբերությունը սահմանափակում է ջրի ուղղաձիգ խառնումը և ջերմության փոխանցումը վերին շերտերից դեպի խորքեր։



Հեղինակների գնահատմամբ՝ այս կառուցվածքի փոփոխությունը կարող է փոխել օվկիանոսում ջերմության պահեստավորումն ու վերաբաշխումը։ Միջանկյալ ջրերը մասնակցում են նաև ածխածնի և թթվածնի տեղափոխմանը։ Դրանց հատկությունների կայուն փոփոխությունն այդ պատճառով կարևոր է ոչ միայն Անտարկտիկայի մերձակա ջրերի, այլև օվկիանոսային լայն շրջանառության համար։



Կլիմայական հետևանքների չափն ու ժամկետները դեռ հստակ չեն։ Հետազոտողները նշում են, որ տասնամյակների ընթացքում հնարավոր են տարածաշրջանային ծովի մակարդակի, մթնոլորտային շրջանառության և տեղումների փոփոխություններ։ Այդ ազդեցությունները գնահատելու համար անհրաժեշտ է կլիմայական մոդելներում ավելի ճշգրիտ ներկայացնել ծովային սառույցի և օվկիանոսի միջանկյալ շերտերի կապը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/antarctic-water-salinity</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>