<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/nature-physics/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 08 Nov 2026 14:04:29 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20816</guid>

            <pubDate>Sun, 01 Nov 2026 17:11:55 +0000</pubDate>

            <title>Ուրանի դիտելուրիդում հաստատել են գերհաղորդական երկու վիճակների համատեղ գոյությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>Ուրանի դիտելուրիդը՝ UTe₂-ը, որոշակի ճնշման և ջերմաստիճանի պայմաններում կարող է միաժամանակ ունենալ գերհաղորդականության երկու տարբեր բաղադրիչ։ Հետագա սառեցման ընթացքում դրանցից մեկը կարող է անհետանալ՝ մյուսի հետ մրցակցության պատճառով։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/shesht-ute2-sample.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ուրանի դիտելուրիդում հաստատել են գերհաղորդական երկու վիճակների համատեղ գոյությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Արդյունքները հոկտեմբերի 30-ին Nature Physics ամսագրում հրապարակել է Կոռնելի և Մերիլենդի համալսարանների ու Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետազոտողների խումբը։ Աշխատանքի առաջին հեղինակը Սահաս Կամատն է, իսկ փորձարարական խումբը ղեկավարել է ֆիզիկոս Բրեդ Ռեմշոուն։



Գերհաղորդական վիճակում նյութը կարող է էլեկտրական հոսանք հաղորդել առանց դիմադրության։ Սակայն այդ վիճակը տարբեր նյութերում կարող է տարբեր կերպ ձևավորվել։ UTe₂-ում վաղուց հայտնի էր մեկ վիճակ, որն առաջանում է խիստ սառեցման ժամանակ, և մեկ այլ վիճակ, որը հայտնվում է ճնշման կամ ուժեղ մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ։ Անորոշ էր՝ դրանք կարո՞ղ են նույն պայմաններում համատեղ գոյություն ունենալ։



Պատասխանը գտնելու համար գիտնականները նմուշի միջով ուլտրաձայնային իմպուլսներ են անցկացրել և չափել նյութի առաձգական հատկությունները՝ փոխելով ճնշումը, ջերմաստիճանն ու մագնիսական դաշտը։ Նրանց հայտնաբերած նոր սահմանին ձայնի արագությունը կտրուկ մեծացել է։ Այդ փոփոխությունը ցույց է տվել, որ սառեցնելիս գերհաղորդական բաղադրիչներից մեկը վերանում է։



Չափումները թույլ են տվել ճշտել նյութի վիճակների քարտեզը՝ փուլային դիագրամը։ Նախկին պատկերում երեք վիճակների սահմանները հանդիպում էին մի կետում այնպես, որ դա հակասում էր թերմոդինամիկայի պահանջներին։ Նոր սահմանը բացահայտել է չորրորդ տիրույթը, որտեղ երկու գերհաղորդական բաղադրիչները գոյություն ունեն միասին։



Կոռնելի համալսարանը պարզաբանում է, որ համատեղ վիճակում բաղադրիչները նաև մրցակցում են։ Փորձի որոշ պայմաններում՝ մոտ 1–2 կելվին ջերմաստիճանների շրջանում, սառեցումը ուժեղացնում է դրանցից մեկին և ճնշում մյուսին։ Սա ամբողջ նյութի գերհաղորդականության կորուստ չէ․ վերանում է համատեղ վիճակի բաղադրիչներից մեկը։



UTe₂-ը դիտարկվում է որպես տոպոլոգիական գերհաղորդիչ լինելու թեկնածու՝ քվանտային հաշվարկների համար հետաքրքիր հնարավորություններով։ Սակայն երկու բաղադրիչների համատեղ գոյությունն ինքնին չի ապացուցում այդ հատկությունը։ Հեղինակները նշում են, որ այն հաստատելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ չափումներ․ այս աշխատանքը փորձարարական հիմք է տալիս հետագա որոնմանը։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/ute2-superconducting-coexistence</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20548</guid>

            <pubDate>Mon, 19 Oct 2026 08:14:32 +0000</pubDate>

            <title>Հինգ սիլիցիումային քուբիթ կառավարել են մեկ ընդհանուր միկրոալիքային գծով</title>

            <description><![CDATA[<p>RIKEN-ի և գործընկեր հաստատությունների հետազոտողները նվազեցրել են սիլիցիումային քուբիթների միաժամանակյա կառավարման ժամանակ առաջացող սխալները։ Մեկ ընդհանուր միկրոալիքային գծով երեք քուբիթի զուգահեռ աշխատանքի դեպքում մեկքուբիթային գործողությունների ճշգրտությունը գերազանցել է 99,99%-ը, իսկ հինգի դեպքում կազմել է մոտ 99,9%։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/silicon-qubits-cover-20261019.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Հինգ սիլիցիումային քուբիթ կառավարել են մեկ ընդհանուր միկրոալիքային գծով]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ճապոնիայի RIKEN կենտրոնը արդյունքների մասին հոկտեմբերի 16-ին հայտնել է պաշտոնական հաղորդագրությամբ։ Հետազոտությունը հոկտեմբերի 15-ին հրապարակվել է Nature Physics ամսագրում։ Աշխատանքը վերաբերում է քվանտային պրոցեսորների ընդլայնման հիմնական խնդիրներից մեկին՝ ինչպես կառավարել մի քանի քուբիթ միաժամանակ՝ առանց գործողությունների ճշգրտության կտրուկ անկման։
Քուբիթը քվանտային տեղեկության միավորն է։ Այս սարքում տեղեկությունը կրում է սիլիցիումում ձևավորված քվանտային կետում պահվող էլեկտրոնի սպինը։ Հարթակը հետաքրքիր է նրանով, որ համատեղելի է կիսահաղորդչային արտադրության տեխնոլոգիաների հետ, սակայն մեծ թվով քուբիթների համար առանձին կառավարման գծեր անցկացնելը բարդացնում է կառուցվածքը։
Ընդհանուր գծի օգտագործումն իր հերթին խնդիր է ստեղծում․ մեկ քուբիթին ուղղված միկրոալիքային ազդանշանը կարող է ազդել նաև մյուսների վրա։ Հեղինակները պարզել են, որ իրենց հինգքուբիթային սարքում զուգահեռ կառավարման սխալների հիմնական աղբյուրը փոփոխական դաշտի Շտարկի շեղումն է։ Այն փոխում է հարևան քուբիթի ռեզոնանսային հաճախականությունը և առաջացնում քվանտային վիճակի անցանկալի փուլային շեղում։
Թիմը մշակել է այդ շեղումները փոխհատուցող կարգաբերում։ Յուրաքանչյուր հնարավոր համակցությունն առանձին ստուգելու փոխարեն հետազոտողները չափել են քուբիթների զույգերի միջև առաջացող փուլային սխալները, ապա դրանց գումարի հիման վրա շտկել կառավարման իմպուլսների փուլերը։ Նրանք նաև ճշգրտել են միաժամանակ կիրառվող իմպուլսների ամպլիտուդները։ Այս մոտեցումը նվազեցնում է կարգաբերման ծավալի աճը, երբ քուբիթների թիվը մեծանում է։
Գործողությունների որակը գնահատել են պատահականացված փորձարկման հաջորդականություններով։ Առանձին կառավարվելու դեպքում հինգ քուբիթներից յուրաքանչյուրի մեկքուբիթային գործողությունների ճշգրտությունը գերազանցել է 99,99%-ը։ Նույն մակարդակը պահպանվել է երեք քուբիթի միաժամանակյա կառավարման դեպքում։ Հինգի զուգահեռ աշխատանքի ժամանակ չորս քուբիթի ցուցանիշը եղել է 99,9%-ից բարձր, իսկ հինգերորդինը՝ մոտ 99,9%։ Սրանք առանձին գործողությունների, ոչ թե ամբողջ հաշվարկի ճշգրտության ցուցանիշներ են։
Մնացած սխալները միայն փուլային շտկումներով չեն վերանում։ Ավելի արագ զուգահեռ գործողությունները պահանջում են ավելի մեծ միկրոալիքային հզորություն, որը կարող է ջերմացման կամ լրացուցիչ աղմուկի միջոցով խաթարել քվանտային կոհերենտությունը։ Դանդաղեցնելիս էլ քուբիթները երկար ժամանակ ենթարկվում են ցածր հաճախականության աղմուկի ազդեցությանը։ Հեղինակները սարքի կառուցվածքի բարելավումը դիտարկում են որպես այս սահմանափակումները նվազեցնելու ուղի։
Արդյունքը դեռ չի նշանակում, որ ստեղծվել է սխալները շտկող լիարժեք քվանտային համակարգիչ։ Դրա աշխատանքը կախված է նաև երկքուբիթային գործողություններից, վիճակների պատրաստումից և չափումներից։ Այս փորձարարական սարքի CZ երկքուբիթային գործողությունների ճշգրտությունը 97%-ից ցածր է։ Նոր աշխատանքը լուծում է ավելի նեղ, բայց կարևոր խնդիր՝ ինչպես ընդհանուր կառավարման գծով մի քանի քուբիթի վրա զուգահեռ կատարել բարձր ճշգրտությամբ մեկքուբիթային գործողություններ։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/silicon-qubits-control</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20530</guid>

            <pubDate>Sun, 18 Oct 2026 08:12:46 +0000</pubDate>

            <title>Լույսն ու ձայնը ուժեղ կապել են օպտիկական մանրաթելում՝ առանց ռեզոնատորի</title>

            <description><![CDATA[<p>Ֆիզիկոսները սառեցված օպտիկական մանրաթելում լույսի և ձայնային տատանումների ուժեղ կապ են ստացել լույսի ընդամենը մեկ անցումով։ Արդյունքը կարող է հիմք դառնալ քվանտային ազդանշանների մշակման նոր համակարգերի համար, սակայն նման սարք այս փորձով դեռ չի ցուցադրվել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/brillouin-fiber-cover-20261018.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Լույսն ու ձայնը ուժեղ կապել են օպտիկական մանրաթելում՝ առանց ռեզոնատորի]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Մաքս Պլանկի լույսի գիտության ինստիտուտի և Հանովերի Լայբնիցի համալսարանի հետազոտողները փորձի արդյունքները հոկտեմբերի 16-ին Nature Physics-ում հրապարակել են։ Բիրգիթ Շտիլլերի ղեկավարած թիմը ցույց է տվել, որ լույսի և մանրաթելի միջով տարածվող ձայնային ալիքների փոխազդեցության արագությունը կարող է գերազանցել համակարգում էներգիայի կորստի արագությունները՝ առանց օպտիկական կամ մեխանիկական ռեզոնատորի։

Այդ վիճակը ֆիզիկայում անվանում են ուժեղ կապ։ Երկու համակարգերն այնքան արագ են փոխանակում էներգիան, որ փոխանակումը հասցնում է տեղի ունենալ մինչև տատանումների համաժամանակության կորուստը։ Լույսի դեպքում խոսքը ֆոտոնների, իսկ ձայնային տատանումների դեպքում՝ ֆոնոններ կոչվող քվանտների փոխազդեցության մասին է։

Սովորաբար նման կապ ստանալու համար լույսը պահում են ռեզոնատորում, որտեղ այն բազմիցս շրջանառվում և փոխազդում է նյութի հետ։ Մանրաթելում պայմաններն այլ են․ լույսը անցնում է մեկ անգամ, ուստի նույն ուժեղ փոխազդեցությունն ապահովելը զգալիորեն ավելի դժվար է։

Փորձում օգտագործվել է հատուկ՝ բարձր ոչ գծայնությամբ օպտիկական մանրաթել, որը սառեցվել է մինչև մոտ 4 կելվին՝ Ցելսիուսի սանդղակով մոտ −269 աստիճան։ Այդ պայմաններում նվազում են ձայնային տատանումների կորուստները և ուժեղանում է Բրիլյուեն–Մանդելշտամի ցրումը՝ լույսի ու նյութի ակուստիկ ալիքների փոխազդեցությունը։ Համակարգն աշխատեցվել է 1550 նանոմետր ալիքի երկարությամբ լազերով։

Հետազոտողները ուժեղ կապը հայտնաբերել են ազդանշանի սպեկտրում։ Լազերի հզորությունն ավելացնելիս մեկ գագաթը բաժանվել է երկուսի, որոնց առավելագույն չափված հեռավորությունը կազմել է 26,7 մեգահերց։ Նոր չափման եղանակով նրանք նաև հետևել են երկու խառը՝ լուսաձայնային տատանումների հաճախականություններին․ դրանք հատվելու փոխարեն հեռացել են միմյանցից՝ ուժեղ կապին բնորոշ պատկերով։ Այս պատկերը համապատասխանել է տեսական հաշվարկներին։

Ձայնային ալիքները լույսից շատ ավելի դանդաղ են տարածվում, ուստի կարող են օգտագործվել ազդանշանները ժամանակավորապես պահելու կամ մշակելու համար։ Ինստիտուտը նշում է, որ նոր արդյունքը կարևոր քայլ է մանրաթելերն ապագայում ոչ միայն կապուղի, այլև քվանտային փոխազդեցությունների հարթակ դարձնելու ուղղությամբ։

Սակայն ուժեղ կապի գրանցումը դեռ չի նշանակում, որ թիմը փոխանցել կամ պահել է քվանտային տեղեկություն։ Հոդվածի հեղինակները քվանտային կոհերենտ փոխանակման ռեժիմին հասնելը դիտարկում են որպես հաջորդ քայլ․ դրա համար, ըստ իրենց գնահատման, անհրաժեշտ է մեծացնել լազերի հզորությունը կամ ավելի նվազեցնել կորուստները։ Փորձը հաստատել է ֆիզիկական սկզբունքի իրագործելիությունը, ոչ թե պատրաստի քվանտային հիշողության աշխատանքը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/fiber-light-sound</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>