<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/science-advances/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 08 Nov 2026 14:04:29 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20974</guid>

            <pubDate>Sat, 07 Nov 2026 17:06:45 +0000</pubDate>

            <title>Դրոզոֆիլայի հարսնյակում հայտնաբերել են ջրազրկումից պաշտպանող ներքին շերտ</title>

            <description><![CDATA[<p>Գիտնականները պարզել են, թե ինչպես է դրոզոֆիլան հարսնյակի անշարժ փուլում սահմանափակում ջրի կորուստը։ Պաշտպանող լիպիդային շերտը ձևավորվում է դեռ թրթուրի կուտակած պաշարներից, իսկ դրա սինթեզին մասնակցող ֆերմենտի բացակայությունը շոգ ու չոր պայմաններում կարող է մահացու լինել։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/fly-pupa-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Դրոզոֆիլայի հարսնյակում հայտնաբերել են ջրազրկումից պաշտպանող ներքին շերտ]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Ֆրենսիս Քրիքի ինստիտուտը նոյեմբերի 6-ին հայտնել է, որ պաշտպանիչ շերտը գտնվում է հարսնյակի արտաքին պատյանի ներսի կողմում։ Այն կազմված է շատ երկար ածխաջրածնային մոլեկուլներից։ Հասուն ճանճի մոտ նման պաշտպանությունը գործում է մարմնի արտաքին մակերեսին, իսկ մոլեկուլները միջինում ավելի կարճ են։
Drosophila melanogaster-ի թրթուրներն աճում են խոնավ միջավայրում՝ սնվելով քայքայվող մրգերով։ Հարսնյակավորման համար դրանք տեղափոխվում են ավելի չոր վայր։ Այդ անշարժ փուլում միջատը չի կարող շոգից կամ չորությունից հեռանալ, ուստի ջրի կորուստը սահմանափակող շերտը հատկապես կարևոր է։
Հետազոտողները պարզել են, որ երկար մոլեկուլները նախապես արտադրվում են թրթուրի մասնագիտացված բջիջներում՝ էնոցիտներում, և պահվում ճարպային մարմնում։ Հարսնյակավորման ժամանակ այդ պաշարը տեղափոխվում է պատյանի մոտ։ Մոլեկուլները տարբերակելու համար թիմը հարմարեցրել է նաև նավթարդյունաբերության մեջ կիրառվող վերլուծական մեթոդներ։
Գիտնականներն առանձնացրել են EloHL ֆերմենտը, որը մասնակցում է շատ երկար ածխաջրածինների սինթեզին։ Սովորական լաբորատոր պայմաններում դրա բացակայության ազդեցությունը համեմատաբար թույլ էր։ Սակայն բարձր ջերմաստիճանի և ցածր խոնավության համադրության դեպքում առանց այդ ֆերմենտի հարսնյակների ջրազրկումը գրեթե կրկնապատկվել է՝ հասնելով գոյատևման համար անհամատեղելի մակարդակի։
Հասունացման ընթացքում դրոզոֆիլաների մեծ մասի պաշտպանիչ ածխաջրածինները կարճանում են։ Դրանք նաև զուգավորման քիմիական ազդանշաններ են փոխանցում, իսկ կարճ մոլեկուլներն ավելի հեշտ են գոլորշիանում։ Անապատային Drosophila mojavensis-ը, սակայն, երկար մոլեկուլները պահպանում է նաև հասուն տարիքում։ Հեղինակները դա կապում են չոր միջավայրին հարմարվելու հետ։
Աշխատանքը նոյեմբերի 6-ին հրապարակվել է Science Advances-ում․ դրա նախնական տարբերակը հասանելի էր դեռ 2024 թվականից։ Փորձերը բացատրում են դրոզոֆիլայի պաշտպանական մեխանիզմը, բայց ինքնին չեն կանխատեսում, թե կլիմայի փոփոխության պայմաններում ինչպես կփոխվի բոլոր միջատների գոյատևումը։ Թիմը կարևոր է համարում նման հետազոտություններն այլ տեսակների վրա շարունակելը։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/fruit-fly-pupa-lipid-barrier</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20942</guid>

            <pubDate>Fri, 06 Nov 2026 16:03:41 +0000</pubDate>

            <title>Յուկատանի երկու լճում հայտնաբերել են մայաների ժամանակաշրջանի սնդիկային աղտոտման հետքեր</title>

            <description><![CDATA[<p>Յուկատան թերակղզու երկու լճի հատակից վերցված նմուշները ցույց են տվել, որ հին մայաների բնակավայրերի մոտ սնդիկի պարունակությունը դարեր շարունակ գերազանցել է այսօր ջրային կենդանիների համար վտանգավոր համարվող շեմերը։ Նույն ժամանակաշրջանի նստվածքներում նվազել են ջրիմուռների և մի շարք այլ օրգանիզմների հետքերը։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/11/lago-coba-yucatan-archive.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Յուկատանի երկու լճում հայտնաբերել են մայաների ժամանակաշրջանի սնդիկային աղտոտման հետքեր]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Օբերնի համալսարանի հետազոտող Մեթյու Ուոթերսի թիմն ուսումնասիրել է Մեքսիկայի Կոբա լճի և Շկաչի (Xcach) սենոտի՝ կարստային ջրավազանի հատակից վերցված նստվածքները։ Գիտնականներն իրենց արդյունքները հրապարակել են Science Advances ամսագրի նոյեմբերի 6-ի համարում։ Հոդվածն առցանց հասանելի էր նոյեմբերի 4-ից։



Նստվածքի շերտերը կուտակվել են տարբեր դարաշրջաններում։ Հետազոտողները շերտերում պահպանված փայտի ու փայտածխի կտորների տարիքը որոշել են ռադիոածխածնային եղանակով և չափել սնդիկի պարունակությունը։ Այդպես նրանք վերականգնել են, թե ինչպես է աղտոտումը փոխվել ժամանակի ընթացքում։



Կոբա լճում սնդիկի պարունակությունն ավելի քան 200 տարի բարձր է եղել հատակին ապրող օրգանիզմների համար հավանական վնասի շեմից։ Օբերնի համալսարանը հաղորդում է, որ այդ ժամանակահատվածից գրեթե մեկ դար ցուցանիշը գերազանցել է նաև ծանր ազդեցության շեմը։ Շկաչի նստվածքներում սնդիկի բարձր պարունակության մի քանի շրջան է առանձնացվել։



Սնդիկով հարուստ շերտերում պակասել են ջրիմուռների, ցիանոբակտերիաների և մանր ջրային կենդանիների հետքերը։ Որոշ շերտերում հետազոտողները չեն գտել մանր խեցգետնակերպերի՝ օստրակոդների խեցիներ։ Երբ սնդիկի պարունակությունը նվազել է, նստվածքներում կրկին երևացել են ջրային համայնքի վերականգնման նշաններ։



Հեղինակները սնդիկի կուտակումը կապում են մայաների օգտագործած կինովարի՝ սնդիկի սուլֆիդ պարունակող կարմիր հանքանյութի հետ։ Այն գործածում էին որպես գունանյութ՝ խեցեղենը, պատերն ու թաղման վայրերը զարդարելու համար։ Ուոթերսը ենթադրում է, որ հանքանյութը Կոբա և Շկաչ կարող էր հասնել առևտրի միջոցով։



Հետազոտության համահեղինակ Սավաննա Վուտենը Reuters-ին ասել է, որ տեղի բնակիչները կարող էին սնդիկի ազդեցության ենթարկվել ջրի կամ ձկան միջոցով։ Նստվածքների տվյալները չեն հաստատում, թե մարդկանց օրգանիզմ որքան սնդիկ է անցել կամ ինչ դեր է ունեցել աղտոտումը մայաների քաղաքների անկման մեջ։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/maya-yucatan-lake-mercury</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20543</guid>

            <pubDate>Mon, 19 Oct 2026 05:11:45 +0000</pubDate>

            <title>Ճապոնիայի հնագույն ժայթքումից հետո որոշ շրջաններում բնակչությունն աճել է</title>

            <description><![CDATA[<p>Մոտ 7300 տարի առաջ Կիկայ-Ակահոյայի աղետալի ժայթքումից հետո Ճապոնիայի որոշ շրջաններում բնակչությունը կտրուկ նվազել է, իսկ մյուսներում աճը շարունակվել է։ Հնագիտական տվյալների նոր վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ աղետի հետևանքները չեն տեղավորվում համատարած կործանման կամ անխափան շարունակականության պարզ պատկերում։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/kikai-ash-cover-20261019.webp"
                                            type="image/webp"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Ճապոնիայի հնագույն ժայթքումից հետո որոշ շրջաններում բնակչությունն աճել է]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[Լունդի և Քեմբրիջի համալսարանների ու այլ հաստատությունների հետազոտողները արդյունքները հոկտեմբերի 14-ին հրապարակել են Science Advances ամսագրում։ Նրանք ուսումնասիրել են, թե ժայթքումից առաջ և հետո ինչպես են փոխվել Ջոմոն մշակույթի որսորդ-հավաքչական համայնքների բնակեցման միտումները։
Թիմը Ճապոնիայի չորս հիմնական կղզիները բաժանել է 61 տարածքային միավորի և համադրել հնագիտական գտածոների ռադիոածխածնային թվագրումները։ Դրանց հաճախականությունը բնակչության ուղղակի հաշվառում չէ, այլ անցյալում մարդկային գործունեության ծավալի անուղղակի ցուցիչ։ Բայեսյան մոդելներով հեղինակները գնահատել են տարածաշրջանային փոփոխությունները՝ հաշվի առնելով նաև նմուշառման անհավասարությունը։
Կյուշուի հարավում բնակչության նվազումը սկսվել էր ժայթքումից շատ առաջ։ Աղետը հարվածել է արդեն սակավ բնակեցված տարածքներին, որտեղ շարժուն խմբերը պարբերաբար փոխում էին իրենց բնակության վայրը։ Հետազոտողները տարբերակում են այս նախնական նվազումը ժայթքմանը հաջորդած ծանր կորուստներից ու տարածքների դատարկումից։
Հյուսիսային Կյուշուում, ընդհակառակը, մինչաղետյան աճի միտումը պահպանվել է նաև դրանից հետո՝ չնայած էկոհամակարգերի զգալի վնասմանը։ Հետազոտողների գնահատմամբ՝ ամենից տուժած վայրերից մարդկանց տեղափոխությունը կարող էր նպաստել այդ աճին։ Սա հնարավոր բացատրություն է, ոչ թե միգրացիայի ուղղակի չափում։
Լունդի համալսարանը նշում է, որ վերապրածները, հավանաբար, կենտրոնացել են հյուսիսային ափերին։ Ծովային էկոհամակարգերն այնտեղ կարող էին ավելի արագ վերականգնվել, քան մոխրով ծածկված ցամաքային միջավայրերը։ Ձկնորսության և ծովային այլ պաշարների ավելի ինտենսիվ օգտագործումը ևս կարող էր աջակցել համայնքներին։
Ավելի հեռավոր որոշ շրջաններում նախկին աճը փոխարինվել է լճացմամբ կամ անկմամբ։ Հեղինակները քննարկում են ժայթքման առաջացրած կլիմայական կարճատև փոփոխությունների և սննդային պաշարների վնասման հնարավոր դերը, սակայն այդ մեխանիզմները դեռ առանձին ստուգման կարիք ունեն։
Արդյունքների մեկնաբանությունն ունի սահմանափակումներ․ որոշ վայրերից թվագրված նմուշները քիչ են, իսկ հաստ մոխրաշերտը կարող է դժվարացնել հնավայրերի հայտնաբերումը։ Վերլուծությունը չի հաստատում, որ բնակչության բոլոր տարբերությունները բացատրվում են միայն մոխրի հաստությամբ։ Այն ցույց է տալիս ավելի բազմազան պատկեր, որտեղ աղետի ազդեցությանը զուգահեռ կարևոր են նաև մինչաղետյան պայմաններն ու մարդկանց հարմարվելու հնարավորությունները։]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/kikai-jomon-population</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>