<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
     xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
     xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
     xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">

<channel>

    <atom:link
        href="https://shesht.am/tag/vlt/feed"
        rel="self"
        type="application/rss+xml"
    />

    <lastBuildDate>Sun, 15 Nov 2026 18:04:59 +0000</lastBuildDate>

    <title>Շեշտ.am (shesht.am) - Feed</title>

    <description>Շեշտ.am – նորություններ եւ ոչ միայն</description>

    <link></link>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=20649</guid>

            <pubDate>Tue, 27 Oct 2026 17:05:59 +0000</pubDate>

            <title>Սպիտակ թզուկի շուրջ երկու առանձին գազային օղակ են հայտնաբերել</title>

            <description><![CDATA[<p>Աստղագետները սպիտակ թզուկ J1328−1450-ի շուրջ հայտնաբերել են միմյանցից բաց տարածությամբ բաժանված երկու գազային օղակ։ Դրանց կառուցվածքը, ըստ հետազոտողների, կարող են պահպանել աստղի էվոլյուցիայից հետո գոյատևած երկու փոքր երկնային մարմիններ։</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2026/10/shesht-double-disc-cover.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սպիտակ թզուկի շուրջ երկու առանձին գազային օղակ են հայտնաբերել]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Տրիեստի և Ուորվիքի համալսարանների մասնակցությամբ միջազգային խմբի արդյունքների մասին հոկտեմբերի 27-ին հայտնել է Ուորվիքի համալսարանը։ Հետազոտությունը հոկտեմբերի 26-ին հրապարակվել է Nature Astronomy ամսագրում։ Այն նկարագրում է Երկրից մոտ 1600 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող աստղային մնացորդի անսովոր շրջապատը։



Սպիտակ թզուկը Արեգակի նման աստղի խիտ միջուկն է, որը մնում է վառելիքի սպառումից և արտաքին շերտերի արտանետումից հետո։ Այդ փոփոխությունները կարող են ոչնչացնել մոտակա մոլորակները, իսկ պահպանված քարային մարմինների բեկորներից աստղի շուրջ սկավառակ է ձևավորվում։



Չիլիում տեղակայված VLT աստղադիտակի X-shooter սպեկտրագրով 2021–2023 թվականներին ստացված տվյալներում հետազոտողները նկատել են արտասովոր ազդանշան։ Մինչ այդ հայտնի 21 նման գազային սկավառակների ճառագայթման գծերն ունեին երկու գագաթ, իսկ այս համակարգում կալցիումի և թթվածնի որոշ գծերը՝ չորս։ Հեղինակների մոդելը դա բացատրում է տարբեր արագություններով պտտվող երկու առանձին օղակներով։



Ներքին գազային օղակը տարածվում է աստղից մոտ 100 հազարից մինչև 240 հազար կիլոմետր հեռավորության վրա, իսկ արտաքինը՝ մոտ 375 հազարից մինչև ավելի քան 1,3 միլիոն կիլոմետր։ Կրկնվող դիտարկումները ցույց են տվել, որ բաց տարածությամբ բաժանված կառուցվածքը պահպանվել է ավելի քան երկու տարի։



Օղակների բաղադրությունն էլ նույնը չէ։ Ներքին օղակում մագնեզիումի ճառագայթումն արտահայտված է, իսկ արտաքինում այն չի հայտնաբերվել՝ ի տարբերություն կալցիումի և թթվածնի։ Սա հուշում է մագնեզիումի տարբեր պարունակության մասին։ Ըստ հեղինակների՝ նյութը կարող էր առաջանալ տարբեր բաղադրությամբ երկու մարմնից կամ նույն մարմնի տարբեր շերտերից։



Խումբն առաջարկում է, որ յուրաքանչյուր օղակի ներսում պտտվող պինդ մարմինը շրջակա փոշու հետ փոխազդեցությամբ գազ է առաջացնում՝ պահպանելով այդ կառուցվածքը։ Այդ մարմիններն ուղղակիորեն չեն դիտվել։ Դրանց հնարավոր չափերը կախված են կազմից և ամրությունից. ներքինը կարող է լինել աստերոիդի չափերի, իսկ արտաքինի չափերի վերին գնահատականը համադրելի է Պլուտոնի չափերի հետ։



Համակարգը թույլ է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են մոլորակային համակարգերի մնացորդները շարունակում զարգանալ կենտրոնական աստղի կյանքի ակտիվ փուլի ավարտից հետո։ Արեգակն էլ հեռավոր ապագայում սպիտակ թզուկ է դառնալու, սակայն այս դիտարկումները մեր համակարգի ճակատագրի միանշանակ կանխատեսում չեն։
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/white-dwarf-double-disc</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
        
        <item>

            <guid isPermaLink="false">https://shesht.am/?p=10341</guid>

            <pubDate>Thu, 16 Apr 2020 16:45:37 +0000</pubDate>

            <title>Սև խոռոչի շուրջն «աստղապարն» ապացուցել է Էյնշտեյնի իրավացիությունը</title>

            <description><![CDATA[<p>Այդ գաղտնիքի բացահայտման համար պահանջվել է շուրջ երեք տասնամյակ՝ դիտարկելով, հետևելով և վերլուծելով աստղի և մեր գալակտիկայի կենտրոնում գտնվող գրավիտացիոն աղբյուրի բնույթը:</p>
]]></description>

            
                <media:content
                    url="https://shesht.am/wp-content/uploads/2020/04/229156_web.jpg"
                                            type="image/jpeg"
                                        expression="full"
                >

                    <media:description type="plain"><![CDATA[Սև խոռոչի շուրջն «աստղապարն» ապացուցել է Էյնշտեյնի իրավացիությունը]]></media:description>

                </media:content>

            
            <content:encoded><![CDATA[
Գերմանիայի Մաքս Պլանկի անվան Վերերկրային ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտնականները ստացել են 27 տարի տևած հետազոտության արդյունքները: Այն հաստատում Էյնշտեյնի հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը:



S2 աստղը Ծիր կաթինի կենտրոնում գտնվող գերծանգվածեղ Աղեղնավոր A* սև խոռոչի շուրջը պտտվում է «վարդականման» ուղեծրով, այլ ոչ թե՝ ձվածրաձև: Այդպես այն պետք է պտտվեր, եթե հարաբերականության ընդհանուր տեսությունն իրավացի լիներ. այն ենթադրում է, որ մեկ մարմնի միավորված ուղեծրերը փակված չեն մեկ այլ մարմնի ուղեծրում, սակայն պրեցեսավորում է դեպի առաջ՝ շարժման հարթությունում: Ընդհակառակը. եթե երկնային մարմինների շարժումը ենթարկվեր միայն նյուտոնյան ձգողականության տեսությանը, ապա աստղը կշարժվեր ձվածրաձև փակ ուղեծրով:



Այդ հարցում օգնել է դիտարկումների, չափումների և վերլուծության երկար ու հստակ համալիրը, որը նախատեսվել է հետազոտողների կողմից և իրականացվել նաև VLT-ի (Շատ մեծ աստղադիտակ, Very Large Telescope) սարքավորումների օգնությամբ:



Աստղերի և մոլորակների մեծ մասը ոչ շրջանաձև ուղեծիր ունեն, ուստիև շարժվում են այն մարմնին մոտ կամ հեռու, որի շուրջն էլ պտտվում են: S2-ի ուղեծիրը պրեցեսավորվում է, նշանակում է՝ սև խոռոչին ամենամոտ տեղադիրքը փոխվում է յուրաքանչյուր պտույտին, այնպես որ հաջորդ ուղեծիրը շարժվում է նախորդին համապատասխան պտույտով: Եթե այդ բոլոր պտույտները պահպանվեն, արդյունքում կստացվի «ծաղկաթերթային» կառուցվածք: Առաջին անգամ նման արդյունք հայտնաբերվել է Արեգակի շուրջը Մերկուրիի պտույտում: Այն հայտնաբերվել է 19-րդ դարի կեսերին՝ ֆիզիկոսներին դրդելով բացատրության փնտրտուքների, որը գտավ Էյնշտեյնը:



Հարաբերականության ընդհանուր տեսությունն ապահովում է հստակ կանխագուշակումն այն բանի, թե ինչպես պետք է փոխվեր S2-ի ուղեծիրը, և հետազոտության ընթացքում ստացված արդյունքները հստակորեն համապատասխանում են այդ կանխատեսմանը: Շվարցշպիլդի պրեցեսիա անունով հայտնի էֆեկտը նախկինում երբեք չի չափվել աստղի համար, որը պտտվում է գերզանգվածեղ սև խոռոչի շուրջը: Աղեղնավոր A*-ի և S2-ի նման երկնային մարմինների էֆեկտի հայտնաբերումն ու հաստատումը ոչ միայն հաստատում են հարաբերականության տեսությունը, այլև օգնում են ավելի շատ տեղեկանալ այդ մարմինների մասին:



Աղեղնավոր A*-ը և աստղերը, որոնք գրավիտացիայի այդ փոքր աղբյուրի շուրջը կուտակում են ձևավորում, գտնվում են Արեգակից 26 հազար լուսային տարվա հեռավորության վրա: Որոշ առումով դա բնական «գերլաբորատորիա» է, որը հնարավորություն է տալիս ստուգել ֆիզիկական և աստղագիտական տեսություններն էքստրեմալ գրավիտացիայի յուրահատուկ պայմաններում: S2 աստղի շարժումն իրեն դարձնում է գերզանգվածեղ սև խոռոչին ամենամոտը, որը հայտնի է մարդկությանը:



Նախագծի առաջատար գիտնականներ Գայ Պերենը և Կարին Պերոն նշել են, որ S2-ի չափումը հետևում է հարաբերականության ընդհանուր տեսությանը, ուստի հնարավոր է խիստ սահմանափակումներ մտցնել, թե ինչքան անտեսանելի նյութեր կան Աղեղնավոր A*-ի շուրջը, ինչպիսիք են տարածված մուգ մատերիան կամ հնարավոր փոքր սև խոռոչները: Դա մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում գերզանգվածեղ սև խոռոչների ձևավորման և էվոլյուցիայի հասկացման համար:



Աստղագետներից 27 տարի է պահանջվել, քանի որ S2-ի մեկ պտույտը սև խոռոչի շուրջը կազում է 1 տարի: Ուղեծրի փոփոխություններին հետևելու համար գիտնականներն օգտագործել են VLT-ի գործիքները, որը տեղադրված է Չիլիի Ատակամա անապատում: Հետազոտողները 330 «մոտեցում» են կատարել՝ չափելով և վերլուծելով S2-ի դիրքի բոլոր առանձնահատկությունները:



Գերմանացի գիտնականներից բացի՝ նախագծին մասնակցել են նաև գործընկերներ Ֆրանսիայից, Պորտուգալիայից, Գերմանիայից և ESՕ-ից: Նրանց կողմից ստեղծված GRAVITY կոլլաբորացիան 2 տարի առաջ հայտնաբերել է ընդհանուր տեսության (S2-ից արձակվող լուսային ալիքների փոփոխություն) ևս 1 ապացույց: Առավել հստակ Արտակարգ մեծ աստղադիտակի (Extremely Large Telescope) ի հայտ գալով խումբը հույս ունի ավելի մանրակրկիտ տեղեկություններ ստանալ ինչպես ֆիզիկայի ընդհանուր տեսության տեսանկյունից, այնպես էլ սև խոռոչի և նրա արբանյակների վերաբերյալ տվյալների տեսանկյունից:
]]></content:encoded>

            <link>https://shesht.am/science/eynshteyni-iravaciutyuny</link>

            <author>info@shesht.am (Շեշտ.am (shesht.am))</author>

        </item>

    
</channel>

</rss>