Փորձագետներ. մեդիագրագիտության պակասն արդեն ազգային անվտանգության սպառնալիք է դառնում
Կեղծ տեղեկությունները համարվում են հասարակական անվտանգության սպառնալիք: Թեև խնդիրն ամբողջ աշխարհում է առկա, սակայն Հայաստանում այն առավել զգայուն է ու օր օրի ավելի վտանգավոր է դառնում. լավագույն օրինակը՝ կորոնավիրուսի նկատմամբ թերահավատությունն ու կարանտինային կանոններին չհետևելն են՝ հենց մեդիագրագիտության բացակայության պատճառով:
Ամբողջ աշխարհում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգահեռ՝ ի հայտ է եկել մի խնդիր, որն իր տարբեր անվանումներով (ֆեյք, կեղծ լուրեր, ապատեղեկատվություն, մանիպուլյացիա, քարոզչություն և այլն) իրենից ենթադրում է հասարակական անվտանգության սպառնալիք:
Այնպիսի զգայուն հասարակություններում ու պետություններում, ինչպիսին Հայաստանն է, այն վերաճում է և արդեն որոշակի դրսևորումներով վերաճել է ազգային անվտանգության սպառնալիքի: Տեղեկատվական անվտանգության փորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանն այն նույնիսկ «ողբերգություն» է որակում:
Վերջինս, ինչպես նաև ոլորտի այլ մասնագետներ, խնդիրը կապում են ոչ այնքան համապատասխան կառույցների թերացման, այլև՝ մեդիագրագիտության հետ. կրթական ցածր մակարդակն էականորեն նպաստում է որևէ կենտրոնից արձակված կեղծ լուրի տարածմանը: Եվ որևէ այլ ոլորտի մասնագետ կամ կրթություն ստացած քաղաքացին մեդիագրագիտության առումով նույնպես խոցելի է:
Առաջին հայացքից գուցե թվա, թե «տեղեկություն է, կտարածվի՝ առանց հետևանքների», սակայն երբեմն դրանք անմիջական անվտանգությանը սպառնացող երևույթ կարող են լինել: Օրինակ՝ նման իրավիճակ էր 2016թ. Ապրիլյան պատերազմի օրերին, երբ հակառակորդի կողմից հայկական տիրույթում խուճապ առաջացնող լուրեր էին տարածվում, կամ ներկայումս՝ Արցախում կորոնավիրուսի տարածման վերաբերյալ ապատեղեկատվությունն է, որն արվում է ադրբեջանական «մեդիալաբորատորիաներում»՝ հայկական անուններով ու հայերեն գրառումներով, ըստ որոնց՝ «Արցախի հիվանդանոցում շուրջ 10 հազար մարդ է հոսպիտալացվել կորոնավիրուսով»:
Այս օրինակով երևում է, որ եթե հայ օգտատերերը փորձեն ծանոթանալ Արցախի հիվանդանոցում և ընդհանրապես՝ աշխարհի հիվանդանոցներում մահճակալային ֆոնդի վերաբերյալ բաց տեղեկություններին, ապա այդ կեղծ լուրը պարզապես անուշադրության կմատնվի: Նույն կերպ նաև այլ դեպքերում, երբ պարզապես անհրաժեշտ է ստուգել, թեկուզ սովորական «google որոնմամբ»:
Օրերս խոսել ենք կորոնավիրուսի վարակի վերաբերյալ տեղեկությունների նկատմամբ Հայաստանում առկա թերահավատության մասին: Եվ այսօր արդեն ականատես եղանք վարակվածների թվի կտրուկ մեծացմանը, իսկ մահացությունների թիվը հասավ 28-ի: Մինչդեռ կրթության՝ գոնե բավարար մակարդակը թույլ կտար կարդալ մեր կամ այլ աղբյուրների հրապարակած ստուգված, հղումներով ու փաստարկված նյութերը:
Մեկ այլ խնդիր է լրատվական դաշտը. հայկական ԶԼՄ-ները ողողված են «դիտում ապահովող» վերնագրերով, «սենսացիոն», բայց իրականում կեղծ տեղեկություններով, իսկ պետական կառույցների կայքերը՝ հերքումներով կամ հերքման պահանջներով: Բայց, ինչպես ասում են, «կա պահանջարկ, կլինի նաև առաջարկը». եթե սկսենք զտել այդ լրատվականները՝ ըստ արժանահավատ ու որակյալ հոդվածների՝ հաճախ ստուգելով հրապարակման իսկությունը, ապա կարճ ժամանակ անց այդ կայքերը կաշխատեն իրենց մակարդակի վրա և, գուցե, սկսեն մեզ նման գիտական ու ստուգված տեղեկություններ մատուցել:
Այս թեմային Սամվել Մարտիրոսյանի գրառումից դեռևս երկու շաբաթ առաջ անդրադարձել է գիտական առաջատար կայքերից մեկի՝ Naked Science-ի հիմնադիրը, ով գործում է նաև հայկական մեդիատիրույթում:
Հավելենք, որ ներկայումս պետական ու հասարակական շրջանակներում խնդիրն արդիական է համարվում. ԶԼՄ-ների թեմային օրերս անդրադարձավ նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, խոսքի ազատության և «չլրատվամիջոցներին» վերաբերյալ խոսեց նաև Մեդիամաքսի տնօրեն Արա Թադևոսյանը: Սակայն, ինչպես տեսնում ենք, ֆեյք ու նորելուկ կայքերը շարունակում են ողողել սոցցանցերը՝ վայելելով մեդիա կրթության ցածր մակարդակ ունեցող ընթերցողների աջակցությունը: Թերևս, խնդրի պատասխանատուն նախ և առաջ կրթական գերատեսչությունն է:
Հայաստանի՝ չեխական L-39 Skyfox ուսումնական ինքնաթիռներ ձեռք բերելու հնարավորության մասին ենթադրությունները կապում են երկու իրադարձության հետ՝ չբացահայտված պատվիրատուի համար չորս մեքենայի արտադրության և Վահագն Խաչատուրյանի՝ Aero Vodochody այցի։ Սակայն այս տեղեկությունները դեռ չեն հաստատում Հայաստանի հետ պայմանագրի առկայությունը։
Rocket Lab-ի Electron հրթիռը սեպտեմբերի 19-ին ուղեծիր է դուրս բերել ճապոնական Synspective ընկերության տասներկուերորդ StriX ռադարային արբանյակը։ Այն նախատեսված է Երկրի մակերևույթը դիտարկելու համար, սակայն շահագործման կհանձնվի առաջիկա ամիսների փորձարկումներից հետո։
Մասաչուսեթսի Քեյփ Քոդ թերակղզում հայտնաբերվել է Malaclemys terrapin տեսակի երկգլխանի կրիայի հազվագյուտ ձագ։ Ընդամենը մոտ 5 գրամ կշռող կենդանու մոտ առկա է բիցեֆալիա՝ զարգացման անոմալիա, որի դեպքում ձևավորվում է երկու գլուխ։ Այժմ ձագը գտնվում է Cape Wildlife Center-ի մասնագետների հսկողության տակ, որոնք հետևում են նրա սնվելուն, աճին և շարժումներին։
Bell Textron-ը Տեխասի Ամարիլոյի գործարանում սկսել է Նիգերիայի համար նախատեսված առաջին AH-1Z Viper հարվածային ուղղաթիռի արտադրությունը։ Ընկերությունը պետք է պատրաստի 12 ուղղաթիռ և արտադրությունն ավարտի 2029 թվականի սկզբին։
Lockheed Martin-ը Տեխասի Ֆորտ Ուերթ քաղաքում պաշտոնապես ներկայացրել է Գերմանիայի համար կառուցված առաջին F-35A Lightning II կործանիչը՝ «35+01» համարով։ Ինքնաթիռն իր առաջին թռիչքն իրականացրել էր սեպտեմբերի 8-ին։ Գերմանիան ընդհանուր առմամբ պատվիրել է 35 F-35A, որոնք աստիճանաբար փոխարինելու են երկրի հնացող Tornado ինքնաթիռներին։
Rocket Lab-ի Electron հրթիռը սեպտեմբերի 19-ին ուղեծիր է դուրս բերել ճապոնական Synspective ընկերության տասներկուերորդ StriX ռադարային արբանյակը։ Այն նախատեսված է Երկրի մակերևույթը դիտարկելու համար, սակայն շահագործման կհանձնվի առաջիկա ամիսների փորձարկումներից հետո։
Մասաչուսեթսի Քեյփ Քոդ թերակղզում հայտնաբերվել է Malaclemys terrapin տեսակի երկգլխանի կրիայի հազվագյուտ ձագ։ Ընդամենը մոտ 5 գրամ կշռող կենդանու մոտ առկա է բիցեֆալիա՝ զարգացման անոմալիա, որի դեպքում ձևավորվում է երկու գլուխ։ Այժմ ձագը գտնվում է Cape Wildlife Center-ի մասնագետների հսկողության տակ, որոնք հետևում են նրա սնվելուն, աճին և շարժումներին։
Դուք փորձել եք գրել արգելված արտահայտություն կամ արգելափակվել եք հաճախակի խախտումների պատճառով։
Հասկացա
Ձեր մեկնաբանությունում ինչ-որ բան կասկածելի է թվացել, ուստի հրապարակումից առաջ այն կանցնի մոդերացիա։
Հասկացա
Մենք անպայման կստուգենք մեկնաբանությունը և
անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ կձեռնարկենք։
Կայքի կանոնների խախտումների պատճառով ձեր հաշվի նկատմամբ սահմանափակումներ են կիրառվել։ Եթե սա սխալ է, գրեք մեզ։
Հասկացա
Մեր զտիչները ձեր գործողություններում նկատել են արհեստական ակտիվության նշաններ։ Մի փոքր ընդմիջեք և վերադարձեք ավելի ուշ։
Հասկացա
Վերջին մեկնաբանությունները