Նոյեմբերի 19, հինգշաբթի
Հ. Թումանյան
1

Դոնալդ Թրամփը, Սի Ծինփինն ու Վլադիմիր Պուտինը նոյեմբերի 19-ին Շենժենում կայացած եռակողմ հանդիպումից հետո ընդունել են խաղաղության մասին համատեղ հռչակագիր։ Երեք երկրները հայտարարել են միջուկային ռիսկերի նվազեցման և միջուկային զենքի տարածումը կանխելու շուրջ երկխոսություն վարելու մտադրության մասին։

Հ. Թումանյան
5

Միջազգային հետազոտական խումբը մարդկանց և կենդանիների մարսողական համակարգում հայտնաբերել է խոշոր ԴՆԹ-գենոմներով վիրուսների նախկինում անհայտ խումբ՝ էգովիրուսները։ Դրանք բնական ծաղկի հարուցիչն ընդգրկող պոքսվիրուսների ամենամոտ հայտնի ազգակիցներն են, սակայն մարդու առողջության վրա դրանց ազդեցությունը դեռ պարզված չէ։

Հ. Թումանյան
2

ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանը նոյեմբերի 19-ին Մյանմային պատասխանատու է ճանաչել 2017 թվականին Ռաքհայն նահանգի հյուսիսում ռոհինջաների նկատմամբ ցեղասպանություն իրականացնելու համար։ Դատարանը պետությանը պարտավորեցրել է փոխհատուցել պատճառված վնասը և ապահովել տեղահանվածների անվտանգ ու կամավոր վերադարձը։

Հ. Թումանյան
4

Գերմանական KNDS Deutschland-ը ներկայացրել է FENNEK AIR հակադրոնային մեքենայի նախատիպը՝ 30 մմ թնդանոթով և արհեստական բանականության աջակցությամբ կառավարման համակարգով։ Առաջին ցուցադրության մասին ընկերությունը հայտարարել է նոյեմբերի 18-ին՝ Ռոտերդամի NEDS պաշտպանական ցուցահանդեսին ընդառաջ։

Հ. Թումանյան
4

Քվինսլենդի համալսարանի ֆիզիկոսները վերելակի հակակշռի շարժումով կոդավորել են հաղորդագրություն և այն վերականգնել աղյուսե պատի մյուս կողմում՝ չափելով ձգողական դաշտի փոփոխությունները։ Փորձում փոխանցման հեռավորությունը մոտ 0,7 մետր էր, իսկ արագությունը՝ րոպեում մեկ բիթ։

Հ. Թումանյան
5

Դանիայի խորհրդարանը նոյեմբերի 19-ին միաձայն հավանություն է տվել Գրենլանդիայի անվտանգության վերաբերյալ ԱՄՆ-ի հետ համաձայնագրին։ Փաստաթուղթն ընդլայնում է ամերիկյան ռազմական ներկայության հնարավորությունները՝ վերահաստատելով Դանիայի Թագավորության ինքնիշխանությունն ու գրենլանդացիների ինքնորոշման իրավունքը։

Հ. Թումանյան
6

Անդրոմեդայի գալակտիկայում հսկա աստղի ու ավելի փոքր ուղեկցի դիտարկումները թույլ են տվել վերականգնել նրանց միաձուլման ընթացքը՝ աստիճանական պայծառացումից մինչև բռնկումը։ Վիրաջ Կարամբելկարի ղեկավարած միջազգային խմբի հետազոտությունը նոյեմբերի 18-ին հրապարակվել է Nature ամսագրում։

Հ. Թումանյան
4

Հորմուզի նեղուցով մատակարարումների խափանումներին երկրների լրացուցիչ արձագանքը կարող է 2035-ին նավթի համաշխարհային պահանջարկը օրական 4,4 մլն բարելով նվազեցնել՝ արդեն հայտարարված քաղաքականությունների սցենարի համեմատ։ Այս հաշվարկը Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը ներկայացրել է նոյեմբերի 19-ին հրապարակված World Energy Outlook 2026 զեկույցում։

Հ. Թումանյան
7

Պակիստանի բանակը նոյեմբերի 18-ին հայտարարել է «Ֆաթհ-3» (Fatah-3) գերձայնային թևավոր հրթիռի հաջող արձակման մասին։ Զինված ուժերի հասարակայնության հետ կապերի ծառայությունը՝ ISPR-ը, հայտնել է, որ համակարգը նախատեսված է մեծ հեռավորության վրա թիրախները բարձր ճշգրտությամբ խոցելու համար։

Հ. Թումանյան
11

Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավներում հայտնաբերված ատամները վկայում են, որ հոմո էրեկտուսը հարմարվել էր խիտ արևադարձային անտառներում կյանքին։ Գտածոների տարիքը գնահատվում է մոտ 324–184 հազար տարվա միջակայքում․ սա մայրցամաքային Չինաստանում այս տեսակի ներկայության ամենաուշ շրջանի հուսալիորեն թվագրված վկայությունն է։

Հ. Թումանյան
2

Նոյեմբերի սկզբից Գազայի հատվածում հորդառատ անձրևները հեղեղել են տեղահանվածների ճամբարները։ ՄԱԿ-ի երկու գործակալություններ զգուշացնում են, որ սննդի ու կացարանների պակասը սրվում է, իսկ ֆինանսավորման պակասն ու մատակարարումների սահմանափակումները դժվարացնում են օգնության տրամադրումը։

Հ. Թումանյան
6

Չադի Էնեդի սարահարթում հայտնաբերված ոսկորների վնասվածքները հուշում են, որ արծիվները կարող են որսալ նույնիսկ 20 կիլոգրամից ծանր բաբուինների։ Հետազոտության հեղինակների կարծիքով՝ այդպիսի վտանգի կարող էին ենթարկվել նաև մարդու վաղ ազգակիցներից մի քանիսը։

Հ. Թումանյան
2

Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը նոյեմբերի 17-ին ներկայացրել է Եվրամիության հետ նախատեսվող համաձայնագրերի առանցքային դրույթները։ Փաթեթը վերաբերում է սննդամթերքի առևտրին, արտանետումների շուկաների կապակցմանը և երիտասարդների փոխանակմանը։

Հ. Թումանյան
4

Ռումինիայի պաշտպանության նախարարությունը նոյեմբերի 16-ին Կրայովայում ընդունել է արդիականացված IAR-99 SM ինքնաթիռների առաջին խմբաքանակը։ Ծրագիրն ընդգրկում է տասը ինքնաթիռ և նախատեսված է, ի թիվս այլ նպատակների, օդաչուներին F-16-ով թռիչքների նախապատրաստելու համար։

Հ. Թումանյան
6

Երկշաբաթյա լաբորատոր փորձի ընթացքում ամենաշատ մեղուները սատկել են այն խմբում, որտեղ ջերմաստիճանը բարձրացրել են փորձի կեսին։ Տարբերությունն առավել հստակ էր այն մեղուների դեպքում, որոնք ծաղկափոշի չէին ստացել։

Հ. Թումանյան
5

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը նոյեմբերի 18-ին ժամանել է չինական Շենժեն, որտեղ մեկնարկել է Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տնտեսական համագործակցության (APEC) գործարար համաժողովը։ Բացման ելույթում Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինը կոչ է արել նվազեցնել առևտրային խոչընդոտները և ընդլայնել տարածաշրջանի տնտեսական համագործակցությունը։

Հ. Թումանյան
7

Ճապոնացի հետազոտողները համակարգչային մոդելով պարզել են, թե մագնիսական դոմենների սահմանների որ հատվածներն են ամենաշատը խոչընդոտում մագնիսացման ուղղության փոփոխությանը։ Արդյունքը կարող է օգնել հասկանալ, թե բարձր հաճախականությամբ աշխատող սարքերում ինչից են առաջանում մագնիսական կորուստները։

Հ. Թումանյան
6

«Ռոբերտ Հեմփթոն Գրեյը» նոյեմբերի 16-ին պաշտոնապես համալրել է Կանադայի թագավորական ռազմածովային ուժերի կազմը։ Այն Արկտիկայում և առափնյա ջրերում աշխատելու համար նախատեսված «Հարի Դևուլֆ» դասի վեցերորդ նավն է։

Հ. Թումանյան
5

Համաամերիկյան առողջապահական կազմակերպությունը նոյեմբերի 17-ին հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ում, Մեքսիկայում և Բոլիվիայում վերականգնվել է կարմրուկի տեղական փոխանցումը։ Երեք երկրներից յուրաքանչյուրում վիրուսի նույն գենետիկական ճյուղն անընդհատ շրջանառվել է առնվազն 12 ամիս։

Հ. Թումանյան
7

ՆԱՍԱ-ն հայտարարել է, որ «Տերա» արբանյակը դեկտեմբերի 1-ից այլևս գիտական տվյալներ չի հավաքի։ Վեց տարվա համար նախատեսված սարքը Երկրի մակերևույթն ու մթնոլորտը դիտարկել է գրեթե 27 տարի։

Հ. Թումանյան
2

Սերբիայի նորընտիր պատգամավորները նոյեմբերի 17-ին Բելգրադում երդվել են և ստանձնել իրենց լիազորությունները։ Հոկտեմբերի ընտրություններում հաղթած «Ուսանողական ցուցակը» 250 մանդատից ստացել է 140-ը և կարող է կառավարություն ձևավորել առանց այլ խմբակցությունների աջակցության։

Հ. Թումանյան
6

Եվրոպայի և Ասիայի 783 հնավայրերի մարդկային մնացորդների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մոտ 500-ից 1900 թվականներին ուսումնասիրված շրջանների մեծ մասում մարդկանց միջին հասակը նվազել է։ Տեխնոլոգիական զարգացումը կապ է ունեցել բնակչության ավելի մեծ խտության հետ, սակայն ավելի բարձր հասակի հետ հստակ կապ չի հայտնաբերվել։

Հ. Թումանյան
4

ԱՄՆ-ի, Հնդկաստանի, Ճապոնիայի և Ավստրալիայի առաջնորդները նոյեմբերի 17-ին Մանիլայում հանդիպել են Quad-ի ձևաչափով՝ ավելի քան երկու տարվա ընդմիջումից հետո։ Նրանք մտահոգություն են հայտնել տնտեսական հարկադրանքի, այդ թվում՝ արտահանման կամայական սահմանափակումների կապակցությամբ։

Հ. Թումանյան
7

Գերմանական Aerodata ընկերության AeroForce X հետախուզական օդանավի նախատիպը նոյեմբերի 14-ին առաջին թռիչքն է կատարել Բրանդենբուրգում։ Սարքը նախագծվել է առանց օդաչուի թռչելու համար, սակայն առաջին փորձարկման ժամանակ օդաչու է եղել խցիկում։

Հ. Թումանյան
7

«Փերսևերանս» մարսագնացի նոր չափումները ցույց են տվել, որ Ջեզերո խառնարանից դուրս՝ Իդուբի կոչվող տեղամասում, բաց գույնի ապարները հարուստ են հիդրատացված սիլիցիումի երկօքսիդով։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզելու, թե ինչ պայմաններում է ջուրը փոխազդել Մարսի հնագույն կեղևի հետ։

Հ. Թումանյան
8

Մոնղոլիայի նախագահ Ուխնաագիյն Խուրելսուխը նոյեմբերի 17-ին հայտարարել է, որ մտադիր է հեռանալ պաշտոնից։ Նա հերքել է պետական երկաթուղու նախագծից անձնական օգուտ ստանալու մեղադրանքը։ Հրաժարականը պետք է հաստատի խորհրդարանը։

Հ. Թումանյան
3

Ճապոնիայում ֆիզիկոսներն ադամանդի բյուրեղով ուժեղացուցիչ են փորձարկել բացարձակ զրոյին մոտ ջերմաստիճանում։ Սարքը միկրոալիքային ազդանշանի հզորությունն ավելացրել է ավելի քան հազար անգամ՝ քիչ աղմուկ ավելացնելով։

Հ. Թումանյան
7

Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի դրոշակակիր «Փրինս օֆ Ուեյլս» ավիակիրը նոյեմբերի 16-ին վերադարձել է Պորտսմութ։ Նավն ավարտել է «Ֆայերքրեսթ» երկփուլ առաքելությունը Հյուսիսային Ատլանտիկայում և Արկտիկայի մերձակա ջրերում։

Հ. Թումանյան
5

Նոյեմբերի 17-ից Եվրամիությունը հակադեմպինգային մաքսատուրքեր է կիրառում Հնդկաստանից, Ճապոնիայից, Թայվանից, Թուրքիայից և Վիետնամից ներմուծվող սառը գլանվածքով հարթ պողպատե արտադրանքի որոշ տեսակների նկատմամբ։ Ամենաբարձր դրույքաչափը՝ 27,9 տոկոսը, սահմանվել է Ճապոնիայից ներմուծման համար։

Հ. Թումանյան
10

Հյուսիսատլանտյան հարթ կետերի հետազոտությամբ զբաղվող կոնսորցիումը 2025 թվականի համար գնահատել է այս տեսակի թվաքանակը մոտ 382 կենդանի։ Նոյեմբերի 16-ին հրապարակված գնահատականը 1,8 տոկոսով ցածր է 2024 թվականի վերանայված ցուցանիշից։

Հ. Թումանյան
38

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։

Հ. Թումանյան
29

Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։

Հ. Թումանյան
28

Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։

Հ. Թումանյան
26

Գերմանիան, Ավստրիան, Նիդեռլանդները, Դանիան և Հունաստանը նոյեմբերի 16-ին հայտարարել են Ռուանդայի հետ բանակցությունների մասին։ Նրանք ցանկանում են այնտեղ ընդունման կենտրոն ստեղծել այն մարդկանց համար, որոնք ԵՄ-ում մնալու իրավունք չունեն և չեն կարող վերադառնալ իրենց ծագման երկիր։

Հ. Թումանյան
24

Մեծ Բրիտանիայի իրական համախառն ներքին արդյունքը հուլիսից սեպտեմբեր աճել է 0,7 տոկոսով՝ նախորդ եռամսյակի 0,5 տոկոսի դիմաց։ Աճի հիմնական աղբյուրը ծառայությունների ոլորտն էր։

Հ. Թումանյան
23

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ կկրկնապատկի Մեքսիկայից ներմուծվող ապրանքների մաքսատուրքերը, եթե Մեխիկոն չկանգնեցնի դեպի ԱՄՆ շարժվող միգրանտների խմբերին։ Մեքսիկայի նախագահ Կլաուդիա Շեյնբաումի խոսքով՝ 2025 թվականի հունվարից ի վեր այդպիսի որևէ խումբ չի հասել ԱՄՆ-ի սահմանին։

Հ. Թումանյան
21

Ամերիկյան Kraus Hamdani Aerospace ընկերությունը նոյեմբերի 12-ին հայտնել է, որ ԱՄՆ բանակն իր գնումների ծրագրերից մեկի համար ընտրել է K1000ULE էլեկտրական անօդաչու թռչող սարքը։ Ընկերությունը չի հրապարակել պատվերի ծավալը կամ մատակարարման ժամկետները։

Հ. Թումանյան
21

ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովի նախագահությունը նոյեմբերի 16-ին հրապարակել է Անթալիայում քննարկվող ընդհանուր որոշման նախագիծը։ Տեքստում ներառված է նաև զարգացող երկրներին կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու համար տրամադրվող ֆինանսավորումն առնվազն 120 միլիարդ դոլարի հասցնելու առաջարկը։

Հ. Թումանյան
15

Բրազիլիայում հետազոտված 47 տապիրներից ու հսկա մրջնակերներից 43-ի արյան մեջ միկրոպլաստիկ են հայտնաբերել։ Մասնիկներ են գտել նաև Պանտանալի ճահճային շրջանում հետազոտված բոլոր կենդանիների արյան մեջ, թեև նրանցից մի քանիսն ապրել են կառուցապատված տարածքներից ավելի քան 65 կիլոմետր հեռու։

Հ. Թումանյան
13

Հռոմի պապ Լևոն XIV-ը նոյեմբերի 12-ին Պերուի մայրաքաղաքում հանդիպել է վեց մարդու, որոնք, Վատիկանի հաղորդմամբ, բռնության են ենթարկվել հոգևորականների և եկեղեցական հաստատությունների ներկայացուցիչների կողմից։ Մեկ ժամից ավելի տևած հանդիպմանը քննարկվել է, թե ինչպես կարող է եկեղեցին ավելի լավ լսել ու աջակցել բռնությունից տուժածներին։

Հ. Թումանյան
11

Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավներում հայտնաբերված ատամները վկայում են, որ հոմո էրեկտուսը հարմարվել էր խիտ արևադարձային անտառներում կյանքին։ Գտածոների տարիքը գնահատվում է մոտ 324–184 հազար տարվա միջակայքում․ սա մայրցամաքային Չինաստանում այս տեսակի ներկայության ամենաուշ շրջանի հուսալիորեն թվագրված վկայությունն է։

Հ. Թումանյան
10

Հյուսիսատլանտյան հարթ կետերի հետազոտությամբ զբաղվող կոնսորցիումը 2025 թվականի համար գնահատել է այս տեսակի թվաքանակը մոտ 382 կենդանի։ Նոյեմբերի 16-ին հրապարակված գնահատականը 1,8 տոկոսով ցածր է 2024 թվականի վերանայված ցուցանիշից։

Հ. Թումանյան
9

Հարավային Աֆրիկայի Արևելյան Քեյփ նահանգում գտնված գանգն ու կմախքի մյուս ոսկորները պատկանել են գիտությանը մինչ այդ անհայտ դինոզավրի։ Հետազոտողների գնահատմամբ՝ առանձնյակը կշռել է մոտ 400 կիլոգրամ, թեև դեռ ակտիվորեն աճում էր։

Հ. Թումանյան
9

Դանիայի Սեյերո կղզում թաղված տղամարդը մանկության տարիներին հիմնականում սնվել է ծովից ստացած մթերքներով։ Նրա ատամների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ պատանեկությունից սկսած նա ավելի շատ ցամաքային սնունդ է օգտագործել՝ այն ժամանակ, երբ տարածաշրջանում արդեն հայտնվել էին առաջին երկրագործները։

Հ. Թումանյան
9

Ֆրանսիայում կառուցված «Նեարխոս» ֆրեգատը նոյեմբերի 13-ին առաջին նավարկությունն է սկսել Հունաստանի դրոշի ներքո։ Հունաստանի ռազմածովային ուժերը նավը պաշտոնապես ընդունել էին հոկտեմբերի 30-ին։

Հ. Թումանյան
9

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը նոյեմբերի 13-ին հայտնել են, որ B-21 Raider ռմբակոծիչի փորձանմուշից թռիչքի ընթացքում փորձնական զինամթերք են բաց թողել։ Գերատեսչությունը չի հրապարակել փորձարկման ճշգրիտ օրը կամ զինամթերքի տեսակը։

Հ. Թումանյան
8

Մոնղոլիայի նախագահ Ուխնաագիյն Խուրելսուխը նոյեմբերի 17-ին հայտարարել է, որ մտադիր է հեռանալ պաշտոնից։ Նա հերքել է պետական երկաթուղու նախագծից անձնական օգուտ ստանալու մեղադրանքը։ Հրաժարականը պետք է հաստատի խորհրդարանը։

Հ. Թումանյան
8

NASA-ն ավարտել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակի գործիքների փոխադարձ դիրքի ճշգրտումը։ Փորձնական դիտումներով թիմը պարզել է, թե ինչպես պետք է ուղղել աստղադիտակը, որպեսզի այն դիտման ընթացքում կայուն պահի թիրախը։

Հ. Թումանյան
8

Հետազոտողները կրծքագեղձի հյուսվածքի ավելի քան 850 հազար բջիջ են ուսումնասիրել և ախտահարված կաթնատար ծորանների շուրջ օղակաձև կառուցվածքներ հայտնաբերել։ Քաղցկեղի ներխուժող ձևին բնորոշ որոշ փոփոխություններ երևացել են դեռ այն փուլում, երբ ուռուցքային բջիջները չէին անցել ծորանի սահմաններից դուրս։

Հ. Թումանյան
8

Կաբո Վերդեում նոյեմբերի 15-ին նախագահական ընտրություններ են։ Գործող նախագահ Ժոզե Մարիա Նևեշը հավակնում է երկրորդ ժամկետի, իսկ նրա մրցակիցների թվում է արդարադատության նախկին նախարար Ժոանա Գոմեշ Ռոզան՝ երկրի նախագահի պաշտոնին հավակնող առաջին կինը։

Հ. Թումանյան
38

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։

Հ. Թումանյան
29

Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։

Հ. Թումանյան
28

Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։

Հ. Թումանյան
26

Գերմանիան, Ավստրիան, Նիդեռլանդները, Դանիան և Հունաստանը նոյեմբերի 16-ին հայտարարել են Ռուանդայի հետ բանակցությունների մասին։ Նրանք ցանկանում են այնտեղ ընդունման կենտրոն ստեղծել այն մարդկանց համար, որոնք ԵՄ-ում մնալու իրավունք չունեն և չեն կարող վերադառնալ իրենց ծագման երկիր։

Հ. Թումանյան
24

Մեծ Բրիտանիայի իրական համախառն ներքին արդյունքը հուլիսից սեպտեմբեր աճել է 0,7 տոկոսով՝ նախորդ եռամսյակի 0,5 տոկոսի դիմաց։ Աճի հիմնական աղբյուրը ծառայությունների ոլորտն էր։

Հ. Թումանյան
23

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ կկրկնապատկի Մեքսիկայից ներմուծվող ապրանքների մաքսատուրքերը, եթե Մեխիկոն չկանգնեցնի դեպի ԱՄՆ շարժվող միգրանտների խմբերին։ Մեքսիկայի նախագահ Կլաուդիա Շեյնբաումի խոսքով՝ 2025 թվականի հունվարից ի վեր այդպիսի որևէ խումբ չի հասել ԱՄՆ-ի սահմանին։

Հ. Թումանյան
21

Ամերիկյան Kraus Hamdani Aerospace ընկերությունը նոյեմբերի 12-ին հայտնել է, որ ԱՄՆ բանակն իր գնումների ծրագրերից մեկի համար ընտրել է K1000ULE էլեկտրական անօդաչու թռչող սարքը։ Ընկերությունը չի հրապարակել պատվերի ծավալը կամ մատակարարման ժամկետները։

Հ. Թումանյան
21

ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովի նախագահությունը նոյեմբերի 16-ին հրապարակել է Անթալիայում քննարկվող ընդհանուր որոշման նախագիծը։ Տեքստում ներառված է նաև զարգացող երկրներին կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու համար տրամադրվող ֆինանսավորումն առնվազն 120 միլիարդ դոլարի հասցնելու առաջարկը։

Հ. Թումանյան
16

Տոկիոյի և Հյուսիսարևմտյան համալսարանների հետազոտողները լույսի օգնությամբ ծակոտկեն բյուրեղում ստեղծել են ռադիկալների զույգեր՝ ընտրողաբար բևեռացնելով դրանց սպինային վիճակներից մեկը։ Փորձում այդ բևեռացման պահպանման տևողությունը փոխվել է՝ կախված բյուրեղի ծակոտիներում գտնվող նյութից։

Հ. Թումանյան
15

Բրազիլիայում հետազոտված 47 տապիրներից ու հսկա մրջնակերներից 43-ի արյան մեջ միկրոպլաստիկ են հայտնաբերել։ Մասնիկներ են գտել նաև Պանտանալի ճահճային շրջանում հետազոտված բոլոր կենդանիների արյան մեջ, թեև նրանցից մի քանիսն ապրել են կառուցապատված տարածքներից ավելի քան 65 կիլոմետր հեռու։

Հ. Թումանյան
13

Հռոմի պապ Լևոն XIV-ը նոյեմբերի 12-ին Պերուի մայրաքաղաքում հանդիպել է վեց մարդու, որոնք, Վատիկանի հաղորդմամբ, բռնության են ենթարկվել հոգևորականների և եկեղեցական հաստատությունների ներկայացուցիչների կողմից։ Մեկ ժամից ավելի տևած հանդիպմանը քննարկվել է, թե ինչպես կարող է եկեղեցին ավելի լավ լսել ու աջակցել բռնությունից տուժածներին։

Հ. Թումանյան
11

Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավներում հայտնաբերված ատամները վկայում են, որ հոմո էրեկտուսը հարմարվել էր խիտ արևադարձային անտառներում կյանքին։ Գտածոների տարիքը գնահատվում է մոտ 324–184 հազար տարվա միջակայքում․ սա մայրցամաքային Չինաստանում այս տեսակի ներկայության ամենաուշ շրջանի հուսալիորեն թվագրված վկայությունն է։

Հ. Թումանյան
10

Հյուսիսատլանտյան հարթ կետերի հետազոտությամբ զբաղվող կոնսորցիումը 2025 թվականի համար գնահատել է այս տեսակի թվաքանակը մոտ 382 կենդանի։ Նոյեմբերի 16-ին հրապարակված գնահատականը 1,8 տոկոսով ցածր է 2024 թվականի վերանայված ցուցանիշից։

Հ. Թումանյան
9

Դանիայի Սեյերո կղզում թաղված տղամարդը մանկության տարիներին հիմնականում սնվել է ծովից ստացած մթերքներով։ Նրա ատամների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ պատանեկությունից սկսած նա ավելի շատ ցամաքային սնունդ է օգտագործել՝ այն ժամանակ, երբ տարածաշրջանում արդեն հայտնվել էին առաջին երկրագործները։

Հ. Թումանյան
9

Ֆրանսիայում կառուցված «Նեարխոս» ֆրեգատը նոյեմբերի 13-ին առաջին նավարկությունն է սկսել Հունաստանի դրոշի ներքո։ Հունաստանի ռազմածովային ուժերը նավը պաշտոնապես ընդունել էին հոկտեմբերի 30-ին։

Հ. Թումանյան
9

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը նոյեմբերի 13-ին հայտնել են, որ B-21 Raider ռմբակոծիչի փորձանմուշից թռիչքի ընթացքում փորձնական զինամթերք են բաց թողել։ Գերատեսչությունը չի հրապարակել փորձարկման ճշգրիտ օրը կամ զինամթերքի տեսակը։

Հ. Թումանյան
9

Հարավային Աֆրիկայի Արևելյան Քեյփ նահանգում գտնված գանգն ու կմախքի մյուս ոսկորները պատկանել են գիտությանը մինչ այդ անհայտ դինոզավրի։ Հետազոտողների գնահատմամբ՝ առանձնյակը կշռել է մոտ 400 կիլոգրամ, թեև դեռ ակտիվորեն աճում էր։

Հ. Թումանյան
8

NASA-ն ավարտել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակի գործիքների փոխադարձ դիրքի ճշգրտումը։ Փորձնական դիտումներով թիմը պարզել է, թե ինչպես պետք է ուղղել աստղադիտակը, որպեսզի այն դիտման ընթացքում կայուն պահի թիրախը։

Հ. Թումանյան
8

Հետազոտողները կրծքագեղձի հյուսվածքի ավելի քան 850 հազար բջիջ են ուսումնասիրել և ախտահարված կաթնատար ծորանների շուրջ օղակաձև կառուցվածքներ հայտնաբերել։ Քաղցկեղի ներխուժող ձևին բնորոշ որոշ փոփոխություններ երևացել են դեռ այն փուլում, երբ ուռուցքային բջիջները չէին անցել ծորանի սահմաններից դուրս։

Հ. Թումանյան
8

Կաբո Վերդեում նոյեմբերի 15-ին նախագահական ընտրություններ են։ Գործող նախագահ Ժոզե Մարիա Նևեշը հավակնում է երկրորդ ժամկետի, իսկ նրա մրցակիցների թվում է արդարադատության նախկին նախարար Ժոանա Գոմեշ Ռոզան՝ երկրի նախագահի պաշտոնին հավակնող առաջին կինը։

Բոլոր հոդվածները