Նոյեմբերի 21, շաբաթ
Հ. Թումանյան
2

Հարվարդի համալսարանի հետազոտողները երկշերտ հարթ ոսպնյակ են ստեղծել, որի կենտրոնացման արդյունավետությունը փորձարկման ժամանակ հասել է մոտ 90%-ի՝ միաշերտ համարժեքի 86%-ի դիմաց։ Տիտանի երկօքսիդի նանոսյուների երկրորդ շերտը նախագծվել է անցանկալի անդրադարձումները նվազեցնելու և լույսի կենտրոնացման ճշգրտությունը պահպանելու համար։

Հ. Թումանյան
3

Ժնևում 128 պետություն համաձայնել է 2027–2028 թվականներին մշակել մահաբեր ինքնավար զինատեսակների կիրառումը կարգավորող միջազգային փաստաթուղթ։ Առայժմ որոշված չէ՝ այն իրավաբանորեն պարտադիր ուժ կունենա, թե ոչ։

Հ. Թումանյան
10

Օրեգոնի պետական համալսարանի գիտնականները կարտոֆիլ են աճեցրել լուսնային գրունտի նմանակիչներում՝ օրգանական հավելումներով։ Փորձերից մեկում ծավալի 30 տոկոսը կազմող վերմիկոմպոստը բույսերի աճն ու բերքատվությունը հասցրել է երկրային հողի վերահսկիչ խմբին համադրելի մակարդակի։

Հ. Թումանյան
11

Lockheed Martin-ը հայտնել է, որ իր 300 կիլովատտ հզորության Valkyrie լազերային համակարգը ոչնչացրել է թևավոր հրթիռ նմանակող թիրախը՝ առանց դրա հետագծումը հեշտացնող օժանդակ միջոցների։ Ընկերությունը չի հրապարակել փորձարկման ամսաթիվը, վայրը և խոցման հեռավորությունը։

Հ. Թումանյան
15

Նոյեմբերի 20-ի գիշերը Լեհաստանի օդային տարածքը խախտել և երկրի տարածքում ընկել են ռուսական երեք օբյեկտներ, հայտնել են լեհական իշխանությունները։ Պաշտպանության նախարարության տվյալներով՝ տուժածներ չկան, իսկ Վարշավան մտադիր է ՆԱՏՕ-ից լրացուցիչ աջակցություն խնդրել։

Հ. Թումանյան
2

ԱՄՆ Մոնտանա նահանգում Միսուրի գետի Cycleptus elongatus տեսակի ձկների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դրանք կարող են ապրել ավելի քան մեկ դար։ Սակայն նույն տվյալները նաև մտահոգիչ պատկեր են բացահայտել․ հետազոտված պոպուլյացիայում երիտասարդ առանձնյակները հազվադեպ են։

Հ. Թումանյան
2

Թուրքական Baykar ընկերությունը հայտնել է, որ նոյեմբերի 19-ին անվտանգության ուժերին է հանձնել առաջին երեք KIZILELMA անօդաչու կործանիչները։ Ընկերության տվյալներով՝ դրանք ավարտել են ընդունման փորձարկումները և անցել շահագործման։

Հ. Թումանյան
5

Իրանի ԱԳ նախարար Աբբաս Արաղչին հայտարարել է, որ Թեհրանը շարունակում է ԱՄՆ-ի հետ հաղորդագրություններ փոխանակել միջնորդների միջոցով և պահպանում է համաձայնության հասնելու հույսը։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը նոյեմբերի 20-ին ասել է, որ Իրանը ցանկանում է գործարք կնքել, սակայն իրեն ընդունելի պայմաններ չի առաջարկում։

Հ. Թումանյան
17

«Չանէ-6»-ի բերած լուսնային գրունտը և «Չանէ-4»-ի չափումները օգնել են տարբերակել Լուսնի հակառակ կողմը ձևավորած հնագույն բախումների հետքերը։ Նոր վերլուծությամբ՝ Հարավային բևեռ–Էյթքեն հսկա ավազանը ձևավորվել է մոտ 4,34 միլիարդ տարի առաջ, իսկ դրա ներսում գտնվող Ապոլոն ավազանը՝ ավելի ուշ՝ մոտ 4,2 միլիարդ տարի առաջ։

Հ. Թումանյան
2

Էստոնիայի կառավարությունը որոշել է դեկտեմբերի 1-ից դադարեցնել Ռուսաստանի հետ ճանապարհային սահմանային անցակետերով մարդկանց և տրանսպորտային միջոցների անցումը։ Անվտանգության նկատառումներով ընդունված սահմանափակումը կվերանայվի վեց ամիս անց, իսկ երկաթուղային բեռնափոխադրումները կշարունակվեն գործող պայմաններով։

Հ. Թումանյան
4

ԱՄՆ-ի հետազոտողները ստեղծել են լույսով սնուցվող մանրաչիպերի համակարգ, որը փորձանոթի ներսից անլար փոխանցում է ջերմաստիճանի փոփոխությունների տվյալները։ Կես միլիմետր չափսով սարքերը չափումներ են ուղարկում յուրաքանչյուր կես վայրկյանը մեկ՝ թույլ տալով հետևել ռեակցիայի ընթացքին, երբ այն դեռ շարունակվում է։

Հ. Թումանյան
2

ՄԱԿ-ի Պարենի համաշխարհային ծրագիրը 2027 թվականին 91 միլիոն մարդու աջակցելու համար ավելի քան 12 միլիարդ դոլար է խնդրում։ Ֆինանսավորման նվազման պատճառով կազմակերպությունը սահմանափակում է օգնության ընդգրկումը՝ միաժամանակ զգուշացնելով պարենային նոր համաշխարհային ճգնաժամի վտանգի մասին։

Հ. Թումանյան
2

Էստոնիայի Սաարեմա կղզու Նասվա նավաշինարանում նոյեմբերի 18-ին ջուրն են իջեցրել 45 մետր երկարությամբ EUROGUARD փորձանավը։ Այն կծառայի որպես ապագա եվրոպական ռազմական նավերի ինքնավար նավարկության, ափից հեռավար կառավարման և տարբեր առաջադրանքների համար փոխարինվող մոդուլների փորձարկման հարթակ։

Հ. Թումանյան
5

Միջազգային խումբը «Ֆերմի» տիեզերական աստղադիտակի 15 տարվա տվյալներում գտել է նախկինում չհայտնաբերված գամմա-պուլսար։ PSR J1622−7204 կոչվող նեյտրոնային աստղը վայրկյանում մոտ 261 պտույտ է կատարում, իսկ այն գտնելու համար կիրառվել են գաղտնագրության հետազոտություններից վերցված հաշվարկային գործիքներ։

Հ. Թումանյան
3

Հարվարդի բժշկական դպրոցի և Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանի հետազոտողները արագացրել են էլեկտրոնային տոմոգրաֆիան՝ պահպանելով ուղեղի հյուսվածքի նուրբ կառուցվածքները։ Մկան ուղեղի նմուշում նրանք տեսել են նաև էլեկտրական սինապսներ, որոնք կապերի լայնածավալ քարտեզներում կարող են աննկատ մնալ։

Հ. Թումանյան
5

Եվրոպական կենտրոնական բանկը պատրաստվում է ավելի հասանելի դարձնել այլ կենտրոնական բանկերի հետ արժութային սվոփերը։ ԵԿԲ նախագահ Քրիստին Լագարդի խոսքով՝ այս քայլը պետք է պաշտպանի եվրոգոտին արտաքին ֆինանսական ցնցումներից և աջակցի եվրոյի միջազգային դերին։

Հ. Թումանյան
7

ԱՄՆ-ի Դագուեյ փորձադաշտում արձակվել է Castelion ընկերության Blackbeard հրթիռի երկաստիճան փորձնական տարբերակը։ ԱՄՆ-ի բանակի հաղորդմամբ՝ փորձարկումը նաև ցույց է տվել առաջին աստիճանի՝ թռիչքի սկզբնական փուլում ուղղությունը փոխելու կարողությունը։

Հ. Թումանյան
7

Անթալիայում ընթացող COP31 կլիմայական համաժողովի որոշման՝ նոյեմբերի 19-ին հրապարակված նոր նախագծում այլևս չկա հանածո վառելիքից հրաժարվելու կոչը։ Փաստաթուղթը դեռ վերջնական համաձայնագիր չէ․ դրա դրույթները մնում են բանակցությունների առարկա։

Հ. Թումանյան
13

ՆԱՍԱ-ն հաստատել է, որ «Վոյաջեր-1»-ը դարձել է մարդու ստեղծած առաջին օբյեկտը, որը Երկրից մեկ լուսային օր՝ մոտ 25,9 միլիարդ կիլոմետր հեռավորության է հասել։ Այդ կետից ռադիոազդանշանին Երկիր հասնելու համար անհրաժեշտ է 24 ժամ։

Հ. Թումանյան
2

Դոնալդ Թրամփը, Սի Ծինփինն ու Վլադիմիր Պուտինը նոյեմբերի 19-ին Շենժենում կայացած եռակողմ հանդիպումից հետո ընդունել են խաղաղության մասին համատեղ հռչակագիր։ Երեք երկրները հայտարարել են միջուկային ռիսկերի նվազեցման և միջուկային զենքի տարածումը կանխելու շուրջ երկխոսություն վարելու մտադրության մասին։

Հ. Թումանյան
6

Միջազգային հետազոտական խումբը մարդկանց և կենդանիների մարսողական համակարգում հայտնաբերել է խոշոր ԴՆԹ-գենոմներով վիրուսների նախկինում անհայտ խումբ՝ էգովիրուսները։ Դրանք բնական ծաղկի հարուցիչն ընդգրկող պոքսվիրուսների ամենամոտ հայտնի ազգակիցներն են, սակայն մարդու առողջության վրա դրանց ազդեցությունը դեռ պարզված չէ։

Հ. Թումանյան
2

ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանը նոյեմբերի 19-ին Մյանմային պատասխանատու է ճանաչել 2017 թվականին Ռաքհայն նահանգի հյուսիսում ռոհինջաների նկատմամբ ցեղասպանություն իրականացնելու համար։ Դատարանը պետությանը պարտավորեցրել է փոխհատուցել պատճառված վնասը և ապահովել տեղահանվածների անվտանգ ու կամավոր վերադարձը։

Հ. Թումանյան
4

Գերմանական KNDS Deutschland-ը ներկայացրել է FENNEK AIR հակադրոնային մեքենայի նախատիպը՝ 30 մմ թնդանոթով և արհեստական բանականության աջակցությամբ կառավարման համակարգով։ Առաջին ցուցադրության մասին ընկերությունը հայտարարել է նոյեմբերի 18-ին՝ Ռոտերդամի NEDS պաշտպանական ցուցահանդեսին ընդառաջ։

Հ. Թումանյան
5

Քվինսլենդի համալսարանի ֆիզիկոսները վերելակի հակակշռի շարժումով կոդավորել են հաղորդագրություն և այն վերականգնել աղյուսե պատի մյուս կողմում՝ չափելով ձգողական դաշտի փոփոխությունները։ Փորձում փոխանցման հեռավորությունը մոտ 0,7 մետր էր, իսկ արագությունը՝ րոպեում մեկ բիթ։

Հ. Թումանյան
5

Դանիայի խորհրդարանը նոյեմբերի 19-ին միաձայն հավանություն է տվել Գրենլանդիայի անվտանգության վերաբերյալ ԱՄՆ-ի հետ համաձայնագրին։ Փաստաթուղթն ընդլայնում է ամերիկյան ռազմական ներկայության հնարավորությունները՝ վերահաստատելով Դանիայի Թագավորության ինքնիշխանությունն ու գրենլանդացիների ինքնորոշման իրավունքը։

Հ. Թումանյան
6

Անդրոմեդայի գալակտիկայում հսկա աստղի ու ավելի փոքր ուղեկցի դիտարկումները թույլ են տվել վերականգնել նրանց միաձուլման ընթացքը՝ աստիճանական պայծառացումից մինչև բռնկումը։ Վիրաջ Կարամբելկարի ղեկավարած միջազգային խմբի հետազոտությունը նոյեմբերի 18-ին հրապարակվել է Nature ամսագրում։

Հ. Թումանյան
4

Հորմուզի նեղուցով մատակարարումների խափանումներին երկրների լրացուցիչ արձագանքը կարող է 2035-ին նավթի համաշխարհային պահանջարկը օրական 4,4 մլն բարելով նվազեցնել՝ արդեն հայտարարված քաղաքականությունների սցենարի համեմատ։ Այս հաշվարկը Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը ներկայացրել է նոյեմբերի 19-ին հրապարակված World Energy Outlook 2026 զեկույցում։

Հ. Թումանյան
7

Պակիստանի բանակը նոյեմբերի 18-ին հայտարարել է «Ֆաթհ-3» (Fatah-3) գերձայնային թևավոր հրթիռի հաջող արձակման մասին։ Զինված ուժերի հասարակայնության հետ կապերի ծառայությունը՝ ISPR-ը, հայտնել է, որ համակարգը նախատեսված է մեծ հեռավորության վրա թիրախները բարձր ճշգրտությամբ խոցելու համար։

Հ. Թումանյան
11

Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավներում հայտնաբերված ատամները վկայում են, որ հոմո էրեկտուսը հարմարվել էր խիտ արևադարձային անտառներում կյանքին։ Գտածոների տարիքը գնահատվում է մոտ 324–184 հազար տարվա միջակայքում․ սա մայրցամաքային Չինաստանում այս տեսակի ներկայության ամենաուշ շրջանի հուսալիորեն թվագրված վկայությունն է։

Հ. Թումանյան
2

Նոյեմբերի սկզբից Գազայի հատվածում հորդառատ անձրևները հեղեղել են տեղահանվածների ճամբարները։ ՄԱԿ-ի երկու գործակալություններ զգուշացնում են, որ սննդի ու կացարանների պակասը սրվում է, իսկ ֆինանսավորման պակասն ու մատակարարումների սահմանափակումները դժվարացնում են օգնության տրամադրումը։

Հ. Թումանյան
38

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։

Հ. Թումանյան
28

Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։

Հ. Թումանյան
26

Գերմանիան, Ավստրիան, Նիդեռլանդները, Դանիան և Հունաստանը նոյեմբերի 16-ին հայտարարել են Ռուանդայի հետ բանակցությունների մասին։ Նրանք ցանկանում են այնտեղ ընդունման կենտրոն ստեղծել այն մարդկանց համար, որոնք ԵՄ-ում մնալու իրավունք չունեն և չեն կարող վերադառնալ իրենց ծագման երկիր։

Հ. Թումանյան
21

ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովի նախագահությունը նոյեմբերի 16-ին հրապարակել է Անթալիայում քննարկվող ընդհանուր որոշման նախագիծը։ Տեքստում ներառված է նաև զարգացող երկրներին կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու համար տրամադրվող ֆինանսավորումն առնվազն 120 միլիարդ դոլարի հասցնելու առաջարկը։

Հ. Թումանյան
17

«Չանէ-6»-ի բերած լուսնային գրունտը և «Չանէ-4»-ի չափումները օգնել են տարբերակել Լուսնի հակառակ կողմը ձևավորած հնագույն բախումների հետքերը։ Նոր վերլուծությամբ՝ Հարավային բևեռ–Էյթքեն հսկա ավազանը ձևավորվել է մոտ 4,34 միլիարդ տարի առաջ, իսկ դրա ներսում գտնվող Ապոլոն ավազանը՝ ավելի ուշ՝ մոտ 4,2 միլիարդ տարի առաջ։

Հ. Թումանյան
15

Նոյեմբերի 20-ի գիշերը Լեհաստանի օդային տարածքը խախտել և երկրի տարածքում ընկել են ռուսական երեք օբյեկտներ, հայտնել են լեհական իշխանությունները։ Պաշտպանության նախարարության տվյալներով՝ տուժածներ չկան, իսկ Վարշավան մտադիր է ՆԱՏՕ-ից լրացուցիչ աջակցություն խնդրել։

Հ. Թումանյան
13

ՆԱՍԱ-ն հաստատել է, որ «Վոյաջեր-1»-ը դարձել է մարդու ստեղծած առաջին օբյեկտը, որը Երկրից մեկ լուսային օր՝ մոտ 25,9 միլիարդ կիլոմետր հեռավորության է հասել։ Այդ կետից ռադիոազդանշանին Երկիր հասնելու համար անհրաժեշտ է 24 ժամ։

Հ. Թումանյան
11

Lockheed Martin-ը հայտնել է, որ իր 300 կիլովատտ հզորության Valkyrie լազերային համակարգը ոչնչացրել է թևավոր հրթիռ նմանակող թիրախը՝ առանց դրա հետագծումը հեշտացնող օժանդակ միջոցների։ Ընկերությունը չի հրապարակել փորձարկման ամսաթիվը, վայրը և խոցման հեռավորությունը։

Հ. Թումանյան
11

Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավներում հայտնաբերված ատամները վկայում են, որ հոմո էրեկտուսը հարմարվել էր խիտ արևադարձային անտառներում կյանքին։ Գտածոների տարիքը գնահատվում է մոտ 324–184 հազար տարվա միջակայքում․ սա մայրցամաքային Չինաստանում այս տեսակի ներկայության ամենաուշ շրջանի հուսալիորեն թվագրված վկայությունն է։

Հ. Թումանյան
10

Հյուսիսատլանտյան հարթ կետերի հետազոտությամբ զբաղվող կոնսորցիումը 2025 թվականի համար գնահատել է այս տեսակի թվաքանակը մոտ 382 կենդանի։ Նոյեմբերի 16-ին հրապարակված գնահատականը 1,8 տոկոսով ցածր է 2024 թվականի վերանայված ցուցանիշից։

Հ. Թումանյան
10

Օրեգոնի պետական համալսարանի գիտնականները կարտոֆիլ են աճեցրել լուսնային գրունտի նմանակիչներում՝ օրգանական հավելումներով։ Փորձերից մեկում ծավալի 30 տոկոսը կազմող վերմիկոմպոստը բույսերի աճն ու բերքատվությունը հասցրել է երկրային հողի վերահսկիչ խմբին համադրելի մակարդակի։

Հ. Թումանյան
9

Դանիայի Սեյերո կղզում թաղված տղամարդը մանկության տարիներին հիմնականում սնվել է ծովից ստացած մթերքներով։ Նրա ատամների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ պատանեկությունից սկսած նա ավելի շատ ցամաքային սնունդ է օգտագործել՝ այն ժամանակ, երբ տարածաշրջանում արդեն հայտնվել էին առաջին երկրագործները։

Հ. Թումանյան
8

Կաբո Վերդեում նոյեմբերի 15-ին նախագահական ընտրություններ են։ Գործող նախագահ Ժոզե Մարիա Նևեշը հավակնում է երկրորդ ժամկետի, իսկ նրա մրցակիցների թվում է արդարադատության նախկին նախարար Ժոանա Գոմեշ Ռոզան՝ երկրի նախագահի պաշտոնին հավակնող առաջին կինը։

Հ. Թումանյան
8

Մեծ Բրիտանիան կմիանա Նորվեգիայի P1118 նավաշինական ծրագրին և երեք օժանդակ նավ կգնի ծովային ականների որոնման ու վնասազերծման համար։ Առաջին նավի մատակարարումը նախատեսված է 2031 թվականին։

Հ. Թումանյան
8

Մոնղոլիայի նախագահ Ուխնաագիյն Խուրելսուխը նոյեմբերի 17-ին հայտարարել է, որ մտադիր է հեռանալ պաշտոնից։ Նա հերքել է պետական երկաթուղու նախագծից անձնական օգուտ ստանալու մեղադրանքը։ Հրաժարականը պետք է հաստատի խորհրդարանը։

Հ. Թումանյան
8

NASA-ն ավարտել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակի գործիքների փոխադարձ դիրքի ճշգրտումը։ Փորձնական դիտումներով թիմը պարզել է, թե ինչպես պետք է ուղղել աստղադիտակը, որպեսզի այն դիտման ընթացքում կայուն պահի թիրախը։

Հ. Թումանյան
7

Պակիստանի բանակը նոյեմբերի 18-ին հայտարարել է «Ֆաթհ-3» (Fatah-3) գերձայնային թևավոր հրթիռի հաջող արձակման մասին։ Զինված ուժերի հասարակայնության հետ կապերի ծառայությունը՝ ISPR-ը, հայտնել է, որ համակարգը նախատեսված է մեծ հեռավորության վրա թիրախները բարձր ճշգրտությամբ խոցելու համար։

Հ. Թումանյան
7

ԱՄՆ-ի Դագուեյ փորձադաշտում արձակվել է Castelion ընկերության Blackbeard հրթիռի երկաստիճան փորձնական տարբերակը։ ԱՄՆ-ի բանակի հաղորդմամբ՝ փորձարկումը նաև ցույց է տվել առաջին աստիճանի՝ թռիչքի սկզբնական փուլում ուղղությունը փոխելու կարողությունը։

Հ. Թումանյան
7

Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային ուժերի դրոշակակիր «Փրինս օֆ Ուեյլս» ավիակիրը նոյեմբերի 16-ին վերադարձել է Պորտսմութ։ Նավն ավարտել է «Ֆայերքրեսթ» երկփուլ առաքելությունը Հյուսիսային Ատլանտիկայում և Արկտիկայի մերձակա ջրերում։

Հ. Թումանյան
7

Ճապոնացի հետազոտողները համակարգչային մոդելով պարզել են, թե մագնիսական դոմենների սահմանների որ հատվածներն են ամենաշատը խոչընդոտում մագնիսացման ուղղության փոփոխությանը։ Արդյունքը կարող է օգնել հասկանալ, թե բարձր հաճախականությամբ աշխատող սարքերում ինչից են առաջանում մագնիսական կորուստները։

Հ. Թումանյան
38

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։

Հ. Թումանյան
29

Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։

Հ. Թումանյան
28

Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։

Հ. Թումանյան
26

Գերմանիան, Ավստրիան, Նիդեռլանդները, Դանիան և Հունաստանը նոյեմբերի 16-ին հայտարարել են Ռուանդայի հետ բանակցությունների մասին։ Նրանք ցանկանում են այնտեղ ընդունման կենտրոն ստեղծել այն մարդկանց համար, որոնք ԵՄ-ում մնալու իրավունք չունեն և չեն կարող վերադառնալ իրենց ծագման երկիր։

Հ. Թումանյան
24

Մեծ Բրիտանիայի իրական համախառն ներքին արդյունքը հուլիսից սեպտեմբեր աճել է 0,7 տոկոսով՝ նախորդ եռամսյակի 0,5 տոկոսի դիմաց։ Աճի հիմնական աղբյուրը ծառայությունների ոլորտն էր։

Հ. Թումանյան
23

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ կկրկնապատկի Մեքսիկայից ներմուծվող ապրանքների մաքսատուրքերը, եթե Մեխիկոն չկանգնեցնի դեպի ԱՄՆ շարժվող միգրանտների խմբերին։ Մեքսիկայի նախագահ Կլաուդիա Շեյնբաումի խոսքով՝ 2025 թվականի հունվարից ի վեր այդպիսի որևէ խումբ չի հասել ԱՄՆ-ի սահմանին։

Հ. Թումանյան
21

Ամերիկյան Kraus Hamdani Aerospace ընկերությունը նոյեմբերի 12-ին հայտնել է, որ ԱՄՆ բանակն իր գնումների ծրագրերից մեկի համար ընտրել է K1000ULE էլեկտրական անօդաչու թռչող սարքը։ Ընկերությունը չի հրապարակել պատվերի ծավալը կամ մատակարարման ժամկետները։

Հ. Թումանյան
21

ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովի նախագահությունը նոյեմբերի 16-ին հրապարակել է Անթալիայում քննարկվող ընդհանուր որոշման նախագիծը։ Տեքստում ներառված է նաև զարգացող երկրներին կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու համար տրամադրվող ֆինանսավորումն առնվազն 120 միլիարդ դոլարի հասցնելու առաջարկը։

Հ. Թումանյան
17

«Չանէ-6»-ի բերած լուսնային գրունտը և «Չանէ-4»-ի չափումները օգնել են տարբերակել Լուսնի հակառակ կողմը ձևավորած հնագույն բախումների հետքերը։ Նոր վերլուծությամբ՝ Հարավային բևեռ–Էյթքեն հսկա ավազանը ձևավորվել է մոտ 4,34 միլիարդ տարի առաջ, իսկ դրա ներսում գտնվող Ապոլոն ավազանը՝ ավելի ուշ՝ մոտ 4,2 միլիարդ տարի առաջ։

Հ. Թումանյան
16

Տոկիոյի և Հյուսիսարևմտյան համալսարանների հետազոտողները լույսի օգնությամբ ծակոտկեն բյուրեղում ստեղծել են ռադիկալների զույգեր՝ ընտրողաբար բևեռացնելով դրանց սպինային վիճակներից մեկը։ Փորձում այդ բևեռացման պահպանման տևողությունը փոխվել է՝ կախված բյուրեղի ծակոտիներում գտնվող նյութից։

Հ. Թումանյան
15

Բրազիլիայում հետազոտված 47 տապիրներից ու հսկա մրջնակերներից 43-ի արյան մեջ միկրոպլաստիկ են հայտնաբերել։ Մասնիկներ են գտել նաև Պանտանալի ճահճային շրջանում հետազոտված բոլոր կենդանիների արյան մեջ, թեև նրանցից մի քանիսն ապրել են կառուցապատված տարածքներից ավելի քան 65 կիլոմետր հեռու։

Հ. Թումանյան
15

Նոյեմբերի 20-ի գիշերը Լեհաստանի օդային տարածքը խախտել և երկրի տարածքում ընկել են ռուսական երեք օբյեկտներ, հայտնել են լեհական իշխանությունները։ Պաշտպանության նախարարության տվյալներով՝ տուժածներ չկան, իսկ Վարշավան մտադիր է ՆԱՏՕ-ից լրացուցիչ աջակցություն խնդրել։

Հ. Թումանյան
13

ՆԱՍԱ-ն հաստատել է, որ «Վոյաջեր-1»-ը դարձել է մարդու ստեղծած առաջին օբյեկտը, որը Երկրից մեկ լուսային օր՝ մոտ 25,9 միլիարդ կիլոմետր հեռավորության է հասել։ Այդ կետից ռադիոազդանշանին Երկիր հասնելու համար անհրաժեշտ է 24 ժամ։

Հ. Թումանյան
13

Հռոմի պապ Լևոն XIV-ը նոյեմբերի 12-ին Պերուի մայրաքաղաքում հանդիպել է վեց մարդու, որոնք, Վատիկանի հաղորդմամբ, բռնության են ենթարկվել հոգևորականների և եկեղեցական հաստատությունների ներկայացուցիչների կողմից։ Մեկ ժամից ավելի տևած հանդիպմանը քննարկվել է, թե ինչպես կարող է եկեղեցին ավելի լավ լսել ու աջակցել բռնությունից տուժածներին։

Հ. Թումանյան
11

Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավներում հայտնաբերված ատամները վկայում են, որ հոմո էրեկտուսը հարմարվել էր խիտ արևադարձային անտառներում կյանքին։ Գտածոների տարիքը գնահատվում է մոտ 324–184 հազար տարվա միջակայքում․ սա մայրցամաքային Չինաստանում այս տեսակի ներկայության ամենաուշ շրջանի հուսալիորեն թվագրված վկայությունն է։

Հ. Թումանյան
11

Lockheed Martin-ը հայտնել է, որ իր 300 կիլովատտ հզորության Valkyrie լազերային համակարգը ոչնչացրել է թևավոր հրթիռ նմանակող թիրախը՝ առանց դրա հետագծումը հեշտացնող օժանդակ միջոցների։ Ընկերությունը չի հրապարակել փորձարկման ամսաթիվը, վայրը և խոցման հեռավորությունը։

Հ. Թումանյան
10

Հյուսիսատլանտյան հարթ կետերի հետազոտությամբ զբաղվող կոնսորցիումը 2025 թվականի համար գնահատել է այս տեսակի թվաքանակը մոտ 382 կենդանի։ Նոյեմբերի 16-ին հրապարակված գնահատականը 1,8 տոկոսով ցածր է 2024 թվականի վերանայված ցուցանիշից։

Հ. Թումանյան
10

Օրեգոնի պետական համալսարանի գիտնականները կարտոֆիլ են աճեցրել լուսնային գրունտի նմանակիչներում՝ օրգանական հավելումներով։ Փորձերից մեկում ծավալի 30 տոկոսը կազմող վերմիկոմպոստը բույսերի աճն ու բերքատվությունը հասցրել է երկրային հողի վերահսկիչ խմբին համադրելի մակարդակի։

Հ. Թումանյան
9

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը նոյեմբերի 13-ին հայտնել են, որ B-21 Raider ռմբակոծիչի փորձանմուշից թռիչքի ընթացքում փորձնական զինամթերք են բաց թողել։ Գերատեսչությունը չի հրապարակել փորձարկման ճշգրիտ օրը կամ զինամթերքի տեսակը։

Հ. Թումանյան
9

Հարավային Աֆրիկայի Արևելյան Քեյփ նահանգում գտնված գանգն ու կմախքի մյուս ոսկորները պատկանել են գիտությանը մինչ այդ անհայտ դինոզավրի։ Հետազոտողների գնահատմամբ՝ առանձնյակը կշռել է մոտ 400 կիլոգրամ, թեև դեռ ակտիվորեն աճում էր։

Բոլոր հոդվածները