Հայաստանի համար ի՞նչ նշանակություն ունի Իրանի անդամակցումը ԵԱՏՄ-ին
Հայաստանի համար նոր հնարավորություններ կարող են ստեղծվել միայն քաղաքական և տնտեսական ճիշտ կառավարման պարագայում: Սակայն առկա են մի շարք անհասկանալի հարցեր` ԵԱՏՄ-ին Ադրբեջանի ու Թուրքիայի անդամակցության հավանականություն, Վրաստան-Աբխազիա երկաթուղու գործարկում, Հայաստան-Իրան երկաթուղային հաղորդակցություն և այլն:
Այսպես, արդեն պաշտոնապես` Իրանը պատրաստվում է դառնալ Եվրասիական տնտեսական միության մշտական անդամ: ԻԻՀ խորհրդարանի խոսնակը Մոսկվայից Թեհրան վերադառնալուց հետո հայտարարել է, որ գործընթացն ընդամենը մի քանի շաբաթ կտևի:
Ազգային արտադրության ծավալներով աշխարհի տնտեսությունում 15-րդ տեղը զբաղեցնող, Արևմտյան Ասիայի և ՕՊԵԿ-ի երկրների շարքում խոշոր երկրի անդամությունը ԵԱՏՄ-ին խոշոր իրադարձություն է համարվում: Իրանը Թուրքիային շրջանցել է դեռ 2007թ.` իր տնտեսությամբ խոշորագույնը դառնալով նաև իսլամական աշխարհում: Իրանը Սաուդյան Արաբիայից հետո նավթի պաշարներով ամենահարուստն է, և նավթի համաշխարհային շուկայում 5,5%-ը նրան է բաժին ընկնում: Տնտեսական զարգացումն Իրանում դեռ մեծ թափով շարունակվում է:
ԵԱՏՄ-Իրան հարաբերություններն ու համագործակցությունը, չնայած նախորդ տարիներին զարգացել են, սակայն ներկայումս վճռական ակտիվություն են ստացել: Հոդվածագիրը դժվարանում է ասել` որքանով Թեհրանի մտադրությունները կապ ունեն Արցախի վերջին պատերազմի հետ, սակայն նշվում է, որ տարածաշրջանում պատերազմի հետևանքով ստեղծված իրավիճակը, ուղիների ապաշրջափակման վերաբերյալ տարածաշրջանի երկրների մտադրությունները մեծապես ազդել են Իրանի որոշման վրա:
Տարածաշրջանային գերտերությունը, այսպիսով, չի կարող հեռու մնալ այդօրինակ ծավալուն գործընթացներից:
ԵՊՀ իրանագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանի խոսքով` ԵԱՏՄ-ին անդամակցության հարցում առավել հետաքրքրված են իրանական վերնախավի պահպանողականները:
Նշվում է, որ այստեղ արդեն ի հայտ են գալիս իրադարձությունների զարգացման տարբեր վարկածներ` ինչպես փոխկապակցված, այնպես էլ` անջատ: Հատկապես անհասկանալի են համարվում եվրասիական ուղիները Հայաստանի համար, հատկապես` ներկայիս վիճակում:
Ընդգծվում է, որ եթե մինչ այդ տարածաշրջանում միայն Հայաստանն էր ԵԱՏՄ-ի անդամ-պետություն, ապա հիմա ամեն ինչ փոխվում է, և նոր խաղացողի ի հայտ գալով նախապատվությունները կարող են փոփոխվել: Չի բացառվում, որ ԵԱՏՄ-ին Ադրբեջանի անդամակցության հարցը կրկին օրակարգ բերվի և կյանքի կոչվի: Այդ դեպքում համարվում է, որ Բաքվին կհաջորդի նաև Անկարան` հաշվի առնելով տնտեսական ու աշխարհաքաղաքական հաշվարկները:
Ընդհանուր առմամբ` Հայաստանի համար հնարավորությունների ժամանակավոր կորուստը կարող է փոխարինվել, իհարկե` քաղաքական և տնտեսական ճիշտ կառավարման պարագայում, առավել շահեկան պայմաններով: Օրինակ է բերվում, մասնավորապես, Իրան-Հայաստան երկաթուղու վերագործարկումը:
Նախագիծը գնահատվում է 3,2 մլրդ դոլար: Երկաթուղու երկարությունը կլինի մոտ 300 կմ, ենթակառուցվածքների թվում կլինեն 64 կամուրջներ` 19,4 կմ ընդհանուր երկարությամբ, 60 թունելներ` 102,3 կմ երկարությամբ և 27 կայարաններ: Հայաստանի կառավարությունը դեռևս 2014թ. հաստատել է ճանապարհի կառուցման նախնական ծրագիրը, սակայն իրական ներդրողների բացակայության պատճառով գաղափարն անկատար է մնացել:
Ընդգծվում է, որ այդ երկաթուղով Հայաստանը ելք կունենար ոչ միայն Իրան, այլև` Պարսից ծոց, Կասպից ծով, որտեղից էլ ծովով կապ կունենար ԵԱՏՄ մյուս երկրների` Ռուսաստանի ու Ղազախստանի հետ: Այս ուղու առկայությունը հայ գործարարների համար առավել շահավետ ու անվտանգ կլիներ, քանի Ադրբեջանի տարածքով առաջարկվողն է:
Անկարան և Բաքուն պնդում են տարածաշրջանային բոլոր տեսակի ուղիների ապաշրջափակումը` պնդելով, որ դա ձեռնտու կլինի բոլորի համար: Սակայն մինչ այդ պետք է կարողանալ լուծել անվտանգության երաշխիքների հարցը: Իրանի դեպքում, անշուշտ, նման վտանգներ չկան:
Ամեն դեպքում` Իրանի անդամակցությունը Հայաստանի համար տնտեսության ակտիվացման հնարավորություն է, ինչն արդիական է հետպատերազմյան ու հետկովիդյան շրջանում: Իրանի հայկական համայնքը, ինչպես և իրանական բիզնեսը, զրկված է երրորդ երկրներում ներդրումներ անելու հնարավորությունից` արևմտյան պատժամիջոցների պատճառով, իսկ ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունն ինտեգրացիոն գործընթացներին մասնակցելու հնարավորություն կապահովի:
Հայաստանի տարածքով դեպի Իրան ուղիների բացումը քննարկվում է նաև վրաց մասնագիտական շրջանակներում` օրակարգ բերելով աբխազական երկաթուղին վերագործարկելու անհրաժեշտությունը: Մինչ օրս Վրաստանի համար այս հարցը քաղաքական է, սակայն Հարավային Կովկասի նոր իրողությունների պարագայում Թբիլիսին կարող է դուրս մղվել գործընթացներից, եթե համարի, որ Աբխազիայի հետ երկաթուղային հաղորդակցությունն անընդունելի է:
Համարվում է, որ ԵԱՏՄ-ին Իրանի անդամակցությունը երկրորդ պլան կմղի Անկարայի և Բաքվի կողմից գովազդվող ապաշրջափակման հարցը: Թեհրանի համար, բացի տնտեսական նշանակությունը, կարևոր է այդ ճանապարհով երկրի անվտանգությունը բարձրացնելու հարցը:
Ընդգծվում է, որ այս գործընթացներում Հայաստանի համար ուրվագծվող հնարավորություններն իրապես կարող են կյանքի կոչվել տնտեսական հետևողական քաղաքականության դեպքում:
Telegram 
Facebook 
Google News Հայաստանի առողջապահության նախարարությունը պայմանական թույլտվություն է տվել ամերիկյան Agenus ընկերության Botvymo և Evamplix դեղամիջոցների համատեղ կիրառմանը՝ աղիների քաղցկեղի որոշակի տեսակի բուժման համար։ Ընկերության հաղորդմամբ՝ սա երկու դեղամիջոցների առաջին պաշտոնական գրանցումն է աշխարհում։
Էկվադորի Ամազոնիայում հայտնաբերված Taczanowskia waska սարդի մարմնի ելուստները սնկային գոյացություններ են հիշեցնում։ Հետազոտողների վարկածով՝ այդ նմանությունը կարող է օգնել նրան խուսափել գիշատիչներից կամ աննկատ որսալ։
Արևմտյան Ավստրալիայի չորային տարածքները ձմեռային առատ անձրևներից հետո ծածկվել են վայրի ծաղիկներով։ Landsat 8 արբանյակի պատկերներում երևում է, թե մեկ տարվա ընթացքում ինչպես է փոխվել շրջանի բուսածածկը։
Գիտնականներն ուսումնասիրել են Սուրբ Հեղինե կղզում ապրող Ջոնաթան հսկա կրիայի գենոմն ու գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումները։ Ըստ գնահատականների՝ 194 տարեկան կենդանու մոտ հայտնաբերված որոշ առանձնահատկություններ կարող են առնչվել նրա երկարակեցությանը, սակայն այդ կապը դեռ ապացուցված չէ։
Հայաստանի առողջապահության նախարարությունը պայմանական թույլտվություն է տվել ամերիկյան Agenus ընկերության Botvymo և Evamplix դեղամիջոցների համատեղ կիրառմանը՝ աղիների քաղցկեղի որոշակի տեսակի բուժման համար։ Ընկերության հաղորդմամբ՝ սա երկու դեղամիջոցների առաջին պաշտոնական գրանցումն է աշխարհում։
Էկվադորի Ամազոնիայում հայտնաբերված Taczanowskia waska սարդի մարմնի ելուստները սնկային գոյացություններ են հիշեցնում։ Հետազոտողների վարկածով՝ այդ նմանությունը կարող է օգնել նրան խուսափել գիշատիչներից կամ աննկատ որսալ։
Wildberries-ը Հայաստանում գործարկել է WB Taxi տաքսի ծառայությունը։ Առաջին փուլում ծառայությունը վաղ հասանելիության ռեժիմով աշխատում է Երևանում և հասանելի է ընկերության աշխատակիցների ու գործընկերների համար, սակայն նախատեսվում է աստիճանաբար ընդլայնել օգտատերերի շրջանակը։
Lockheed Martin-ը Տեխասի Ֆորտ Ուերթ քաղաքում պաշտոնապես ներկայացրել է Գերմանիայի համար կառուցված առաջին F-35A Lightning II կործանիչը՝ «35+01» համարով։ Ինքնաթիռն իր առաջին թռիչքն իրականացրել էր սեպտեմբերի 8-ին։ Գերմանիան ընդհանուր առմամբ պատվիրել է 35 F-35A, որոնք աստիճանաբար փոխարինելու են երկրի հնացող Tornado ինքնաթիռներին։
Մի ինքնաթիռի հետևում երկար սպիտակ գիծ է ձգվում, իսկ մյուսի հետևում երկինքը մնում է պարզ։ Այս տարբերությունը պայմանավորված է օդի վիճակով և շարժիչների աշխատանքով, ոչ թե ինքնին ապացուցում է «թունավոր նյութերի ցրում»։
Դուք փորձել եք գրել արգելված արտահայտություն կամ արգելափակվել եք հաճախակի խախտումների պատճառով։
Հասկացա
Ձեր մեկնաբանությունում ինչ-որ բան կասկածելի է թվացել, ուստի հրապարակումից առաջ այն կանցնի մոդերացիա։
Հասկացա
Մենք անպայման կստուգենք մեկնաբանությունը և
անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ կձեռնարկենք։
Կայքի կանոնների խախտումների պատճառով ձեր հաշվի նկատմամբ սահմանափակումներ են կիրառվել։ Եթե սա սխալ է, գրեք մեզ։
Հասկացա
Մեր զտիչները ձեր գործողություններում նկատել են արհեստական ակտիվության նշաններ։ Մի փոքր ընդմիջեք և վերադարձեք ավելի ուշ։
Հասկացա
Վերջին մեկնաբանությունները