Ո՞ր հիմնական խնդիրների չլուծման պատճառով ունեցանք այս աղետալի իրավիճակը. Լևոն Մազմանյան
Վարչապետ Փաշինյանի նախկին խորհրդական Լևոն Մազմանյանն ուշագրավ վերլուծություն է հրապարակել իր ֆեյսբուքյան էջում, որտեղ անդրադարձել է պատերազմում հայկական կողմի պարտության և ստեղծված իրավիճակի պատճառներին: Նրա համոզմամբ՝ բոլոր խնդիրները բխում են գործուն երկարաժամկետ ռազմավարություն չունենալուց:
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նախկին խորհրդական Լևոն Մազմանյանն ուշագրավ վերլուծություն է հրապարակել իր ֆեյսբուքյան էջում, որտեղ անդրադարձել է պատերազմում հայկական կողմի պարտության պատճառներին:
Մազմանյանն առանձնացրել է հիմնական բացերը՝ 4 տարբեր պատճառահետևանքային մակարդակներում (ստորինը բխում է վերինից)։ Դրանք են.
«1) Վերջին 30 տարվա ընթացքում մեր կողմից վաստակած և մեզ բաժին հասած ազատությունը, կարողունակությունը, իրավունքներն ու լիազորությունները մենք ավելի շատ օգտագործեցինք ոչ թե միմյանց հարգելու, լսելու ու հասկանալու, այլ միմյանց մերժելու, հեգնելու, վիրավորելու ու պիտակավորելու համար, ոչ թե միմյանց հետ համագործակցելու, այլ միմյանց դեմ պայքարելու և մրցելու համար, ոչ թե հնարավորություններ ստեղծելու և իրացնելու, այլ դրանք մսխելու համար, ոչ թե պետական հավակնություններին հասնելու, այլ անձնական ամբիցիաները բավարարելու համար։
2) Վերջին 30 տարվա ընթացքում, ի տարբերություն մեր հակառակորդների, մենք չմշակեցինք ու չիրագործեցինք 20-30 տարվա երկարաժամկետ ռազմավարություն։ Մեր Անկախության հռչակագիրն այդպես էլ չդարձավ երկարաժամկետ ռազմավարություն՝ ապագա տասնամյակների կարևորագույն ռազմավարական խնդիրների ու ռիսկերի ախտորոշման, ինչպես նաև համապատասխան քաղաքականությունների ու լուծումների մշակման համար շարժիչ հանդիսացող գործնական ճարտարապետությամբ ու համակարգով։
Մյուս կողմից, ռազմավարություն կոչվող կամ ենթադրող փաստաթղթերը (oրինակ՝ Ազգային անվտանգության ռազմավարությունը, Կառավարության ծրագիրը), ըստ էության, կամ մնացին որպես չիրագործված հռչակագիր, կամ արտացոլեցին օրվա իշխանությունների ավելի նեղ ու կարճաժամկետ շահերն ու պատկերացումները։ Արդյունքում մենք դատապարտեցինք մեր պետությանը արտակարգ իրավիճակից իրավիճակ ապրելու ճակատագրին։ Ընդ որում, խոսքը գնում է ինչպես համազգային նշանակության արտակարգ իրավիճակների մասին (համարում եմ, որ այդպիսիք 20-րդ և 21-րդ դարերում եղել են թվով 15-ը), այնպես էլ ածանցյալ՝ տեղային կամ ներքաղաքական բնույթ կրող արտակարգ իրավիճակների մասին։
3) Միջազգային հարաբերություններում մեր դիրքավորումն ու գործողությունները հիմնված չեն եղել աշխարհաքաղաքական ու աշխարհատնտեսական համապարփակ ռազմավարական վերլուծության վրա։ Պետական քաղաքականություն իրականացնելիս մենք հավաստի, համապարփակ և համակարգային կերպով չենք գնահատել մեր ուժեղ և թույլ կողմերը, առկա հնարավորություններն ու վտանգները (ռիսկերը), չենք կշռել և համադրել այդ գնահատականները մեր և այլ շահագրգիռ երկրների շահերի համատեքստում, չենք գործարկել այդ գնահատականներն աշխարհաքաղաքական և աշխարհատնտեսական որոշումների վերածող ռազմավարական մոտեցում ու համակարգ։
Արդյունքում այդ որոշումներն ի պաշտոնե կայացնող պետական ինստիտուտները ձախողվել են և, մեծ հավանականությամբ, կշարունակեն ձախողվել մեր պետության ազդեցության շրջանակի ընդլայնման գործում։
Այսպես, օրինակ, 26 տարվա ընթացքում չնկատեցինք, թե ինչպես մեր բանակն ուժեղ կողմից դարձրեցինք թույլ կողմ, չտեսանք, չպատրաստվեցինք ու չդիմակայեցինք Թուրքիայից եկող ռազմական ռիսկին, գերագնահատեցինք Ռուսաստանի հետ ռազմաքաղաքական դաշինքը, չստեղծեցինք ու չիրացրեցինք Ռուսաստանի հետ շահերի համադրմանն ուղղված բազմաթիվ հնարավորություններ, անտեսեցինք Ռուսաստանի հետ շահերի բախումը, չտեսանք, չստեղծեցինք և չիրացրեցինք այլ՝ կարևոր դերակատարում ունեցող երկրների հետ շահերի համադրմանն ուղղված բազմաթիվ հնարավորություններ, չմեղմեցինք մեր հակառակորդների հետ շահերի բախումը՝ երրորդ կողմերի ներգրավման միջոցով, և այլն։
4) Լինելով պատերազմական վիճակում գտնվող երկիր և համազգային մակարդակում ունենալով որակյալ մարդկային կապիտալ և գիտական ներուժ՝ մենք չստեղծեցինք մեր ամենակարևոր ուժեղ կողմը՝ համաշխարհային չափանիշներով մրցունակ, հայ զինվորի և սպայի մարտունակության, կյանքի պաշտպանվածության և կյանքի որակի ամենաբարձր մակարդակ ենթադրող բարձր տեխնոլոգիական ռազմարդյունաբերական, ռազմական կրթության և հանրային ծառայության համակարգեր։
Ի տարբերություն մեզ՝ Ադրբեջանը ստեղծեց և աշխատեցրեց մոտ երկու տասնյակ ռազմարդյունաբերական ձեռնարկություններ, որոշ զինատեսակների գծով ստեղծեց միջազգային չափանիշներով մրցունակ արտադրանք (օրինակ, դիպուկահար հրացանների), սահմանեց ու ներդրեց ռազմական կրթության բարձր չափանիշներ»։
Լևոն Մազմանյանի խոսքով՝ սա խնդիրների սպառիչ ցանկը չէ։ Բայց, ինչպես նշում է, բոլոր խնդիրները բխում են գործուն երկարաժամկետ ռազմավարություն չունենալուց, որն իր հերթին հիմնված է երկու կարևորագույն հիմնասյուների վրա՝ բնակչության և տնտեսության։
2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Starship-ն առաջին անգամ ուղեծրային թռիչք կատարեց՝ դառնալով մեկ արձակմամբ Երկրի ուղեծիր դուրս բերված ամենամեծ և ամենազանգվածեղ օբյեկտը։ Մոտ հիսուն մետր բարձրությամբ ու ինը մետր տրամագծով տիեզերանավի թռիչքն ուղեկցվեց տեխնիկական խնդիրներով, սակայն այն կարողացավ վերահսկելիորեն վերադառնալ Երկիր։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ SpaceX-ը կհասցնի պատրաստվել NASA-ի՝ 2028 թվականի սեպտեմբերին նախատեսված լուսնային վայրէջքին։
Հայաստանում բենզինը կրկին թանկացել է․ ԱԻ-92 տեսակի մեկ լիտրի գինը հասել է 600 դրամի, իսկ ԱԻ-95-ինը՝ 620 դրամի։ Որոշ միջազգային ցանցերում գներն ավելի բարձր են, սակայն առանձին առաջարկներով վառելիքը կարելի է գնել նաև ավելի էժան։
Հայաստանի՝ չեխական L-39 Skyfox ուսումնական ինքնաթիռներ ձեռք բերելու հնարավորության մասին ենթադրությունները կապում են երկու իրադարձության հետ՝ չբացահայտված պատվիրատուի համար չորս մեքենայի արտադրության և Վահագն Խաչատուրյանի՝ Aero Vodochody այցի։ Սակայն այս տեղեկությունները դեռ չեն հաստատում Հայաստանի հետ պայմանագրի առկայությունը։
Wildberries-ը Հայաստանում գործարկել է WB Taxi տաքսի ծառայությունը։ Առաջին փուլում ծառայությունը վաղ հասանելիության ռեժիմով աշխատում է Երևանում և հասանելի է ընկերության աշխատակիցների ու գործընկերների համար, սակայն նախատեսվում է աստիճանաբար ընդլայնել օգտատերերի շրջանակը։
Lockheed Martin-ը Տեխասի Ֆորտ Ուերթ քաղաքում պաշտոնապես ներկայացրել է Գերմանիայի համար կառուցված առաջին F-35A Lightning II կործանիչը՝ «35+01» համարով։ Ինքնաթիռն իր առաջին թռիչքն իրականացրել էր սեպտեմբերի 8-ին։ Գերմանիան ընդհանուր առմամբ պատվիրել է 35 F-35A, որոնք աստիճանաբար փոխարինելու են երկրի հնացող Tornado ինքնաթիռներին։
Rocket Lab-ի Electron հրթիռը սեպտեմբերի 19-ին ուղեծիր է դուրս բերել ճապոնական Synspective ընկերության տասներկուերորդ StriX ռադարային արբանյակը։ Այն նախատեսված է Երկրի մակերևույթը դիտարկելու համար, սակայն շահագործման կհանձնվի առաջիկա ամիսների փորձարկումներից հետո։
Դուք փորձել եք գրել արգելված արտահայտություն կամ արգելափակվել եք հաճախակի խախտումների պատճառով։
Հասկացա
Ձեր մեկնաբանությունում ինչ-որ բան կասկածելի է թվացել, ուստի հրապարակումից առաջ այն կանցնի մոդերացիա։
Հասկացա
Մենք անպայման կստուգենք մեկնաբանությունը և
անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ կձեռնարկենք։
Կայքի կանոնների խախտումների պատճառով ձեր հաշվի նկատմամբ սահմանափակումներ են կիրառվել։ Եթե սա սխալ է, գրեք մեզ։
Հասկացա
Մեր զտիչները ձեր գործողություններում նկատել են արհեստական ակտիվության նշաններ։ Մի փոքր ընդմիջեք և վերադարձեք ավելի ուշ։
Հասկացա
Վերջին մեկնաբանությունները