Սուրճի մասին. տարածված առասպելներ, հայտնի տվյալներ ու հավաստի վտանգներ
Սուրճի հատկությունը բացահայտվել է 9-րդ դարում, սակայն այն ճանաչում ավելի ուշ է ստացել ու մինչ օրս նրա օգտակարության ու վտանգավորության մասին տվյալները հակասությունների առարկա են գիտնականների հետազոտություններում:
Ընդունված է համարել, որ սուրճի «զորության» մասին առաջինն իմացել է եթովպիացի հովիվը՝ տեսնելով, որ սուրճի տերևները կերած այծերը գիշերը չեն քնում: Նա այդ մասին պատմել էր վանականին: Վերջինս փորձել էր ու համոզվել դրանում: Դա տեղի է ունեցել 9-րդ դարում, սակայն սուրճը համաշխարհային ճանաչում է ստացել ավելի ուշ:
Կոֆեինը բացահայտել է գերմանացի քիմիկոս Ֆերդինան Ռունգեն՝ 1819թ., իսկ 1828թ. ֆրանսիացիներ Պելետյեն և Կավանտուն այդ նյութը ստացել են մաքուր վիճակում: Լաբորատոր պայմաններում այն կարողացել է ստնալ Հերման Էմիլ Ֆիշերը:
Հակասություններ
Բացահայտումներից հետո, սակայն շատ հանգամանքներ դեռևս վերջնական պատասխան չեն ստացել: Չափաբաժնի և կիրառման արդյունքների վերաբերյալ նախորդ դարի տվյալներն արդեն հնացել են:
Սուրճի և կոֆեինի ուսումնասիրությունները ներկայումս նոր թափ են հավաքել, ինչը հիմնականում պայմանավորված է համաշխարհային մեծ պահանջարկով: Արտադրողները երբեմն սեփական հետազոտություններն են կատարում՝ արդյունքները տեղադրելով ոչ շատ մեջբերվող ամսագրերում: Դրանք հաճախ սուբյեկտիվ բնույթ են կրում: Սուրճի ազդեցության մասին առաջին անկախ հետազոտությունը հրապարակվել է միայն 2012թ.:
Անկախ հետազոտության տվյալները
Կոֆեինը նման է ադենոզին նեյրոմեդիատրի. դրանցում ամրակցման հիմքում ադենինի պուրինային ծագումն է՝ ԴՆԹ-ի բաղադրիչներից մեկը: Դրա շնորհիվ կոֆեինը կարող է կապվել նույն ռեցեպտորների հետ, որոնց հետ և՝ ադենոզինը: Վերջինս կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա արգելակող ազդեցություն է ունենում, աշխատում է որպես վերքերի կամ սթրեսների յուրահատուկ պաշտպան՝ կանխելով գլխուղեղի «գերտաքացումը»:
Ռեցեպտորների այդ տեսակի հետ կապվում է նաև կոֆեինը, ընդ որում՝ հստակ մեխանիզմը հայտնաբերվել է միայն 2012թ. վերջին կատարված հետազոտությամբ: Նեյրոֆիզիոլոգիայի և բժշկության ինստիտուտի գերմանացի մասնագետները կիրառել են պոզիտրոն-էմիսիոնային տոմոգրաֆիան (ՊԷՏ): Հետազոտությանը կամավոր մասնակցել է 15 տղամարդ: Նրանք 36 ժամ զերծ են մնացել սուրճի կիրառումից, ինչից հետո անցկացվել է ՊԷՏ՝ ֆտոր-18-ի (F-18-CPFPX) իզոտոպով:
Այնուհետև մասնակիցներին ներարկել են կոֆեին՝ երակից, աստիճանաբար մեծացնելով չափաբաժինը: Կոֆեինն ամրացել է ռեցեպտորներին՝ դուրս մղելով F-18-CPFPX-ը: Ապա կատարվել է ՊԷՏ: Արդյունքները ցույց են տվել, որ 13 մգ/լ կոֆեինի բաղադրության դեպքում (էսպրեսոյի 4-5 բաժնին հավասար) ազատ է մնում ռեցեպտորների միայն 50%-ը: Այդպիսով՝ կոֆեինը կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա անմիջական գրգռիչ ազդեցություն չի ունենում, միայն ժամանակավորապես կանխում է ադենոզինի ամրացումը նրա ռեցեպտորների հետ և արգելակման էֆեկտի զարգացումը:
Կոֆեինը թմրանյութ ոչ բոլորն են համարում, թեև գիտնականները հանգում են այն եզրակացության, որ կոֆեինին վարժվելն իսկապես տեղի է ունենում: Սակայն մարդը կարող է ապրել առանց սուրճի: Իսկ շատ օգտագործման դեպքում (օրական 300 մգ կոֆեինից ավելի) մեծանում է ադենոզինային ռեցեպտորների թիվը:
Սուրճից հրաժարվելու դեպքում որոշ ժամանակով ակտիվանում է ադենոզինի արգելակող հատկությունը, որը շուտով զիջում է. իրավիճակը վերականգնվում է: Մինչդեռ կոֆեինի չարաշահումը կարող է հանգեցնել նույնիսկ մահվան: Մասնագետների հաշվարկներով՝ մահվան ելքի կարող է հանգեցնել 1,5 ժամում 1 կգ էսպրեսո օգտագործելը:
Խելամիտ չափերով սուրճ խմելու դեպքում սիրտը չի վտանգվում: Համենայն դեպս՝ մինչ օրս հաստատված չէ բացասական հետևանքը: Կայուն հիպերտոնիա, սովորաբար, չի ծագում:
Մարդու համար վտանգավոր է
Խմիչքի կանցերոգենության հարցը դեռևս բաց է. այն Քաղցկեղի հետազոտության միջազգային գործակալության կողմից ներառված է կանցերոգենների 3-րդ խմբում. տեսականորեն՝ մարդու համար վտանգավոր է, սակայն հավաստի և վերջնական հետազոտություններ դեռ չկան: Նույն խմբում են նաև բջջային հեռախոսները: Միևնույն ժամանակ՝ պարզվել է, որ սուրճի սիրահարները հաճախ են տառապում շագանակագեղձի և կաթնագեղձի ագրեսիվ քաղցկեղով: Իսկ բազմաթիվ հետազոտական խմբեր կոֆեինը դիտարկում են որպես հակաքաղցկեղային դեղամիջոցները, օրինակ՝ դեպի գլխուղեղը հասցնելու միջոց:
Որոշակի զգուշավորություն, ամեն դեպքում, հաստատվել է. օրինակ՝ հղիներին խորհուրդ չի տրվում օրական 200 մգ կոֆեինի չափաբաժինը գերազանցել, քանի որ բացասաբար է ազդում պտղի վրա, մասնավորապես, մեծացնում է «նապաստակի շրթունքով», սրտի արատով երեխայի ծնունդի վտանգը:
2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Starship-ն առաջին անգամ ուղեծրային թռիչք կատարեց՝ դառնալով մեկ արձակմամբ Երկրի ուղեծիր դուրս բերված ամենամեծ և ամենազանգվածեղ օբյեկտը։ Մոտ հիսուն մետր բարձրությամբ ու ինը մետր տրամագծով տիեզերանավի թռիչքն ուղեկցվեց տեխնիկական խնդիրներով, սակայն այն կարողացավ վերահսկելիորեն վերադառնալ Երկիր։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ SpaceX-ը կհասցնի պատրաստվել NASA-ի՝ 2028 թվականի սեպտեմբերին նախատեսված լուսնային վայրէջքին։
Հայաստանում բենզինը կրկին թանկացել է․ ԱԻ-92 տեսակի մեկ լիտրի գինը հասել է 600 դրամի, իսկ ԱԻ-95-ինը՝ 620 դրամի։ Որոշ միջազգային ցանցերում գներն ավելի բարձր են, սակայն առանձին առաջարկներով վառելիքը կարելի է գնել նաև ավելի էժան։
Հայաստանի՝ չեխական L-39 Skyfox ուսումնական ինքնաթիռներ ձեռք բերելու հնարավորության մասին ենթադրությունները կապում են երկու իրադարձության հետ՝ չբացահայտված պատվիրատուի համար չորս մեքենայի արտադրության և Վահագն Խաչատուրյանի՝ Aero Vodochody այցի։ Սակայն այս տեղեկությունները դեռ չեն հաստատում Հայաստանի հետ պայմանագրի առկայությունը։
Wildberries-ը Հայաստանում գործարկել է WB Taxi տաքսի ծառայությունը։ Առաջին փուլում ծառայությունը վաղ հասանելիության ռեժիմով աշխատում է Երևանում և հասանելի է ընկերության աշխատակիցների ու գործընկերների համար, սակայն նախատեսվում է աստիճանաբար ընդլայնել օգտատերերի շրջանակը։
Lockheed Martin-ը Տեխասի Ֆորտ Ուերթ քաղաքում պաշտոնապես ներկայացրել է Գերմանիայի համար կառուցված առաջին F-35A Lightning II կործանիչը՝ «35+01» համարով։ Ինքնաթիռն իր առաջին թռիչքն իրականացրել էր սեպտեմբերի 8-ին։ Գերմանիան ընդհանուր առմամբ պատվիրել է 35 F-35A, որոնք աստիճանաբար փոխարինելու են երկրի հնացող Tornado ինքնաթիռներին։
Rocket Lab-ի Electron հրթիռը սեպտեմբերի 19-ին ուղեծիր է դուրս բերել ճապոնական Synspective ընկերության տասներկուերորդ StriX ռադարային արբանյակը։ Այն նախատեսված է Երկրի մակերևույթը դիտարկելու համար, սակայն շահագործման կհանձնվի առաջիկա ամիսների փորձարկումներից հետո։
Դուք փորձել եք գրել արգելված արտահայտություն կամ արգելափակվել եք հաճախակի խախտումների պատճառով։
Հասկացա
Ձեր մեկնաբանությունում ինչ-որ բան կասկածելի է թվացել, ուստի հրապարակումից առաջ այն կանցնի մոդերացիա։
Հասկացա
Մենք անպայման կստուգենք մեկնաբանությունը և
անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ կձեռնարկենք։
Կայքի կանոնների խախտումների պատճառով ձեր հաշվի նկատմամբ սահմանափակումներ են կիրառվել։ Եթե սա սխալ է, գրեք մեզ։
Հասկացա
Մեր զտիչները ձեր գործողություններում նկատել են արհեստական ակտիվության նշաններ։ Մի փոքր ընդմիջեք և վերադարձեք ավելի ուշ։
Հասկացա
Վերջին մեկնաբանությունները