Եվրասիայի շատ շրջաններում մարդկանց միջին հասակը նվազել է վաղ միջնադարից մինչև 19-րդ դար
Եվրոպայի և Ասիայի 783 հնավայրերի մարդկային մնացորդների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մոտ 500-ից 1900 թվականներին ուսումնասիրված շրջանների մեծ մասում մարդկանց միջին հասակը նվազել է։ Տեխնոլոգիական զարգացումը կապ է ունեցել բնակչության ավելի մեծ խտության հետ, սակայն ավելի բարձր հասակի հետ հստակ կապ չի հայտնաբերվել։
Թյուբինգենի համալսարանի և Մաքս Պլանկի երկրամարդաբանության ինստիտուտի մասնակցությամբ միջազգային խումբը նոյեմբերի 16-ին PNAS հանդեսում հրապարակել է շուրջ յոթ հազար տարվա տվյալների համեմատությունը։ Հեղինակներն ուսումնասիրել են 18 457 մարդու հասակի գնահատականներ։ Ոսկորները գտնվել են այն տարածքներում, որտեղ այսօր 45 երկիր կա։
Հասակը գնահատելու համար գիտնականները հիմնականում օգտագործել են ազդրոսկրի երկարությունը։ Այն հատկապես օգտակար է այն ժամանակաշրջանների ուսումնասիրության համար, որոնցից կենսապայմանների մասին գրավոր տեղեկություններ գրեթե չեն պահպանվել։ Մանկության ու պատանեկության սննդակարգը և առողջական վիճակն ազդում են աճի վրա, իսկ հասակի վրա ազդեցություն ունեն նաև ժառանգական գործոնները։
Մաքս Պլանկի ինստիտուտը հայտնում է, որ Հարավարևելյան Ասիայում տղամարդկանց միջին հասակը մոտ 7000 տարի առաջ գնահատվել է 178 սանտիմետր, իսկ 19-րդ դարում՝ 160 սանտիմետրից մի փոքր ավելի։ Չինաստանում կանանց միջին հասակը նույն ժամանակահատվածում մոտ 157-ից նվազել է մինչև 148 սանտիմետր։
Հյուսիսային Եվրոպայում պատկերը մի փուլում հակառակն էր։ Մոտ 5000 տարի առաջ տղամարդկանց միջին հասակը շուրջ 162 սանտիմետր էր, իսկ հետագա դարաշրջաններում այն աճել է։ Հեղինակները հնարավոր գործոններից մեկը համարում են կաթնամթերքի ավելի լայն օգտագործումը։ Վաղ միջնադարից Եվրոպայի մեծ մասում միջին հասակը նորից սկսել է նվազել։
Հետազոտողները հասակի գնահատականները համադրել են բնակչության խտության և տեխնոլոգիական զարգացման պատմական տվյալների հետ։ Տեխնոլոգիապես ավելի զարգացած շրջանները սովորաբար ավելի խիտ էին բնակեցված, բայց տեխնոլոգիական զարգացման և միջին հասակի միջև վիճակագրորեն հստակ կապ չկար։ Արդյունքը չի փոխվել նաև այն ժամանակ, երբ հեղինակները հաշվի են առել աշխարհագրական լայնությունն ու տրանսպորտային ուղիների հասանելիությունը։
Համեմատությունը ցույց է տալիս, թե երբ և որտեղ է փոխվել միջին հասակը, սակայն դրանով հնարավոր չէ պարզել յուրաքանչյուր փոփոխության պատճառը։ Հետազոտության համահեղինակ, հնագետ Մարկ Հադսոնը նշում է, որ գյուղատնտեսության և հասարակական պայմանների փոփոխություններով դեռ հնարավոր չէ բացատրել բոլոր տարածաշրջանների տվյալները։
Հյուսիսատլանտյան հարթ կետերի հետազոտությամբ զբաղվող կոնսորցիումը 2025 թվականի համար գնահատել է այս տեսակի թվաքանակը մոտ 382 կենդանի։ Նոյեմբերի 16-ին հրապարակված գնահատականը 1,8 տոկոսով ցածր է 2024 թվականի վերանայված ցուցանիշից։
Դանիայի Սեյերո կղզում թաղված տղամարդը մանկության տարիներին հիմնականում սնվել է ծովից ստացած մթերքներով։ Նրա ատամների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ պատանեկությունից սկսած նա ավելի շատ ցամաքային սնունդ է օգտագործել՝ այն ժամանակ, երբ տարածաշրջանում արդեն հայտնվել էին առաջին երկրագործները։
Մեծ Բրիտանիան կմիանա Նորվեգիայի P1118 նավաշինական ծրագրին և երեք օժանդակ նավ կգնի ծովային ականների որոնման ու վնասազերծման համար։ Առաջին նավի մատակարարումը նախատեսված է 2031 թվականին։
ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։
Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։
Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։
ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։
Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։
Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։
Դուք փորձել եք գրել արգելված արտահայտություն կամ արգելափակվել եք հաճախակի խախտումների պատճառով։
Հասկացա
Ձեր մեկնաբանությունում ինչ-որ բան կասկածելի է թվացել, ուստի հրապարակումից առաջ այն կանցնի մոդերացիա։
Հասկացա
Մենք անպայման կստուգենք մեկնաբանությունը և
անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ կձեռնարկենք։
Կայքի կանոնների խախտումների պատճառով ձեր հաշվի նկատմամբ սահմանափակումներ են կիրառվել։ Եթե սա սխալ է, գրեք մեզ։
Հասկացա
Մեր զտիչները ձեր գործողություններում նկատել են արհեստական ակտիվության նշաններ։ Մի փոքր ընդմիջեք և վերադարձեք ավելի ուշ։
Հասկացա