Սեպտեմբերի 29, 11:43
Հովհաննես Թումանյան
5

Պատմության ամենամեծ օբյեկտը ուղեծրում․ կկարողանա՞ Starship-ը երկու տարի անց մարդկանց հասցնել Լուսին

❋ 5.6

2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Starship-ն առաջին անգամ ուղեծրային թռիչք կատարեց՝ դառնալով մեկ արձակմամբ Երկրի ուղեծիր դուրս բերված ամենամեծ և ամենազանգվածեղ օբյեկտը։ Մոտ հիսուն մետր բարձրությամբ ու ինը մետր տրամագծով տիեզերանավի թռիչքն ուղեկցվեց տեխնիկական խնդիրներով, սակայն այն կարողացավ վերահսկելիորեն վերադառնալ Երկիր։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ SpaceX-ը կհասցնի պատրաստվել NASA-ի՝ 2028 թվականի սեպտեմբերին նախատեսված լուսնային վայրէջքին։

Starship-ի առաջին ուղեծրային թռիչքի արձակումը՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին
Արտաքուստ այս արձակումը նման էր նախորդներին։ Սակայն առաջին անգամ մեկ արձակմամբ ուղեծիր դուրս բերվեց այսքան մեծ ու զանգվածեղ օբյեկտ / © SpaceX

Տիեզերական համակարգերը հաճախ տարիներ շարունակ են փորձարկել՝ կատարելով բազմաթիվ արձակումներ։ Խորհրդային «Զենիթ-2»-ը կամ «Պրոտոնը», օրինակ, անցել են տարիներ տևած փորձարկումներ՝ բառացիորեն տասնյակ արձակումներով։ Այդ դեպքում ինչո՞ւ է Starship-ի տասնչորս արձակումներից մեկն այսքան մեծ ուշադրության արժանանում։

Պատճառը աննախադեպ իրադարձությունն է, որն ազդում է տիեզերագնացության զարգացման վրա ոչ միայն ԱՄՆ-ում, այլև Ռուսաստանում։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին մարդկությունն առաջին անգամ Երկրի ուղեծիր դուրս բերեց այսքան մեծ ու զանգվածեղ առանձին օբյեկտ։ Ինչ կողմից էլ նայենք, արձակումը պատմական էր։

Starship-ի արձակումը / © SpaceX

Մինչ այդ այս առումով առաջատարը Skylab ուղեծրային կայանն էր, որը տիեզերք էր ուղարկվել դեռ 1973 թվականին։ Դրա երկարությունը չէր հասնում երեսուն մետրի, իսկ տրամագիծը՝ յոթ մետրի։ Ծավալով ու զանգվածով և՛ այն, և՛ ավելի ուշ ստեղծված ամերիկյան շաթլներն ու խորհրդային «Բուրանը» զգալիորեն զիջում էին Starship-ին։

Կարելի է առարկել, որ Starship-ը միաժամանակ և՛ տիեզերանավ է, և՛ հրթիռի երկրորդ աստիճան, ուստի պատմական ռեկորդն այնքան էլ «արդար» չէ։ Բայց հենց երկրորդ աստիճանը՝ տիեզերանավաշինության համար աննախադեպ հսկայական բաքերով հանդերձ, ուղեծիր հասցնելն է տալիս հնարավորություններ, որոնք նախկինում ոչ ոք չուներ։ Այդ բաքերի շնորհիվ տիեզերանավը, ուղեծրում վերալիցքավորվելուց հետո, կկարողանա հասնել Լուսին կամ Մարս և վայրէջք կատարել այնտեղ։

Սակայն հարցը միայն ռեկորդները չեն։ Կան ավելի կարևոր հանգամանքներ։

Ի՞նչը խանգարեց ամբողջությամբ կատարել փորձարկման ծրագիրը

Տասնչորսերորդ փորձնական թռիչքն առաջին իսկ րոպեներից ուղեկցվեց տեխնիկական խնդիրներով։ Աստիճանների բաժանումից անմիջապես հետո առաջին աստիճանի երկու Raptor շարժիչ չվերագործարկվեց։ Մյուսները փոխհատուցեցին դրանց աշխատանքը, և առաջին աստիճանը հիմնականում իջնում էր նախատեսված պարամետրերով։ Իջեցման ավարտին տեղի ունեցած պայթյունը նախապես ծրագրված էր․ դրա համար պայթուցիկ նյութ էր տեղադրվել։

Երկրորդ աստիճանի խնդիրներն ի հայտ եկան դեռ բարձրանալու ընթացքում․ խափանվեց դրա վեց Raptor շարժիչներից մեկը։ Մի քանի րոպե թռիչքի շարունակությունը հարցականի տակ էր․ SpaceX-ը պետք է որոշեր՝ բավարար չափով վստահո՞ւմ է երկրորդ աստիճանի վիճակին, որպեսզի այն ուղեծիր դուրս բերի։ Ի վերջո որոշումն ընդունվեց, սակայն տատանվելու պատճառներն ավելի քան հասկանալի էին։

Skylab-ի չափերը թույլ էին տալիս տիեզերագնացներին վազել նաև այսպես՝ առանց վազքուղու։ Բայց նույնիսկ այս կայանի տրամագիծը մոտ մեկ քառորդով փոքր էր Starship-ի տրամագծից / © Wikimedia Commons

Երբ մեկ արձակմամբ ուղեծիր եք դուրս բերում երբևէ արձակված ամենամեծ օբյեկտը, դրա հնարավոր անկման ռիսկերը նույնպես մեծանում են։ Իսկ Starship-ի դեպքում խնդիրը սրվում է նաև նյութի պատճառով․ պողպատե կառուցվածքը մթնոլորտում այրվելու նկատմամբ շատ դիմացկուն է։

Հենց այդ ռիսկերի պատճառով էր, որ ԱՄՆ Դաշնային ավիացիոն վարչությունը՝ FAA-ն, ձգձգում էր 14-րդ արձակման արտոնագրի տրամադրումը։ Սկզբում այն նախատեսված էր սեպտեմբերի 22-ին։ Կարգավորող մարմինը պահանջում էր մշակել հնարավոր խափանումների սցենարները և պատրաստ լինել դրանցից յուրաքանչյուրի դեպքում ընդհատելու թռիչքը։

Ի վերջո նման անհրաժեշտություն առաջացավ․ արդեն ուղեծրում տիեզերանավ-երկրորդ աստիճանի համակարգերի ներքին ստուգումները կատարյալ արդյունք չտվեցին։ Թե հատկապես ինչն էր սխալ՝ հայտնի չէ։ Տեխնիկապես հնարավոր տարբերակները, սակայն, շատ չեն․ խնդիրը կարող էր լինել շարժիչում կամ վառելիքի պահպանման ու մատակարարման համակարգերում։ Կրկին ի հայտ եկան այն դժվարությունները, որոնց համակարգն արդեն բախվել էր՝ Raptor շարժիչների և դրանց հետ կապված հանգույցների վերագործարկումը։

Սա չի նշանակում, որ ամբողջ համակարգի վիճակը վատ է։ Իսկապես մեծ ու բարդ նախագծերն արագ չեն հասունանում։ Եթե նոր հրթիռի փորձարկումներն անցնում են ընդհանրապես առանց խնդիրների, հնարավոր է՝ հրթիռն այնքան էլ նոր չէ․ կիրառվել են արդեն փորձված լուծումներ, ուստի խափանումներն էլ քիչ են։

Հիշենք խորհրդային տիեզերագնացության պատմությունը։ Հեղինակի գնահատմամբ՝ ԽՍՀՄ-ում մշակված լավագույն հրթիռային համակարգը՝ Ն-1-ը, հենց շարժիչների խնդիրների պատճառով ձախողեց բոլոր չորս արձակումները։ Ինչպես նա գրել էր իր նախորդ վերլուծությունում, մշակողները համոզված էին, որ հինգերորդը հաջող կլիներ, և այդ տեսակետը շարունակում է պաշտպանել նաև «Ռոսկոսմոսը»։ Սակայն երկրի ղեկավարությունը բավարար ըմբռնում չցուցաբերեց, Ն-1-ի ծրագիրը փակվեց, իսկ դրան փոխարինելու եկած «Էներգիան», նույն գնահատմամբ, այնքան անարդյունավետ էր, որ դրանից ևս գրեթե անմիջապես հրաժարվեցին։

Raptor շարժիչներից մեկի խափանումը՝ SpaceX-ի ուղիղ հեռարձակման կադրում
Raptor շարժիչներից մեկի խափանումը տեսանելի էր SpaceX-ի ուղիղ հեռարձակման ժամանակ։ Հեղինակը Raptor-ը համարում է աշխարհի ամենաարդյունավետ հեղուկահրթիռային շարժիչը՝ ընդգծելով դրա լրիվ հոսքով փուլային այրման սխեմայի նորարարությունն ու մշակման դժվարությունները / © SpaceX

Ինչո՞ւ հիշեցինք այս պատմությունը։ Շարժիչների հետ կապված դժվարությունները ոչ միայն Starship-ի տեխնիկական հասունության, այլև այն մշակողների հոգեբանական կայունության փորձությունն են։ Համարժեք արձագանքի դեպքում ԱՄՆ-ը տարիներով կարող է գրեթե մենաշնորհ ձեռք բերել մեծ օգտակար բեռով հեռավոր տիեզերական թռիչքների ոլորտում։ Չափազանց մեծ կամ, հակառակը, անբավարար ռիսկի գնալու դեպքում Starship-ի մշակողները կարող են կրկնել Ն-1-ի և խորհրդային լուսնային ծրագրի ճակատագիրը՝ խոշոր ձախողում առանց այն անխուսափելի դարձնող տեխնիկական պատճառների։

Իսկ ի՞նչ ցույց տվեց տասնչորսերորդ փորձարկումն այս տեսանկյունից։

Հանգստություն պահպանել փոթորկի մեջ

Հեղինակը շեշտում է, որ SpaceX-ում ամենաբարձր մակարդակի առանցքային տեխնիկական որոշումները կայացնում է Իլոն Մասկը՝ մարդ, որը բուհական ինժեներական կրթություն չունի, թեև ինքնուրույն բացառիկ խոր գիտելիքներ է ձեռք բերել։ Համարձակ ու անսպասելի լուծումների տեսանկյունից սա առավելություն է, սակայն ռիսկերի գնահատման առումով երբեմն դարձել է թե՛ նրա, թե՛ ընկերության թույլ կողմը։

Օրինակ՝ Starship-ը չժանգոտվող պողպատից կառուցելու նրա անձնական ընտրությունը սկզբում առաջացրել էր ինժեներների դիմադրությունը։ Սակայն Մասկը պնդեց իր որոշումը, և այն ճիշտ դուրս եկավ։ Նման դեպքերը միայն չժանգոտվող պողպատով չեն սահմանափակվում։

Միևնույն ժամանակ, ըստ հեղինակի, Մասկի՝ անձնական վտանգի զգացողությունը բավական բթացած է։ Մի անգամ նա խնջույքի ժամանակ, կատակելով, ազդրի վրայով նետել էր սումոյի ըմբիշի։ Վերջինս կշռում էր 150 կիլոգրամ, և նրանից զգալիորեն թեթև ձեռնարկատերը լուրջ վնասել էր պարանոցը։ Հետագա տարիներին նա ստիպված էր լինում քնել հատակին, սառույց դնել պարանոցին և մի քանի վիրահատության ենթարկվել։

Երբ նման բնավորությամբ մարդը կարևորագույն որոշումներ է ընդունում մարդկության երբևէ իրականացրած ամենաբարդ տիեզերական ծրագրերից մեկի համար, դա ակամա մտորումների տեղիք է տալիս։ Սակայն այս անգամ Մասկը ցույց տվեց, որ կարող է արագ, հենց ընթացքի մեջ կշռադատված որոշումներ ընդունել։ Վեց շարժիչներից մեկի խափանումից հետո նա, այնուամենայնիվ, համաձայնեց մյուսներից մեկի կրկնակի գործարկմանն ու արագությունը ուղեծիր դուրս գալու համար անհրաժեշտ մակարդակին հասցնելուն։ Բայց միայն այն բանից հետո, երբ երկրորդ աստիճանից ստացված տվյալների վերլուծությունը ցույց տվեց, որ խափանված շարժիչը չի վնասել երեք կենտրոնական Raptor-ների աշխատունակությանը։

Այնուհետև ընտրվեց ավելի զգուշավոր տարբերակը․ նախատեսված վեց պտույտի փոխարեն տիեզերանավը կատարեց ընդամենը երկուսը, որից հետո արգելակման իմպուլսով ուղղվեց դեպի օվկիանոս։ Ջրի մակերևույթի մոտ այն լրացուցիչ արգելակեց՝ նմանակելով աշտարակի մոտ վայրէջքը։

Առաջին աստիճանի իջեցումն ընդհանուր առմամբ ընթացավ նախատեսվածին մոտ․ վերջնական արագությունն այնքան փոքր չէր, որքան 13-րդ փորձարկման ժամանակ, բայց մնում էր ընդունելի։ Երկրորդ աստիճանը նույնպես վերահսկելիորեն վայրէջք կատարեց ջրի վրա։ Ջրի հետ շփումից հետո տեղի ունեցած պայթյունը հեղինակը բացատրում է տաք հրթիռի և սառը ջրի շփմամբ՝ այն համարելով սպասելի։

Starship-ը նախագծված է որպես ամբողջությամբ բազմակի օգտագործման համակարգ։ Սակայն երկու աստիճանների կրկնակի օգտագործմանը անցնելու համար դեռ անհրաժեշտ են լրացուցիչ վստահություն և նոր փորձարկումներ։ Երկու աստիճանների շարժիչների խափանումները՝ երկուսը ստորինում, մեկը վերինում, ըստ հեղինակի, գրեթե հաստատ կխանգարեն դրանք բռնել նաև հաջորդ՝ 15-րդ փորձարկման ժամանակ։ Այդուհանդերձ, այս թռիչքով օգտակար բեռն առաջին անգամ հասավ ուղեծիր, և հավաքվեցին շարժիչների աշխատանքի մասին նոր փորձնական տվյալներ։

Սա ծրագրի համար խիստ անհրաժեշտ, լուրջ հաջողություն է։ ԱՄՆ-ը շարունակում է ծրագրել մարդկանց վայրէջքը Լուսնի հարավային բևեռի շրջանում 2028 թվականի աշնանը։ Առաքելությունը չափազանց բարդ է մի շարք պատճառներով․ դրանց մի մասին հեղինակը նախկինում անդրադարձել էր լուսնային միջավայրի վտանգների մասին հոդվածում՝ պնդելով, որ որոշ խնդիրներ NASA-ում ևս դեռ լիարժեք չեն գիտակցում։

Չինական «Չանչժեն-10» հրթիռի տարբերակներից մեկի արձակումը
Չինաստանը դեռ հեռու է «Չանչժեն-10» լուսնային հրթիռի՝ մարդկանց Լուսին ուղարկելու տարբերակի լիարժեք պատրաստությունից։ Սակայն այս տարի դրա տարբերակներից մեկն արդեն բեռ է հասցրել ուղեծիր։ Հեղինակի գնահատմամբ՝ սա SpaceX-ին սխալները շտկելու համար քիչ լրացուցիչ ժամանակ է թողնում / © Wikimedia Commons

Որպեսզի վայրէջքն իրականություն դառնա, մեկնարկից հետո Starship-ը պետք է բազմիցս վառելիք ստանա Starship տանկերներից․ առանց դրա հեռավոր թռիչքի համար վառելիքը չի բավականացնի։ Իսկ բազմաթիվ վերալիցքավորումները նախ պահանջում են բազմաթիվ ուղեծրային թռիչքներ, որոնց ընթացքում պետք է փորձարկվի վառելիքի փոխանցումը։ Ֆիզիկայի տեսանկյունից այստեղ անլուծելի խնդիր չկա, բայց գործնականում ոչ ոք երբևէ ուղեծրում հեղուկացված գազեր չի փոխանցել նման մեծ ծավալներով։ Հետևաբար կարող են ի հայտ գալ տեխնիկական մանրամասներ, որոնց մասին առայժմ ոչ ոք չի պատկերացնում։

Այն երեք տարիների ընթացքում, որոնք երկաստիճան Starship-ին անհրաժեշտ եղան առաջին ուղեծրային թռիչքին հասնելու համար, մշակողները բարձրացնում էին համակարգերի հուսալիությունը։ Հենց դա պետք է կարգավորող մարմիններին թույլ տար թույլատրել տիեզերանավի երկարատև մնալը ուղեծրում։ Առանց այդ երկար «կանգառների» բազմաթիվ տանկերներով վերալիցքավորումն անհնար կլիներ։ Ուստի որքան շուտ տեղի ունենար առաջին ուղեծրային թռիչքը, այնքան լավ։

Starship-ի բեկորները նախորդ փորձնական թռիչքներից մեկից հետո
Նախորդ փորձնական թռիչքների ժամանակ Starship-ի բեկորներ արդեն ընկել են Երկիր։ Թեև այժմ դրանց նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելու հավանականությունը շատ ավելի փոքր է, քան առաջին տասը արձակումների ընթացքում, այն դեռ պահպանվում է և բարդացնում ուղեծրային թռիչքի որոշումը / © Dean Olson via X

Իհարկե, պայմանով, որ ռիսկն այնքան մեծ չլիներ, որ հանգեցներ Starship-ի բեկորների զանգվածային անկմանը Երկրի վրա։ Թեև երկու աստիճաններում էլ կա թռիչքն արտակարգ իրավիճակում ընդհատելու համակարգ, ողջամիտ քանակի պայթուցիկ նյութով պողպատե իրանը հեշտ չէ մանրացնել։ Իսկ դրա բեկորները մթնոլորտում վատ են այրվում։

SpaceX-ը կարողացավ պահել հավասարակշռությունը․ ռիսկի գնաց բավարար չափով, բայց ոչ չափազանց։ Հենց ստուգումները ցույց տվեցին արդեն Երկրի շուրջ պտտվող երկրորդ աստիճանի պարամետրերի շեղման առաջին նշանները, որոշվեց նախատեսված վեց պտույտի փոխարեն կատարել միայն երկուսը։ Այնուհետև տիեզերանավը վերահսկելիորեն իջեցրին Հավայան կղզիներից հյուսիս ընկած օվկիանոսային հատվածում՝ պահուստային վայրէջքի գոտիներից մեկում։

Ի՞նչ է հաջորդելու

Մի կողմից՝ փորձարկումները լուրջ լավատեսության հիմք են տալիս։ Եթե Starship-ը միանգամյա օգտագործման հրթիռ լիներ՝ ինչպես Մասկից առաջվա շրջանի համակարգերը, այն արդեն կարելի էր համարել հասուն կառուցվածք․ օգտակար բեռը ուղեծիր է հասցնում, ընդ որում՝ մեծ քանակությամբ։ Բազմակի օգտագործման ուղղությամբ ևս առաջընթացն ակնհայտ է։ Հաջորդ թռիչքը նախատեսվում է հոկտեմբերին։ Հեղինակը մեծ է համարում հավանականությունը, որ մինչև տարեվերջ կհաջողվի բռնել երկու աստիճաններն էլ, ապա կրկին օգտագործել նաև երկրորդը․ առաջինն արդեն կրկնակի օգտագործվել է։ Եթե գործը շարունակվի առանց մեկնարկային հարթակի անսպասելի պայթյունների, որոնք վերջին փորձարկումների արդյունքների ֆոնին նրան այնքան էլ հավանական չեն թվում, երկու տարի անց Starship-ը կարող է մարդկանց հասցնել Լուսին։

Այժմ շատ բան կախված է ոչ միայն Մասկից, նրա ինժեներներից ու աշխատողներից, այլև ամերիկյան բյուրոկրատիայից։ FAA-ն, ամենայն հավանականությամբ, յուրաքանչյուր հաջորդ թռիչքի պարամետրերն ավելի զգուշությամբ կստուգի՝ պահանջելով նոր պահուստային սցենարներ ու անվտանգության միջոցներ։ Եթե «որքան շատ թուղթ, այնքան քիչ պատասխանատվություն» տրամաբանությունը չափազանց ուժեղ դառնա, Starship-ի հետագա փորձարկումները կարող են դանդաղել։

Սա, որքան էլ տարօրինակ թվա, շահավետ չէր լինի ոչ միայն ԱՄՆ-ի, այլև Ռուսաստանի համար։ Ինչո՞ւ։

Հիշենք XXI դարի տիեզերագնացության պատմությունը․ մինչև 2010-ականների երկրորդ կեսը Ռուսաստանում ավելորդ էին համարում գումար ծախսել բազմակի օգտագործման հրթիռների մշակման վրա։ Falcon 9-ի հաջողությունից հետո որոշվեց ստեղծել նմանատիպ հրթիռ, բայց Starship-ի նման՝ մեթանային շարժիչներով։ Հասկանալի է, որ գործընթացն արագ չէ․ «Ամուր-СПГ»-ի թռիչքը սպասվում է ոչ շուտ, քան 2030 թվականին։

Սակայն գործընթացը սկսված է։ Եվ որքան շատ օգտակար բեռ է SpaceX-ը հասցնում տիեզերք, այնքան ավելի ուժեղ է ամերիկյան մրցակցության տված խթանը ռուսական տիեզերական ծրագրին։ Starship-ի ուղեծրային թռիչքների մեկնարկով Starlink-ի ակտիվ օգտագործումն ավելի արագ կընդլայնվի։

Առաջին ուղեծրային արձակման որոշումը հնարավորություն տվեց կապի ցանցի համար դուրս բերել 26 առանձնապես ծանր արբանյակ։ Դրանց ընդհանուր թողունակությունը նախկինում համեմատվում էր ավելի թեթև Falcon 9 հրթիռի տասը արձակմամբ դուրս բերվող սովորական Starlink արբանյակների թողունակության հետ։ Սակայն այս թռիչքի հեռարձակման ժամանակ ընկերության մեկնաբաններն այդ գնահատականը հասցրին քսան արձակման համարժեքի։

Starlink V3 արբանյակները Starship-ի բեռնախցիկում
Նոր տեսակի արբանյակները՝ Starship-ից ուղեծրում տեղակայելուց առաջ։ Այս թռիչքով արձակվեց 26 արբանյակ, որոնց ընդհանուր զանգվածը, ըստ հոդվածի, զգալիորեն գերազանցում էր 40 տոննան։ Մինչ այս թռիչքը Starship-ն ուղեծիր օգտակար բեռ չէր հասցրել / © SpaceX

Նոր տիեզերանավը նշանակում է ամերիկյան արբանյակային խմբավորման ընդլայնման բոլորովին այլ արագություն։ Հոդվածում բերված տվյալներով՝ Երկրի շուրջ գործող մոտ 17 հազար արբանյակից 11 հազարը պատկանում է SpaceX-ին։ Հեղինակի կանխատեսմամբ՝ արդեն 2030-ականների առաջին կեսին ընկերության արբանյակների թիվը կհաշվվի տասնյակ հազարներով։

Նրա գնահատմամբ՝ դա նշանակում է, որ ռուսական «Ռասսվետ» արբանյակային խմբավորումը կստանա պետության հնարավոր ամբողջ աջակցությունը։ Նույնը վերաբերում է յուրաքանչյուր նոր հրթիռի, որը խոստանում է նվազեցնել արձակման արժեքը, այսինքն՝ ապահովել թեկուզ մասնակի բազմակի օգտագործում։

Ուստի Starship-ով արբանյակների առաջին ուղեծրային տեղակայումը պարզապես մեկ արձակմամբ ուղեծիր ուղարկված ամենամեծ օբյեկտի պատմությունը չէ։ Հեղինակի եզրակացությամբ՝ այն նաև ռուսական տիեզերագնացության զարգացման ամենաուժեղ խթաններից մեկն է, որ կարելի է պատկերացնել։

Ալեքսանդր Բերեզինի՝ Naked Science-ում հրապարակված վերլուծությունը։

Տեքստում վրիպա՞կ եք գտել։ Նշեք հատվածը և սեղմեք Ctrl (Cmd) + Enter։
Հետևեք մեզ Telegram-ում, Yandex News-ում և VK-ում

Հանրաճանաչ

Սեպտեմբերի 29, 11:43
Ruslan

2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Starship-ն առաջին անգամ ուղեծրային թռիչք կատարեց՝ դառնալով մեկ արձակմամբ Երկրի ուղեծիր դուրս բերված ամենամեծ և ամենազանգվածեղ օբյեկտը։ Մոտ հիսուն մետր բարձրությամբ ու ինը մետր տրամագծով տիեզերանավի թռիչքն ուղեկցվեց տեխնիկական խնդիրներով, սակայն այն կարողացավ վերահսկելիորեն վերադառնալ Երկիր։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ SpaceX-ը կհասցնի պատրաստվել NASA-ի՝ 2028 թվականի սեպտեմբերին նախատեսված լուսնային վայրէջքին։

Սեպտեմբերի 28, 20:32
Ruslan

Հայաստանում բենզինը կրկին թանկացել է․ ԱԻ-92 տեսակի մեկ լիտրի գինը հասել է 600 դրամի, իսկ ԱԻ-95-ինը՝ 620 դրամի։ Որոշ միջազգային ցանցերում գներն ավելի բարձր են, սակայն առանձին առաջարկներով վառելիքը կարելի է գնել նաև ավելի էժան։

Սեպտեմբերի 29, 11:43
Ruslan

2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Starship-ն առաջին անգամ ուղեծրային թռիչք կատարեց՝ դառնալով մեկ արձակմամբ Երկրի ուղեծիր դուրս բերված ամենամեծ և ամենազանգվածեղ օբյեկտը։ Մոտ հիսուն մետր բարձրությամբ ու ինը մետր տրամագծով տիեզերանավի թռիչքն ուղեկցվեց տեխնիկական խնդիրներով, սակայն այն կարողացավ վերահսկելիորեն վերադառնալ Երկիր։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ SpaceX-ը կհասցնի պատրաստվել NASA-ի՝ 2028 թվականի սեպտեմբերին նախատեսված լուսնային վայրէջքին։

Սեպտեմբերի 28, 20:32
Ruslan

Հայաստանում բենզինը կրկին թանկացել է․ ԱԻ-92 տեսակի մեկ լիտրի գինը հասել է 600 դրամի, իսկ ԱԻ-95-ինը՝ 620 դրամի։ Որոշ միջազգային ցանցերում գներն ավելի բարձր են, սակայն առանձին առաջարկներով վառելիքը կարելի է գնել նաև ավելի էժան։

Սեպտեմբերի 25, 23:43
Ruslan

Հայաստանի՝ չեխական L-39 Skyfox ուսումնական ինքնաթիռներ ձեռք բերելու հնարավորության մասին ենթադրությունները կապում են երկու իրադարձության հետ՝ չբացահայտված պատվիրատուի համար չորս մեքենայի արտադրության և Վահագն Խաչատուրյանի՝ Aero Vodochody այցի։ Սակայն այս տեղեկությունները դեռ չեն հաստատում Հայաստանի հետ պայմանագրի առկայությունը։

Սեպտեմբերի 19, 20:24
Ruslan

Lockheed Martin-ը Տեխասի Ֆորտ Ուերթ քաղաքում պաշտոնապես ներկայացրել է Գերմանիայի համար կառուցված առաջին F-35A Lightning II կործանիչը՝ «35+01» համարով։ Ինքնաթիռն իր առաջին թռիչքն իրականացրել էր սեպտեմբերի 8-ին։ Գերմանիան ընդհանուր առմամբ պատվիրել է 35 F-35A, որոնք աստիճանաբար փոխարինելու են երկրի հնացող Tornado ինքնաթիռներին։

Սեպտեմբերի 22, 12:47
Ruslan

Wildberries-ը Հայաստանում գործարկել է WB Taxi տաքսի ծառայությունը։ Առաջին փուլում ծառայությունը վաղ հասանելիության ռեժիմով աշխատում է Երևանում և հասանելի է ընկերության աշխատակիցների ու գործընկերների համար, սակայն նախատեսվում է աստիճանաբար ընդլայնել օգտատերերի շրջանակը։

Սեպտեմբերի 20, 13:12
Ruslan

Rocket Lab-ի Electron հրթիռը սեպտեմբերի 19-ին ուղեծիր է դուրս բերել ճապոնական Synspective ընկերության տասներկուերորդ StriX ռադարային արբանյակը։ Այն նախատեսված է Երկրի մակերևույթը դիտարկելու համար, սակայն շահագործման կհանձնվի առաջիկա ամիսների փորձարկումներից հետո։

[miniorange_social_login]

Մեկնաբանություններ

Գրել մեկնաբանություն