4

Տիրանոզավրի մարմնի ջերմաստիճանը գնահատել են ատամներով՝ մոտ 36 °C

Գիտնականները բրածո ատամների էմալով գնահատել են տիրանոզավրի մարմնի ջերմաստիճանը՝ ստանալով մոտ 36 °C։ Արդյունքն ամրապնդում է այն վարկածը, որ այս գիշատիչը մարմինը տաքացնում էր սեփական նյութափոխանակության շնորհիվ, սակայն միայն ջերմաստիճանով դա վերջնականապես հաստատել հնարավոր չէ։

«Թոմաս» տիրանոզավրի կմախքն ու բաց երախը Լոս Անջելեսի շրջանի Բնական պատմության թանգարանում
«Թոմաս» տիրանոզավրի կմախքը Լոս Անջելեսի շրջանի Բնական պատմության թանգարանում / © Antonio Fucito, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0։ Պատկերը չափափոխված և սեղմված է։

Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի մասնակցությամբ միջազգային խումբն ուսումնասիրել է Tyrannosaurus rex — տիրանոզավրի երեք ատամ՝ պատկանող երկու առանձին կենդանու։ Դրանք գտնվել են ԱՄՆ Մոնտանա նահանգի Հել Քրիք երկրաբանական շերտախմբում, որը ձևավորվել է ուշ կավճի ժամանակաշրջանում։ Ատամներից երկուսը պատկանում են «Թոմաս» անունով հայտնի նմուշին՝ Լոս Անջելեսի շրջանի Բնական պատմության թանգարանի հավաքածուից։ Աշխատանքը սեպտեմբերի 16-ին հրապարակվել է Science Advances ամսագրում։

Հետազոտողները կիրառել են իզոտոպային ջերմաչափություն։ Ատամի էմալի հանքանյութում ածխածնի և թթվածնի ծանր իզոտոպների՝ նույն տարրերի ավելի ծանր ատոմների կապակցման հաճախականությունը կախված է էմալի ձևավորման ջերմաստիճանից։ Այդ քիմիական հետքը հնարավորություն է տալիս միլիոնավոր տարիներ անց գնահատել կենդանու մարմնի ջերմաստիճանը՝ ատամի աճի ընթացքում։

Էմալն ընտրվել է նաև այն պատճառով, որ այն սովորաբար ավելի լավ է պահպանում սկզբնական իզոտոպային կազմը, քան ոսկորը կամ ատամի ներքին հյուսվածքը։ Մի քանի անկախ ստուգմամբ հեղինակները չեն հայտնաբերել թաղվելուց հետո էմալի փոփոխման հստակ նշաններ։ Համալսարանի հաղորդմամբ՝ կատարելագործված մեթոդը թույլ է տվել աշխատել ընդամենը մի քանի միլիգրամ նյութով՝ սահմանափակելով հազվագյուտ ատամներին հասցվող վնասը։

Երեք ատամի տվյալներից ստացված միջին գնահատականը 36,3 °C է՝ 2,5 °C ստանդարտ սխալով։ Վերջին թիվը նկարագրում է գնահատման անորոշությունը, ոչ թե կենդանու մարմնի ջերմաստիճանի օրական տատանումները։ Այս արդյունքը մոտ է, օրինակ, ժամանակակից փղերի մարմնի ջերմաստիճանին և բարձր է տվյալ միջավայրի համար վերականգնված ջերմաստիճաններից։

Համեմատության համար թիմը նույն շերտախմբից ուսումնասիրել է նաև կոկորդիլոսների հինգ ատամ։ Դրանցով հաշվարկված միջին ջերմաստիճանը մոտ 30,9 °C էր՝ տիրանոզավրի ցուցանիշից վիճակագրորեն նշանակալիորեն ցածր։ Այս տարբերությունը լրացուցիչ հիմք է տալիս ենթադրելու, որ նույն ժամանակաշրջանում ապրած կենդանիները մարմնի ջերմաստիճանը կարգավորում էին տարբեր կերպ։

Այնուամենայնիվ, բարձր ջերմաստիճանն ինքնին դեռ չի որոշում նյութափոխանակության տեսակը։ Խոշոր կենդանու մարմինը կարող է դանդաղ կորցնել ջերմությունը՝ նույնիսկ համեմատաբար ցածր նյութափոխանակության պայմաններում։ Հեղինակներն արդյունքը դիտարկում են որպես տիրանոզավրի՝ սեփական օրգանիզմում ջերմություն արտադրելու օգտին լրացուցիչ փաստարկ, բայց զգուշացնում են միայն այս չափումներով նյութափոխանակության արագության մասին եզրակացություն անելուց։

Թիմը նաև մոդելավորել է հնարավոր բնակության տարածքները։ Եթե տիրանոզավրը կարողանում էր մարմինը տաքացնել սեփական նյութափոխանակությամբ, Հյուսիսային Ամերիկայի մեծ մասը, ներառյալ ավելի ցուրտ հյուսիսային շրջանները, կարող էր կլիմայական առումով հարմար լինել նրա համար։ Սա մոդելի արդյունք է և չի նշանակում, որ այդ բոլոր վայրերում տիրանոզավրի բրածոներ են հայտնաբերվել։

Ուսումնասիրության սահմանափակումներից մեկը փոքր նմուշաքանակն է՝ երեք ատամ և երկու կենդանի։ Բացի այդ, ատամները հնարավորինս քիչ վնասելու համար նմուշներ են վերցվել պսակի սահմանափակ հատվածներից, ուստի հեղինակները չեն կարող վերջնականապես բացառել սեզոնային ազդեցությունը։ Ստացված գնահատականը նոր տվյալ է հենց տիրանոզավրի մասին. այն հիմք չէ բոլոր դինոզավրերին նույն մարմնի ջերմաստիճանը կամ ջերմակարգավորման նույն եղանակը վերագրելու համար։

Տեքստում վրիպա՞կ եք գտել։ Նշեք հատվածը և սեղմեք Ctrl (Cmd) + Enter։
Հետևեք մեզ Telegram-ում, Facebook-ում և Google News-ում

Հանրաճանաչ

Նոյեմբերի 19, 08:07
Հ. Թումանյան

Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավներում հայտնաբերված ատամները վկայում են, որ հոմո էրեկտուսը հարմարվել էր խիտ արևադարձային անտառներում կյանքին։ Գտածոների տարիքը գնահատվում է մոտ 324–184 հազար տարվա միջակայքում․ սա մայրցամաքային Չինաստանում այս տեսակի ներկայության ամենաուշ շրջանի հուսալիորեն թվագրված վկայությունն է։

Նոյեմբերի 20, 08:03
Հ. Թումանյան

ՆԱՍԱ-ն հաստատել է, որ «Վոյաջեր-1»-ը դարձել է մարդու ստեղծած առաջին օբյեկտը, որը Երկրից մեկ լուսային օր՝ մոտ 25,9 միլիարդ կիլոմետր հեռավորության է հասել։ Այդ կետից ռադիոազդանշանին Երկիր հասնելու համար անհրաժեշտ է 24 ժամ։

Նոյեմբերի 17, 14:05
Հ. Թումանյան

Մոնղոլիայի նախագահ Ուխնաագիյն Խուրելսուխը նոյեմբերի 17-ին հայտարարել է, որ մտադիր է հեռանալ պաշտոնից։ Նա հերքել է պետական երկաթուղու նախագծից անձնական օգուտ ստանալու մեղադրանքը։ Հրաժարականը պետք է հաստատի խորհրդարանը։

Նոյեմբերի 16, 18:30
Հ. Թումանյան

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։

Նոյեմբերի 16, 20:04
Հ. Թումանյան

Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։

Նոյեմբերի 16, 21:02
Հ. Թումանյան

Գերմանիան, Ավստրիան, Նիդեռլանդները, Դանիան և Հունաստանը նոյեմբերի 16-ին հայտարարել են Ռուանդայի հետ բանակցությունների մասին։ Նրանք ցանկանում են այնտեղ ընդունման կենտրոն ստեղծել այն մարդկանց համար, որոնք ԵՄ-ում մնալու իրավունք չունեն և չեն կարող վերադառնալ իրենց ծագման երկիր։

Նոյեմբերի 16, 18:30
Հ. Թումանյան

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։

Նոյեմբերի 13, 08:05
Հ. Թումանյան

Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։

Նոյեմբերի 16, 20:04
Հ. Թումանյան

Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։

[miniorange_social_login]

Մեկնաբանություններ

Գրել մեկնաբանություն