Շանիդարի նեանդերթալցին կարող էր մահանալ փայտե նիզակի հարվածից
Իրաքյան Քրդստանի Շանիդար քարանձավում հայտնաբերված՝ մոտ 75 հազար տարվա նեանդերթալցու թիակի կլոր անցքը կարող է փայտե նիզակի մահացու հարվածի հետք լինել։ Նույն անհատի ատամները վկայում են ավելի վաղ ստացած ծանր վնասվածքից հետո երկար ապրելու մասին, ինչը հետազոտողները կապում են խմբակիցների հնարավոր խնամքի հետ։
Քեմբրիջի համալսարանի հնագետ Էմմա Պոմերոյի ղեկավարած խումբը ուսումնասիրել է Shanidar A անվանումը ստացած անհատի մասնակի կմախքը։ Արդյունքները հոկտեմբերի 15-ին հրապարակվել են Scientific Reports ամսագրում։
Ուսումնասիրված ոսկրերը ներառում են աջ ձեռքի գրեթե ամբողջական հատված, կողոսկրեր և ձախ թիակ։ Ատամների մաշվածությամբ անհատի տարիքը գնահատվել է մոտ 45 տարեկան, իսկ պահպանված մնացորդներով սեռը որոշել չի հաջողվել։
Թիակի մոտ 15 միլիմետր տրամագծով անցքն ուսումնասիրել են նաև միկրոհամակարգչային տոմոգրաֆիայով։ Անցքի շուրջ ոսկրի կոտրվածքի ձևը և դրա տակ պահպանված բեկորները համապատասխանում են մարմնի առջևից դեպի թիկունք ուղղված ծակող հարվածի։ Ապաքինման նշաններ չեն հայտնաբերվել, իսկ վնասվածքի մյուս առանձնահատկությունները հուշում են, որ այն առաջացել է մահվան ժամանակաշրջանում։
Հեղինակների գնահատմամբ՝ գրեթե կլոր անցքը ավելի լավ է համապատասխանում կլոր կտրվածքով փայտե նիզակի, քան քարե ծայրով զենքի հարվածին։ Այդպիսի ներթափանցումը կարող էր վնասել կրծքավանդակի կենսական օրգանները և արագ մահ առաջացնել։ Սակայն վերքի ձևը դեռ չի բացահայտում դեպքի հանգամանքները։
Քեմբրիջի Սենթ Ջոնս քոլեջը հոկտեմբերի 15-ի հաղորդագրությամբ նշում է, որ հետազոտողները հնարավոր են համարում դիտավորյալ բռնությունը, բայց չեն բացառում որսի ժամանակ դժբախտ պատահարը։ Անհայտ է նաև, թե հնարավոր բախման մյուս մասնակիցները ովքեր էին։
Մեկ այլ վնասվածք անհատը ստացել էր զգալիորեն ավելի վաղ․ ստորին կտրիչ ատամներից մեկը երկայնքով կոտրվել էր, իսկ բացված մակերեսին հասցրել էր ատամնաքար կուտակվել։ Սա ցույց է տալիս, որ վնասվածքից հետո նա շարունակել է ապրել և սնվել։ Պոմերոյի մեկնաբանությամբ՝ նման ծանր վնասվածքից հետո ապրելը հավանաբար պահանջել է մյուս նեանդերթալցիների օգնությունը։
Գտածոն նաև առնվազն հինգի է հասցնում քարանձավի այս խիտ խմբում ներկայացված անհատների թիվը։ Մնացորդների դիրքը և տարբեր ժամանակներում նույն փոքր տարածքում դրանց տեղադրումը հեղինակները համարում են մահացածներին կանխամտածված տեղավորելու օգտին փաստարկ։ Խնամքն ու թաղման վարքը, ինչպես և մահվան հանգամանքները, այստեղ մեկնաբանություններ են՝ հիմնված պահպանված ոսկրերի ու նստվածքների վրա։
Telegram 
Facebook 
Google News 
Tesla-ն ներկայացրել է նոր սերնդի Roadster-ը, որը կարողանում է կարճ ժամանակով օդ բարձրանալ, պտույտ կատարել և վայրէջք կատարել անիվների վրա։ Ընկերության հայտարարությամբ՝ մեքենան 0-ից մինչև 97 կմ/ժ արագացել է 0,81 վայրկյանում, իսկ արտադրությունը նախատեսվում է սկսել 2028-ին։
Ֆիզիկոսների տեսական հաշվարկները ցույց են տվել, որ լույսի քվանտային տատանումները կարող են փոխել ատոմներից արձակվող էլեկտրոնների ազդանշանը։ Այդ փոփոխությունը չափման մեջ կարող է երևալ որպես մի քանի տասնյակ ատտովայրկյանի լրացուցիչ ուշացում՝ լույսի հատկությունները հետազոտելու նոր հնարավորություն տալով։
Միկրոպլաստիկի մասնիկները ջրում կարող են ինքնաբերաբար առաջացնել թթվածնի ակտիվ ձևեր, այդ թվում՝ հիդրօքսիլ ռադիկալներ։ Նոր լաբորատոր հետազոտությունը բացահայտում է հնարավոր մեխանիզմ, որով պլաստիկի մանր մասնիկները կարող են վնասել կենսաբանական մոլեկուլներն ու բջիջները։
Հայաստանի առողջապահության նախարարությունը պայմանական թույլտվություն է տվել ամերիկյան Agenus ընկերության Botvymo և Evamplix դեղամիջոցների համատեղ կիրառմանը՝ աղիների քաղցկեղի որոշակի տեսակի բուժման համար։ Ընկերության հաղորդմամբ՝ սա երկու դեղամիջոցների առաջին պաշտոնական գրանցումն է աշխարհում։
Գիտնականներն ուսումնասիրել են Սուրբ Հեղինե կղզում ապրող Ջոնաթան հսկա կրիայի գենոմն ու գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումները։ Ըստ գնահատականների՝ 194 տարեկան կենդանու մոտ հայտնաբերված որոշ առանձնահատկություններ կարող են առնչվել նրա երկարակեցությանը, սակայն այդ կապը դեռ ապացուցված չէ։
Էկվադորի Ամազոնիայում հայտնաբերված Taczanowskia waska սարդի մարմնի ելուստները սնկային գոյացություններ են հիշեցնում։ Հետազոտողների վարկածով՝ այդ նմանությունը կարող է օգնել նրան խուսափել գիշատիչներից կամ աննկատ որսալ։
Wildberries-ը Հայաստանում գործարկել է WB Taxi տաքսի ծառայությունը։ Առաջին փուլում ծառայությունը վաղ հասանելիության ռեժիմով աշխատում է Երևանում և հասանելի է ընկերության աշխատակիցների ու գործընկերների համար, սակայն նախատեսվում է աստիճանաբար ընդլայնել օգտատերերի շրջանակը։
Lockheed Martin-ը Տեխասի Ֆորտ Ուերթ քաղաքում պաշտոնապես ներկայացրել է Գերմանիայի համար կառուցված առաջին F-35A Lightning II կործանիչը՝ «35+01» համարով։ Ինքնաթիռն իր առաջին թռիչքն իրականացրել էր սեպտեմբերի 8-ին։ Գերմանիան ընդհանուր առմամբ պատվիրել է 35 F-35A, որոնք աստիճանաբար փոխարինելու են երկրի հնացող Tornado ինքնաթիռներին։
Մի ինքնաթիռի հետևում երկար սպիտակ գիծ է ձգվում, իսկ մյուսի հետևում երկինքը մնում է պարզ։ Այս տարբերությունը պայմանավորված է օդի վիճակով և շարժիչների աշխատանքով, ոչ թե ինքնին ապացուցում է «թունավոր նյութերի ցրում»։
Դուք փորձել եք գրել արգելված արտահայտություն կամ արգելափակվել եք հաճախակի խախտումների պատճառով։
Հասկացա
Ձեր մեկնաբանությունում ինչ-որ բան կասկածելի է թվացել, ուստի հրապարակումից առաջ այն կանցնի մոդերացիա։
Հասկացա
Մենք անպայման կստուգենք մեկնաբանությունը և
անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ կձեռնարկենք։
Կայքի կանոնների խախտումների պատճառով ձեր հաշվի նկատմամբ սահմանափակումներ են կիրառվել։ Եթե սա սխալ է, գրեք մեզ։
Հասկացա
Մեր զտիչները ձեր գործողություններում նկատել են արհեստական ակտիվության նշաններ։ Մի փոքր ընդմիջեք և վերադարձեք ավելի ուշ։
Հասկացա
Վերջին մեկնաբանությունները