2

Լուսնի ամենամեծ հարվածային ավազանի պատմությունը վերականգնել են «Չանէ-6»-ի նմուշներով

«Չանէ-6»-ի բերած լուսնային գրունտը և «Չանէ-4»-ի չափումները օգնել են տարբերակել Լուսնի հակառակ կողմը ձևավորած հնագույն բախումների հետքերը։ Նոր վերլուծությամբ՝ Հարավային բևեռ–Էյթքեն հսկա ավազանը ձևավորվել է մոտ 4,34 միլիարդ տարի առաջ, իսկ դրա ներսում գտնվող Ապոլոն ավազանը՝ ավելի ուշ՝ մոտ 4,2 միլիարդ տարի առաջ։

Լուսնի հակառակ կողմի Հարավային բևեռ–Էյթքեն ավազանի քարտեզը և դրա չափերի համեմատությունը Չինաստանի հետ
Հարավային բևեռ–Էյթքեն ավազանն ու «Չանէ-4»-ի և «Չանէ-6»-ի վայրէջքի վայրերը․ գիտական պատկերազարդում / © Yuqi Qian, Հոնկոնգի համալսարան

Հոնկոնգի համալսարանի ղեկավարած միջազգային խումբը համադրել է Երկիր բերված նմուշների հանքաբանական կազմը, լուսնագնացի տվյալներն ու ուղեծրային դիտարկումները։ Համալսարանը նոյեմբերի 19-ին հայտնել է, որ հետազոտողները տարբեր ծագում ունեցող մագնեզիումով հարուստ ապարների երկու խումբ են առանձնացրել։ Աշխատանքը նոյեմբերի 18-ին հրապարակվել է Science Advances-ում։

Հարավային բևեռ–Էյթքենը Լուսնի ամենամեծ հարվածային ավազանն է՝ մոտ 2050 × 2400 կիլոմետր չափերով և մինչև 12 կիլոմետր խորությամբ։ Դրա գրունտի պատմությունը բարդ է․ ավելի ուշ տեղի ունեցած բախումները խորքից ապարներ են դուրս նետել, տեղափոխել դրանք և խառնել լավայի պնդացումից առաջացած նյութի հետ։

«Չանէ-6»-ը 2024 թվականին Երկիր է բերել Լուսնի հակառակ կողմից վերցված առաջին նմուշները՝ մոտ 1,94 կիլոգրամ գրունտ։ Դրանք հավաքվել են Ապոլոն ավազանում։ «Չանէ-4»-ի «Յույտու-2» լուսնագնացը, իր հերթին, ուսումնասիրել է հսկա ավազանի մեկ այլ հատված՝ ֆոն Կարման խառնարանը։

Հեղինակների մեկնաբանությամբ՝ ֆոն Կարմանի շրջանում ուսումնասիրված՝ մագնեզիումով չափավոր հարուստ նորիտները առաջացել են սկզբնական հարվածից գոյացած հալված ապարների շերտի սառեցման ու տարբերակման ընթացքում։ Ավելի ուշ Ֆինսեն խառնարանը ձևավորած բախումը դրանց մի մասը հասցրել է լուսնագնացի ուսումնասիրած վայր։

Ապոլոնի արևմտյան օղակաձև լեռնաշղթայի և «Չանէ-6»-ի նմուշների՝ մագնեզիումով ավելի հարուստ նյութի համար խումբն այլ ծագում է առաջարկում։ Այն, հավանաբար, կապված է ավազանի ձևավորումից հետո ընդերքում ընթացած մագմայական գործընթացների հետ։ Այդ ապարները մակերես են դուրս եկել Ապոլոնը ձևավորած հարվածի ժամանակ, իսկ Չաֆի S խառնարանի առաջացմամբ տեղափոխվել են նմուշառման վայր։

Գիտնականները եզրակացրել են, որ որոշ նմուշների՝ մոտ 4,25 միլիարդ տարվա տարիքը, ամենայն հավանականությամբ, վերաբերում է Ապոլոնի հարվածին, ոչ թե ամբողջ Հարավային բևեռ–Էյթքենի ձևավորմանը։ Մոտ 3,87 միլիարդ տարվա մեկ այլ հետք նրանք կապում են Արևելյան ծովի ավազանը ստեղծած բախման հետ, որի արտանետած նյութը հասել է ուսումնասիրված շրջան։

Այս հաջորդականությունը հեղինակների առաջարկած երկրաբանական վերակազմությունն է։ Դրա սահմանափակումներից մեկն այն է, որ տեղում կատարված չափումներն ու նմուշները ներկայացնում են ընդամենը երկու վայր։ Ավազանի այլ հատվածներից ստացված տվյալները պետք է օգնեն ստուգել՝ որքանով է այս պատկերը տարածվում ամբողջ հսկա կառույցի վրա։

Տեքստում վրիպա՞կ եք գտել։ Նշեք հատվածը և սեղմեք Ctrl (Cmd) + Enter։
Հետևեք մեզ Telegram-ում, Facebook-ում և Google News-ում

Հանրաճանաչ

Նոյեմբերի 20, 08:03
Հ. Թումանյան

ՆԱՍԱ-ն հաստատել է, որ «Վոյաջեր-1»-ը դարձել է մարդու ստեղծած առաջին օբյեկտը, որը Երկրից մեկ լուսային օր՝ մոտ 25,9 միլիարդ կիլոմետր հեռավորության է հասել։ Այդ կետից ռադիոազդանշանին Երկիր հասնելու համար անհրաժեշտ է 24 ժամ։

Նոյեմբերի 19, 08:07
Հ. Թումանյան

Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավներում հայտնաբերված ատամները վկայում են, որ հոմո էրեկտուսը հարմարվել էր խիտ արևադարձային անտառներում կյանքին։ Գտածոների տարիքը գնահատվում է մոտ 324–184 հազար տարվա միջակայքում․ սա մայրցամաքային Չինաստանում այս տեսակի ներկայության ամենաուշ շրջանի հուսալիորեն թվագրված վկայությունն է։

Նոյեմբերի 20, 10:06
Հ. Թումանյան

Անթալիայում ընթացող COP31 կլիմայական համաժողովի որոշման՝ նոյեմբերի 19-ին հրապարակված նոր նախագծում այլևս չկա հանածո վառելիքից հրաժարվելու կոչը։ Փաստաթուղթը դեռ վերջնական համաձայնագիր չէ․ դրա դրույթները մնում են բանակցությունների առարկա։

Նոյեմբերի 16, 18:30
Հ. Թումանյան

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։

Նոյեմբերի 16, 20:04
Հ. Թումանյան

Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։

Նոյեմբերի 16, 21:02
Հ. Թումանյան

Գերմանիան, Ավստրիան, Նիդեռլանդները, Դանիան և Հունաստանը նոյեմբերի 16-ին հայտարարել են Ռուանդայի հետ բանակցությունների մասին։ Նրանք ցանկանում են այնտեղ ընդունման կենտրոն ստեղծել այն մարդկանց համար, որոնք ԵՄ-ում մնալու իրավունք չունեն և չեն կարող վերադառնալ իրենց ծագման երկիր։

Նոյեմբերի 16, 18:30
Հ. Թումանյան

ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի երկու F-15EX Eagle II կործանիչ նոյեմբերի 15-ին վայրէջք են կատարել Օկինավայի Կադենա ավիաբազայում։ Սա ԱՄՆ-ից դուրս առաջին ավիաբազան է, որտեղ այդ կործանիչները կտեղակայվեն մշտապես։

Նոյեմբերի 13, 08:05
Հ. Թումանյան

Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը նոյեմբերի 12-ին բաց հասանելիությամբ հրապարակել է «Էվկլիդ» տիեզերական աստղադիտակի մոտ 13 ամսվա դիտումների տվյալները։ Դրանք աստղագետներին կօգնեն կազմել Տիեզերքի եռաչափ քարտեզ և ուսումնասիրել մութ նյութի բաշխումը։

Նոյեմբերի 16, 20:04
Հ. Թումանյան

Սոլքի ինստիտուտի հետազոտողները մշակել են մեթոդ, որը նույն բջջում ցույց է տալիս թե՛ ԴՆԹ-ի խմբագրման արդյունքը, թե՛ գեների ակտիվության փոփոխությունները։ Մարդու լաբորատոր բջիջների մի խմբում մեթոդը հայտնաբերել է խմբագրման 43 տեղամաս, որոնցից 36-ը նախատեսված թիրախներից դուրս էին։

[miniorange_social_login]

Մեկնաբանություններ

Գրել մեկնաբանություն