Կատալոնիայի քարանձավում ուսումնասիրել են պալեոլիթի 280 փորագրապատկեր
Կատալոնիայի Ֆոնտ Մաժոր քարանձավի պատերին և առաստաղին հետազոտողները նկարագրել են 280 փորագրված պատկեր ու նշան, որոնցից 55-ը կենդանիներ են ներկայացնում։ Նոյեմբերի 5-ին Antiquity ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունը նոր տվյալներ է տալիս Պիրենեյան թերակղզու հյուսիսարևելքում պալեոլիթյան արվեստի տարածման մասին։
Կատալոնիայի մարդու պալեոէկոլոգիայի և սոցիալական էվոլյուցիայի ինստիտուտի՝ IPHES-CERCA-ի, և Ռովիրա ի Վիրջիլի համալսարանի հետազոտողները ուսումնասիրել են 2019 թվականին հայտնաբերված փորագրապատկերները։ Ժոզեպ Մարիա Վերժես Բոշի և Միրիամ Սալաս Ալտեսի աշխատանքը ներառում է դրանց տեղաբաշխման, թեմաների, կատարման եղանակների և հնարավոր ժամանակագրության վերլուծությունը։
Պատկերները կենտրոնացած են ներկայիս մուտքից մոտ 250 մետր հեռավորության վրա՝ նեղ անցուղիների ցանցում։ Դրանք հիմնականում փորագրված են ապարի համեմատաբար փափուկ շերտերին։ Հետազոտողները կիրառել են թվային փաստագրում և բարձր լուծաչափի եռաչափ մոդելներ՝ ակոսներն առանց փխրուն մակերեսները վնասելու ուսումնասիրելու համար։
Ճանաչելի կենդանիների թվում կան ձիեր, եղջերուներ, խոշոր եղջերավորներ և այծազգիներ։ Առանձնանում է արջի պատկերը՝ դիմահայաց ներկայացված ականջներով և փոքր-ինչ բաց բերանով։ Մեծամասնությունը, սակայն, ոչ կենդանական պատկերներ են, այլ զուգահեռ գծեր, երկրաչափական ձևեր և մեկնաբանման դժվար այլ հորինվածքներ։
Ինչպես IPHES-CERCA-ն հայտնում է, կենդանիների պատկերների թվով Ֆոնտ Մաժորը երրորդ խոշոր պալեոլիթյան քարանձավային արվեստի համալիրն է Պիրենեյան թերակղզու միջերկրածովյան հատվածում։ Այն զիջում է միայն Անդալուսիայի Արդալես և Լա Պիլետա քարանձավներին։ Մինչև 2019 թվականի հայտնագործությունը Կատալոնիայում հայտնի էր պալեոլիթին վերագրվող ընդամենը երկու քարանձավային պատկեր, որոնցից մեկի ծագումն էլ մնում է անորոշ։
Փորագրապատկերների տարիքը դեռ ուղղակիորեն չի որոշվել։ Քարանձավի ներքին հատվածներում մարդկանց ներկայության հնագիտական վկայությունները հասնում են մոտ 41–26 հազար տարվա վաղեմության։ Պատկերների ոճը և հնագիտական համատեքստը թույլ են տալիս դրանց զգալի մասը վերագրել մոտ 19 հազար տարի առաջ սկսված մադլենյան մշակույթին նախորդող փուլերին։ Այդ գնահատականը չի նշանակում, որ ամբողջ համալիրը ստեղծվել է միաժամանակ։
Քարանձավի մուտքը վերաբացվել է 1957 թվականին, և դրանից հետո հազարավոր այցելուներ անցել են փորագրված մակերեսների կողքով՝ չճանաչելով դրանց պալեոլիթյան ծագումը։ Ոմանք հնագույն պատկերների վրա անուններ ու տարեթվեր են փորագրել։ Նոր աշխատանքը ցույց է տալիս, որ տարածաշրջանում ժայռարվեստի նախկինում ենթադրվող սակավությունը կարող էր մասամբ պայմանավորված լինել դրա ճանաչման ու պահպանության դժվարություններով։
Հեղինակների գնահատմամբ՝ պատկերների ձևերն ու կատարման առանձնահատկությունները վկայում են միջերկրածովյան գեղարվեստական ավանդույթի մասին, որը տարբերվում է Ֆրանսիայի և Իսպանիայի սահմանային շրջանի հայտնի քարանձավային արվեստից։ Համալիրի ժամանակագրությունն ու առանձին նշանների մշակութային պատկանելությունը ճշտելու համար հետագա ուսումնասիրություններ են անհրաժեշտ։
Telegram 
Facebook 
Google News Չինական «Տյանգուն» տիեզերակայանում գիտնականները ռուբիդիումի մոտ 20 հազար ատոմից կազմված ամպ են ստացել, որի համարժեք ջերմաստիճանը գնահատել են 9,7 պիկոկելվին։ Սա բացարձակ զրոյից ընդամենը կելվինի տրիլիոներորդական մասերով բարձր ջերմաստիճան է։
Ֆրանսիան պատրաստվում է MBDA ընկերությունից պատվիրել ծովային բազավորման MdCN թևավոր հրթիռի նոր՝ Mk2 տարբերակը։ Առաջին մատակարարումները նախատեսված են 2030 թվականին։
Յուկատան թերակղզու երկու լճի հատակից վերցված նմուշները ցույց են տվել, որ հին մայաների բնակավայրերի մոտ սնդիկի պարունակությունը դարեր շարունակ գերազանցել է այսօր ջրային կենդանիների համար վտանգավոր համարվող շեմերը։ Նույն ժամանակաշրջանի նստվածքներում նվազել են ջրիմուռների և մի շարք այլ օրգանիզմների հետքերը։
Սենեգալում հոկտեմբերի 31-ին բացվել են Դակար-2026 պատանեկան օլիմպիական խաղերը՝ Աֆրիկայում անցկացվող առաջին օլիմպիական մարզական իրադարձությունը։ Մինչև նոյեմբերի 13-ը Դակարում և հարակից երկու քաղաքներում կմրցեն շուրջ 2700 պատանի մարզիկներ։
ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ Ուկրաինայի և Ռուսաստանի ներկայացուցիչները նոյեմբերի 10–11-ին Աբու Դաբիում աշխատանքային բանակցություններ կանցկացնեն։ Այդ մասին նոյեմբերի 2-ին հայտարարել է ԱՄՆ հատուկ բանագնաց Սթիվ Ուիթքոֆը՝ նշելով, որ օրակարգում կլինեն հետպատերազմյան անվտանգության պայմանավորվածություններն ու պատերազմի ավարտին ուղղված քայլերը։
Չինաստանի և Ֆիլիպինների արտգործնախարարները նոյեմբերի 3-ի հեռախոսազրույցում պայմանավորվել են պահպանել դիվանագիտական կապը։ Հարավչինական ծովում կողմերի հավակնությունները շարունակում են բախվել, իսկ վեճի կարգավորման նոր համաձայնության մասին չի հայտարարվել։
Tesla-ն ներկայացրել է նոր սերնդի Roadster-ը, որը կարողանում է կարճ ժամանակով օդ բարձրանալ, պտույտ կատարել և վայրէջք կատարել անիվների վրա։ Ընկերության հայտարարությամբ՝ մեքենան 0-ից մինչև 97 կմ/ժ արագացել է 0,81 վայրկյանում, իսկ արտադրությունը նախատեսվում է սկսել 2028-ին։
Գիտնականներն ուսումնասիրել են Սուրբ Հեղինե կղզում ապրող Ջոնաթան հսկա կրիայի գենոմն ու գեների ակտիվությունը կարգավորող քիմիական նշումները։ Ըստ գնահատականների՝ 194 տարեկան կենդանու մոտ հայտնաբերված որոշ առանձնահատկություններ կարող են առնչվել նրա երկարակեցությանը, սակայն այդ կապը դեռ ապացուցված չէ։
NASA-ի Parker Solar Probe սարքի տվյալներով գիտնականները պարզել են, որ արևային քամու մագնիսական տատանումների պտույտի ուղղությունը փոխվում է՝ կախված դիտարկվող մասշտաբից։ Արդյունքն օգնում է հասկանալ տիեզերական պլազմայի տուրբուլենտ վարքը և կարող է օգտակար լինել տիեզերական եղանակի մոդելավորման համար։
Դուք փորձել եք գրել արգելված արտահայտություն կամ արգելափակվել եք հաճախակի խախտումների պատճառով։
Հասկացա
Ձեր մեկնաբանությունում ինչ-որ բան կասկածելի է թվացել, ուստի հրապարակումից առաջ այն կանցնի մոդերացիա։
Հասկացա
Մենք անպայման կստուգենք մեկնաբանությունը և
անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ կձեռնարկենք։
Կայքի կանոնների խախտումների պատճառով ձեր հաշվի նկատմամբ սահմանափակումներ են կիրառվել։ Եթե սա սխալ է, գրեք մեզ։
Հասկացա
Մեր զտիչները ձեր գործողություններում նկատել են արհեստական ակտիվության նշաններ։ Մի փոքր ընդմիջեք և վերադարձեք ավելի ուշ։
Հասկացա
